Şua İzni Alacağı Davası Nasıl Açılır? Arabuluculuk, İspat ve Gerekli Belgeler

Şua izni alacağı davası nedir?

Şua izni, güncel mevzuattaki adıyla sağlık izni, sağlık kuruluşlarında iyonlaştırıcı radyasyon kaynakları veya radyonüklitlerle çalışan belirli personel için yıllık izne ek koruyucu dinlenme hakkıdır. 13 Nisan 2023 tarihli Yönetmelik döneminde hakkın kapsamı; unvanın yanında iyonlaştırıcı kaynak, kontrollü alan ve bir takvim yılındaki fiilî çalışma süresi üzerinden değerlendirilir.

İş sözleşmesi sürerken asıl olan izin hakkının kullandırılmasıdır. Parasal alacak davası, yerleşik Yargıtay yaklaşımında kullanılmamış izinlerin iş sözleşmesinin sona ermesiyle ücrete dönüşmesi üzerine gündeme gelir. Fesih türü—istifa, işveren feshi veya anlaşmalı sona erme—alacağın doğumu bakımından tek başına belirleyici değildir; fakat gerçek fesih tarihi, ibraname, ödeme ve işe iade süreci ayrıca incelenir.

2023 Yönetmeliğinin “izin sonraki takvim yılında kullanılır, devredilemez” sistemi nedeniyle yeni dönem alacağının fesihte paraya dönüşmesine ilişkin yüksek mahkeme uygulaması henüz yerleşmiş değildir. Bu nedenle eski rejime ait kararlar yeni döneme otomatik uygulanmamalı; her takvim yılı için hak kazanma, işverenin kullandırmama davranışı ve fesih birlikte değerlendirilmelidir.

Dava açmadan önce hangi beş soru cevaplanmalıdır?

Bu sorulardan biri cevapsızsa doğrudan dava dilekçesi yazmak yerine önce belge ve kayıt haritası kurulmalıdır.

Kimler iş mahkemesinde şua izni alacağı davası açabilir?

Bu rehberin ana konusu, 4857 sayılı İş Kanununa tabi özel sektör işçileri ile kamu kurumlarında 4/D işçi veya alt işveren işçisi olarak çalışanlardır. Statü, yalnız kurumun kamu veya özel olmasına göre belirlenmez.

Kamu görevlileri için neden ayrı yol gerekir?

657 sayılı Kanunun 103. maddesi, hizmeti sırasında radyoaktif ışınlarla çalışan personele yıllık izne ek sağlık izni düzenler. Memurun izin talebinin reddi bir idarî işlemdir; işçi alacağına ilişkin dava şartı arabuluculuk bu uyuşmazlığın yolu değildir. İYUK m.7, 10, 11 ve 12 kapsamında başvuru, açık veya zımnî ret, iptal/tam yargı davası ve genel olarak altmış günlük dava süresi; işlemin türüne göre ayrı hesaplanmalıdır.

31 Temmuz 2026’dan sonra kamu görevlileri hakkındaki izin işlemlerine karşı açılan davalar 2576 sayılı Kanunun 7. maddesi uyarınca tek hâkimle görülecek dava grupları arasına alınmıştır. Bu düzenleme görevli yargıyı değiştirmez; yargılama heyetinin oluşumuna ilişkindir.

Süre uyarısı: Kamu görevlileri için “iş sözleşmesinin feshinden itibaren beş yıl” formülü kullanılmamalıdır. İdarî başvuru ve dava süreleri çok daha kısa olabilir.

Şua izni alacağı için arabuluculuk zorunlu mudur?

İşçi veya işveren alacağı ve tazminatına ilişkin davalarda arabuluculuğa başvuru, 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanununun 3. maddesi uyarınca dava şartıdır. Şua izin ücreti de iş ilişkisinden doğan parasal talep olduğundan işçi statüsündeki çalışan önce arabuluculuğa başvurmalıdır.

Başvuru;

• karşı tarafın, birden fazla karşı taraf varsa bunlardan birinin yerleşim yerindeki veya
• işin yapıldığı yerdeki

arabuluculuk bürosuna; büro bulunmayan yerde görevlendirilen yazı işleri müdürlüğüne yapılır. Adalet Bakanlığının resmî açıklamasına göre başvuru adliyelerdeki arabuluculuk bürolarından yürütülür.

Arabulucu, görevlendirildiği tarihten itibaren süreci üç hafta içinde sonuçlandırır; zorunlu hâlde bu süre en fazla bir hafta uzatılabilir. Başvuru tarihinden son tutanağa kadar zamanaşımı durur.

Arabuluculuk başvurusunda talep nasıl adlandırılmalıdır?

Yalnız “tüm işçilik alacaklarım” veya “izin alacağı” yazılması, sonraki davada talep konusu ve dönem tartışmasına yol açabilir. Talebin hukukî adı, fiilî temeli, çalışma dönemi ve sorumlular açıkça belirtilmelidir.

Örnek başvuru açıklaması:

İyonlaştırıcı radyasyon kaynakları ve/veya radyonüklit kullanılan kontrollü alanlarda yahut mobil röntgen/skopi cihazlarıyla fiilen yapılan çalışmalara karşılık hak edilen; iş ilişkisinin devamında kullandırılmayan ve fesihle ücrete dönüştüğü ileri sürülen sağlık (şua) izni alacağının, fesih tarihindeki son gerçek ücret üzerinden yasal faizi ve fer’ileriyle tahsili talebidir. Talep dönemi: [başlangıç–bitiş].

Bu metin somut dosyaya uyarlanmalıdır. Çalışan yalnız eski dönem, yalnız 2023 sonrası veya karma dönem talep ediyorsa tarih aralıkları ayrılmalıdır. Ücret, prim, fazla çalışma veya yıllık izin de istenecekse her alacak kalemi ayrı yazılmalıdır.

Arabuluculuğa kimler karşı taraf olarak yazılmalıdır?

Doğrudan işveren, fesih tarihindeki işveren, önceki alt işverenler ve asıl işveren sorumluluğu ayrı ayrı belirlenmelidir. Aynı kamu hastanesinde taşeron şirketler değişerek kesintisiz çalışma varsa;

• hizmet alım sözleşmeleri,
• ihale teknik şartnameleri,
• işyeri devri ve SGK giriş–çıkışları,
• her şirketin çalışma dönemi,
• kamu tüzel kişisinin asıl işveren sıfatı

incelenmeden taraf listesi oluşturulmamalıdır.

İş Kanunu m.2 anlamında asıl işveren–alt işveren ilişkisi varsa ilgili kamu işvereni ile alt işveren kanunî kapsam içinde birlikte sorumlu olabilir. Ancak “Sağlık Bakanlığı” adı her dosyada otomatik yazılmamalıdır. Üniversite hastanesi, bağlı kuruluş, şehir hastanesi işletme modeli veya ayrı kamu tüzel kişiliği bulunması hâlinde doğru tüzel kişi tespit edilmelidir.

Sonraki davada yöneltilecek her davalının, mümkün olan ölçüde arabuluculuk dosyasında da karşı taraf gösterilmesi dava şartı tartışmasını önler.

Kamu hastanelerinde taşeron şirket değişiminde taraflar ve husumet nasıl belirlenmelidir?

Kamu hastanelerinde görüntüleme hizmetini yürüten alt işverenlerin ihale dönemleri sonunda değişmesi, çalışan aynı işyerinde kesintisiz biçimde çalışmayı sürdürüyorsa, tek başına gerçek bir fesih ve tüm işçilik haklarının muaccel olduğu anlamına gelmez. SGK çıkış–giriş bildirgeleriyle yetinilmemeli; işin, işyerinin, çalışma organizasyonunun ve personelin devam edip etmediği, alt işverenler arasındaki ilişkinin işyeri devri veya başka bir hukukî geçiş niteliği taşıyıp taşımadığı ve fiilî kesinti bulunup bulunmadığı araştırılmalıdır.

Arabuluculuk ve dava tarafları belirlenirken her ihale dönemi için ayrı bir taraf–dönem–sorumluluk matrisi hazırlanmalıdır. Talebin yöneltileceği kişiler, somut sözleşme ve çalışma modeline göre şunlar olabilir:

• İş Kanunu m.2’deki şartlar gerçekleşmişse asıl işveren konumundaki ilgili kamu tüzel kişisi,
• fesih tarihindeki son alt işveren,
• kendi çalışma dönemi veya işyeri devrinden doğan sorumluluğu devam eden önceki alt işverenler.

Bu liste her dosyada otomatik uygulanmaz. “Sağlık Bakanlığı” yerine üniversite, bağlı kuruluş, il özel idaresi, şehir hastanesi işletmecisi veya başka bir tüzel kişinin taraf olması gerekebilir. İhale sözleşmeleri, teknik şartnameler, hakediş/personel listeleri, SGK işyeri sicilleri ve işyeri devri olguları incelenmeden husumet kurulması doğru değildir.

Davada kendisine talep yöneltilecek bir önceki veya son alt işveren arabuluculuk sürecine hiç dâhil edilmemişse, o davalı yönünden dava şartı itirazı doğabilir. Önceki şirketin arabuluculuk dışında bırakılması, şirket aleyhine dava açılmayacaksa kendiliğinden dava şartı yokluğu yaratmaz; ancak sorumlu bir işverene yönelme ve tahsil imkânını daraltabilir, bu kişiye karşı ayrıca yapılacak başvurunun zamanaşımı içinde tamamlanmasını gerektirebilir. Bu nedenle arabuluculuk formunda taraflar yalnız ticaret unvanıyla değil, MERSİS/vergi numarası ve sorumluluk dönemiyle ayrı ayrı gösterilmelidir.

Arabuluculuk anlaşmasındaki genel ibra kaydı neden risklidir?

Taraflar yalnız kıdem veya ihbar tazminatında anlaşmış olsa bile anlaşma belgesine “işçinin başkaca hiçbir işçilik alacağı kalmamıştır” gibi genel bir kayıt konulması şua talebini de tartışmalı hâle getirebilir. Şua alacağı anlaşma kapsamı dışında bırakılacaksa bu durum açıkça yazılmalıdır:

Sağlık/şua izni alacağı ile bu alacağa bağlı faiz ve dava hakları işbu anlaşmanın kapsamı dışındadır.

Anlaşma sağlanırsa alacak türü, dönem, brüt/net nitelik, tutar, faiz, ödeme tarihi ve kapsam dışında bırakılan talepler tek tek gösterilmelidir.

Son tutanaktan sonra iki hafta içinde dava açmak zorunlu mudur?

Şua izin ücreti alacağı için genel bir iki haftalık dava açma süresi yoktur. Bu özel süre, işe iade talebi bakımından düzenlenmiştir. Şua alacağında son tutanaktan sonra durmuş olan zamanaşımı kaldığı yerden devam eder. Buna rağmen son güne bırakmak, süre ve tebligat hatası riskini artırır.

Görevli ve yetkili mahkeme hangisidir?

Görevli mahkeme

İş sözleşmesinden doğan şua izin ücreti alacağında görevli mahkeme iş mahkemesidir. Ayrı iş mahkemesi bulunmayan yerde dava, iş mahkemesi sıfatıyla görev yapan asliye hukuk mahkemesinde görülür.

Yetkili mahkeme

7036 sayılı Kanunun 6. maddesine göre seçimlik olarak;

• davalı gerçek veya tüzel kişinin dava tarihindeki yerleşim yeri mahkemesi veya
• işin ya da işlemin yapıldığı yer mahkemesi

yetkilidir. Davalı birden fazlaysa bunlardan birinin yerleşim yeri mahkemesi de yetkili olabilir. Bu kurallara aykırı yetki sözleşmeleri geçersizdir.

Örneğin çalışan Antalya’daki hastanede fiilen çalışmış, şirket merkezi İstanbul’da bulunmuşsa somut taraf ve işyeri kayıtlarına göre Antalya iş mahkemesi ile davalı merkezinin bulunduğu yer arasında seçimlik yetki doğabilir.

Dava açmanın ön koşulları nelerdir?

Şua izin ücreti davasında şu koşullar birlikte kontrol edilmelidir:

1. İşçi statüsünde bir çalışma ilişkisi bulunmalıdır.
2. Talep edilen dönem bakımından uygulanacak mevzuat ayrılmalıdır.
3. Çalışanın iyonlaştırıcı radyasyon kaynağı/radyonüklit ile kontrollü alanda veya Yönetmeliğin kapsadığı mobil cihazlarla fiilî çalışması ortaya konulmalıdır.
4. Hak edilen sağlık izninin gerçekten kullandırılmadığı veya izinli gösterilen tarihlerde fiilen çalışıldığı belirlenmelidir.
5. Parasal talep yönünden kural olarak iş sözleşmesi sona ermiş olmalıdır.
6. Beş yıllık zamanaşımı ve varsa durma/kesilme olayları dosyaya özgü hesaplanmalıdır.
7. Dava şartı arabuluculuk tamamlanmalı ve son tutanak dilekçeye eklenmelidir.

İş sözleşmesi sürüyorsa çalışanın öncelikli talebi iznin kullandırılmasıdır. Çalışırken ücret davası açmanın muacceliyet sorunu doğurabileceği, buna karşı izin talebi, tespit, iş sağlığı ve güvenliği başvuruları veya diğer koruma yollarının somut duruma göre ayrı değerlendirileceği unutulmamalıdır.

31 Temmuz 2026’dan sonra dava türü nasıl seçilir?

Belirsiz alacak davası artık açılabilir mi?

Hayır. 7589 sayılı Kanunun 19. maddesi HMK m.107’yi 31 Temmuz 2026’da yürürlükten kaldırmıştır. Bu tarihten sonra açılan yeni davalar “belirsiz alacak davası” olarak kurulamaz.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun E.2015/22-3406, K.2019/558 sayılı kararında işveren elindeki kayıtlar nedeniyle şua alacağı eski HMK m.107 kapsamında belirsiz kabul edilmişti. Karar, 31 Temmuz 2026’dan önce açılmış ve geçiş hükmü gereğince eski m.107’ye tabi dosyalar için önemini korur; yeni davada mülga dava türünü geri getirmez.

Tam eda davası ne zaman uygundur?

Çalışma dönemleri, izin günleri, fiilî saatler ve son ücret güvenilir belgelerle belirlenebiliyorsa alacağın tamamı gösterilerek tam eda davası açılabilir. Yanlış veya dayanaksız yüksek talep, reddedilen kısım üzerinden yargılama gideri ve vekâlet ücreti riski yaratabilir.

Kısmi dava ne zaman değerlendirilebilir?

HBYS/PACS kayıtları, izin dökümleri veya gerçek ücret verileri işverenin elindeyse ve toplam alacak dava tarihinde tam hesaplanamıyorsa HMK m.109 kapsamında alacağın bir kısmı dava edilebilir. 31 Temmuz 2026’da yürürlüğe giren m.109/4 uyarınca talep, aynı davada bir defaya mahsus olmak ve tahkikat bitimine kadar artırılmak üzere iddianın genişletilmesi yasağına tabi değildir. Artırılan kısım bakımından zamanaşımı dava tarihinde kesilmiş sayılır.

Bu yenilik, şu sonuçları doğurur:

• Dilekçede davanın kısmi olduğu açıkça belirtilmelidir.
• Dava konusu hukukî ilişki ve talep dönemi eksiksiz tanımlanmalıdır.
• İlk miktar sembolik ve hukukî yararı tartışmalı olmayacak şekilde belirlenmelidir.
• Artırım hakkı bir kez kullanılabildiğinden tüm kayıtlar ve bilirkişi raporu görülmeden acele artırımdan kaçınılmalıdır.
• Yeni m.109/4 zamanaşımı sonucunu düzenler; faiz başlangıcını otomatik olarak dava tarihine çektiği varsayılmamalıdır. Tüm borç için dava öncesi temerrüt ayrıca kurulmalıdır.

Talep sonucu nasıl kurulmalıdır?

Talep sonucunda en az şu unsurlar bulunmalıdır:

• brüt talep miktarı,
• kısmi veya tam dava niteliği,
• talep dönemi,
• sağlık/şua izni ücretinin açık adı,
• temerrüt veya arabuluculuk/dava tarihine göre istenen yasal faiz,
• davalılar ve sorumluluk biçimi,
• ücretin son gerçek ücret üzerinden belirlenmesi talebi,
• vergisel ve kanunî kesintilerin ödeme aşamasında gözetilmesi.

Kısmi talep örneği:

Fazlaya ilişkin talep haklarımız saklı kalmak ve HMK m.109/4 uyarınca tahkikat sonuna kadar bir defaya mahsus artırılmak üzere, şimdilik [tutar] TL brüt sağlık/şua izni ücretinin [temerrüt tarihi] tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle davalılardan sorumlulukları kapsamında tahsiline karar verilmesi talep olunur.

Bu ifade hazır dava dilekçesi değildir; somut dosyadaki taraf, dönem, faiz ve usul durumuna uyarlanmalıdır.

Şua izni davasında ispat yükü nasıl dağılır?

HMK m.190 uyarınca bir vakıaya bağlanan hukukî sonuçtan kendi lehine hak çıkaran taraf, kural olarak o vakıayı ispatlar. Ancak bilgi asimetrisi, işverenin kayıt tutma yükümlülüğü ve izin kullanımının niteliği nedeniyle her konu aynı tarafa yüklenmez.

İspat yükü ile delilin fiilen kimin elinde bulunduğu aynı şey değildir. Çalışan vakıayı yeterince somutlaştırdığında, mahkeme işveren veya üçüncü kurum elindeki kayıtların ibrazını isteyebilir.

İzin formu ve izin defteri tek başına yeterli midir?

İmzalı izin formu önemli bir delildir; fakat şu beş unsur incelenmeden kesin sonuç çıkarılmamalıdır:

1. Formun gerçekten sağlık/şua izni mi, yıllık izin mi olduğu,
2. başlangıç ve bitiş tarihleri ile toplam günün açıkça yazılıp yazılmadığı,
3. imzanın ve düzenleme tarihinin gerçekliği,
4. o tarihlerde ücretin ve çalışma organizasyonunun nasıl yürüdüğü,
5. aynı günlerde dijital sistemlerde işleme, raporlama veya onay kaydı bulunup bulunmadığı.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin E.2021/12186, K.2022/528 sayılı kararında işveren iki dönem için izin formuna dayanmıştır. Daire, otomasyon sisteminde yerinde inceleme yapılarak bu dönemlerde çalışma bulunup bulunmadığının belirlenmesini; çalışma saptanırsa “söz konusu çalışılan günler de dava konusu şua izni alacağından mahsup edilmeyerek” sonuca gidilmesini istemiştir (18.01.2022, karar s.4).

E.2024/8203, K.2024/11882 sayılı kararda da izin belgelerinde belirtilen tarihlerde hastane otomasyonunun fiilî çalışmayı gösterdiği tespit edilmiş; kayıt esaslı kabul kararı Yargıtayca usul ve kanuna uygun bulunmuştur.

Sonuç: Form, iznin planlandığını veya imzalandığını gösterebilir. Gerçek dinlenme olgusunu çürüten güvenilir işlem kayıtları varsa yalnız forma dayanılarak mahsup yapılamaz.

Dozimetre kayıtları neyi ispatlar?

Kişisel dozimetre sonuçları;

• çalışanın radyasyon güvenliği programına dâhil olduğunu,
• belirli dönemlerde ölçüm yapıldığını,
• maruziyetin düzeyini ve sürekliliğini

destekleyebilir. Ancak sıfır veya düşük doz sonucu tek başına çalışılmadığını göstermez. Dozimetrenin kullanılmaması, başkasına verilmesi, cihazın teknik özelliği, koruyucu ekipman, ölçüm dönemi ve kayıt bütünlüğü ayrıca incelenmelidir.

2023 sonrası izin hesabında temel soru yalnız ölçülen doz değil, iyonlaştırıcı kaynakların kullanıldığı kontrollü alandaki fiilî çalışma süresidir. Doz sınırı aşılırsa Yönetmelikte ayrıca derhâl sağlık izni mekanizması gündeme gelir; bu durum yıllık EK-2 izninden farklı bir koruma katmanıdır.

Kontrollü alan ve cihaz kayıtları nasıl toplanır?

Çalışanın “radyoloji bölümünde” görevli olması tek başına yeterli değildir. Dava dosyasında tarihsel olarak şu kayıtlar aranmalıdır:

• NDK izin/lisans veya yetkilendirme belgeleri,
• cihazın marka, model, seri numarası ve teknik sınıfı,
• cihazın iyonlaştırıcı radyasyon üretip üretmediği,
• kontrollü/gözetimli alan sınıflandırma planları,
• zırhlama ve uygunluk raporları,
• radyasyondan korunma programı,
• radyasyon güvenliği komitesi kararları,
• kişisel dozimetre listeleri ve okuma raporları,
• cihaz bakım, kalibrasyon ve kullanım kayıtları,
• İl Sağlık Müdürlüğü veya Sağlık Bakanlığı denetim/ruhsat kayıtları.

MR ve ultrason iyonlaştırıcı radyasyon üretmez. Buna karşılık röntgen, BT, mamografi, anjiyografi, floroskopi, mobil röntgen/skopi ve nükleer tıp uygulamalarında farklı teknik değerlendirmeler gerekir. Aynı çalışanın farklı cihazlarda karma çalışması varsa sistem yalnız tek cihaz üzerinden incelenmemelidir.

HBYS, PACS, RIS ve Medula kayıtları hangi vakıaları ispatlar?

Hastane bilişim kayıtları tek bir veri tabanı değildir. Talep dilekçesi ve bilirkişi incelemesi, her sistemin teknik işlevine göre kurulmalıdır.

Ameliyathane ve mobil skopi/röntgen çalışmalarında özel ispat protokolü

Ameliyathanede kullanılan mobil skopi, C-kollu floroskopi veya mobil röntgen cihazlarıyla yapılan çalışmalar, sabit radyoloji birimindeki işlemler gibi her zaman merkezi HBYS/PACS sistemine çalışan adına eksiksiz biçimde düşmeyebilir. İşlem cerrah, ameliyathane veya ortak cihaz hesabıyla kaydedilmiş; görüntüler cihazın yerel hafızasında tutulmuş ya da yalnız vaka dosyasına aktarılmış olabilir. Bu nedenle sabit PACS’ta çalışan adına kayıt bulunmaması, ameliyathanede iyonlaştırıcı radyasyon kaynağıyla fiilen çalışılmadığını tek başına ispatlamaz.

Mobil cihaz çalışması aşağıdaki kayıtlar birlikte ve aynı vaka, cihaz, tarih ve saat üzerinden eşleştirilerek araştırılmalıdır:

• ameliyathane vaka/operasyon kayıt defteri ile skopi kullanılan ameliyatların listesi,
• ameliyat raporu, anestezi takip formu ve cerrahi ekip/vaka katılım kayıtları,
• mobil cihaz konsolu, modality worklist, DICOM başlık bilgileri, çekim/ışınlama sayısı, oturum ve kullanıcı logları,
• cihazın yerel hafızası, servis-bakım geçmişi, doz–alan çarpımı veya cihazın ürettiği benzeri ışınlama kayıtları,
• ameliyathane nöbet, vardiya, görevlendirme ve çağrı listeleri,
• turnike/kart geçişi, kontrollü alan erişimi, kişisel dozimetre teslim ve okuma kayıtları,
• radyasyon güvenliği komitesi kararları ile mobil cihaz kullanım ve koruyucu ekipman tutanakları.

Vaka defterinde “skopi kullanıldı” kaydının bulunması işlemi gösterir; fakat hangi teknikerin cihazı kullandığını her zaman tek başına kanıtlamaz. Bu nedenle personel görevlendirmesi, cihaz oturumu, ameliyathane ekibi ve giriş–çıkış kayıtları çapraz doğrulanmalıdır. Bilirkişi incelemesinde sabit PACS ile yetinilmemeli; mobil cihazın yerel veri yapısı, log saklama süresi, ortak kullanıcı uygulaması ve merkezi sisteme aktarılmayan görüntülerin bulunup bulunmadığı ayrıca araştırılmalıdır.

Hasta kabul ve ilk–son işlem saatleri nasıl yorumlanmalıdır?

İlk hasta kabulü ile son işlem arasındaki süre yararlı bir zaman aralığıdır; fakat otomatik olarak tüm çalışma süresi değildir. Hazırlık, cihaz kontrolü, raporlama, hasta bekleme, acil çağrı, ara dinlenme ve farklı sistemlerdeki işlemler ayrıca değerlendirilmelidir.

İzinli gösterilen tek bir günde çalışmayı ispatlamak için o güne ait birden fazla güvenilir işlem kaydı yeterince güçlü olabilir. Buna karşılık yıllık fiilî çalışma saatini EK-2 bakımından belirlemek için tüm yılın vardiya ve cihaz kayıtlarının daha ayrıntılı analizi gerekir.

Yargıtay E.2021/12186 kararı dava stratejisini nasıl değiştirir?

Kararda davalı hastane yalnız ultrason kayıtlarını sunmuş; davacı ise Doppler, mamografi, tomografi, MR ve direkt radyografi incelemelerinin tamamının “Enzim” otomasyonunda bulunduğunu bildirmiştir. Yargıtay, eksik veriyle yetinilmesini doğru bulmamış ve işyeri kayıtlarının sistemde yerinde incelenmesini istemiştir.

Kararın üç uygulama sonucu vardır:

1. İşverenin seçerek sunduğu sınırlı ekran çıktısı bütün sistemin yerine geçmez.
2. Mahkemeden yalnız “otomasyon kayıtları” değil; cihaz, işlem türü, tarih, kullanıcı ve audit log belirtilerek somut veri setleri istenmelidir.
3. İzin formu ile dijital çalışma kaydı çelişiyorsa bilirkişi bu çelişkiyi gün gün çözmelidir.

Karar eski mevzuat dönemine ait olsa da, elektronik delilin araştırılması ve izin belgesinin fiilî durumla karşılaştırılması yönünden güncelliğini koruyan doğrudan bir usul ve ispat rehberidir.

Vardiya, puantaj ve nöbet listeleri nasıl değerlendirilir?

Vardiya ve nöbet listeleri çalışanın planlandığı zamanı gösterir; puantaj ve kart kayıtları fiilî katılımı destekler. Ancak şu çelişkiler özellikle aranmalıdır:

• vardiyada adı bulunmasına rağmen puantajda izinli görünmesi,
• izin formu varken PACS/RIS işlemi bulunması,
• kart girişi bulunup HBYS kullanıcısının başka kişi olması,
• nöbet listesi ile bordrodaki çalışma/prim tahakkukunun uyuşmaması,
• aynı gün farklı şubelerde işlem görünmesi,
• bir kullanıcı hesabından eş zamanlı uzak lokasyon işlemleri yapılması.

Çelişki, kayıtlardan birinin otomatik olarak yok sayılmasıyla değil; kayıt üretim yöntemi, yetkilendirme, zaman damgası ve kullanıcı politikası araştırılarak çözülmelidir.

Tanık delili ne zaman yararlıdır?

Tanıklar özellikle şu vakıaları açıklayabilir:

• çalışanın fiilen hangi cihaz ve birimde görev yaptığı,
• ortak kullanıcı adı veya şifre kullanılıp kullanılmadığı,
• izinli gösterilen personelin çağrılarak çalıştırılıp çalıştırılmadığı,
• mobil cihazla servis/ameliyathane çalışmasının nasıl kaydedildiği,
• vardiya ve nöbet uygulamasının gerçekte nasıl yürüdüğü,
• kayıtların kim tarafından ve ne zaman düzenlendiği.

Tanığın mümkünse aynı dönemde, aynı birimde ve olayı doğrudan gözlemlemiş olması gerekir. “Herkes çok çalışırdı” gibi genel anlatımlar, yıl ve saat hesabında zayıftır. İzin kullanımının işveren kayıtlarıyla ispatlanması gereken yerde yalnız işveren tanığına dayanılması yeterli görülmeyebilir.

Deliller kaybolmadan önce ne yapılmalıdır?

Hastane sistemlerindeki bazı audit loglar, kamera kayıtları veya cihaz geçmişleri sınırlı süre saklanabilir. Dava hazırlığında şu sıra izlenmelidir:

1. Kayıt envanteri çıkarın: Hangi sistemde hangi tarih ve kullanıcı verisinin bulunduğunu belirleyin.
2. Yazılı koruma talebi gönderin: KEP, noter veya kurum evrak sistemi üzerinden ilgili HBYS/PACS/RIS, cihaz ve erişim loglarının silinmemesini isteyin.
3. Arabuluculukta belge talebini kayda geçirin: Kayıtların korunması ve paylaşılması talebini tutanağa yazdırın.
4. HMK m.400 delil tespitini değerlendirin: Derhâl tespit edilmezse kaybolacak veya ileride sunulması önemli ölçüde zorlaşacak deliller için dava öncesi tespit istenebilir.
5. Doğru mahkemeyi seçin: HMK m.401 uyarınca esas davaya bakacak mahkemeden veya keşif/bilirkişi incelemesine konu şeyin bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesinden tespit talep edilebilir. Dava açıldıktan sonra talep davayı gören mahkemeye yapılır.
6. Belge ibrazını somutlaştırın: HMK m.219–220 uyarınca “tüm kayıtlar” yerine sistem, tarih, kullanıcı, işlem ve dosya formatı belirtilerek ibraz kararı istenmelidir.

Elektronik kayıtların mümkünse yalnız PDF ekran çıktısı değil, incelemeye elverişli özgün/yerel formatı, audit geçmişi, veri sözlüğü ve bütünlük kontrolüyle sunulması talep edilmelidir. Teknik olarak mümkünse salt okunur kopya ve hash değeri alınması kayıt bütünlüğü incelemesini kolaylaştırır; bu bir kanun hükmü değil, adlî bilişim iyi uygulamasıdır.

HMK m.219–220 uyarınca dijital kayıtların ibrazı nasıl istenmelidir?

Belge ibrazı talebi; “tüm hastane kayıtlarının gönderilmesi” gibi belirsiz ve ölçüsüz kurulmamalıdır. Çalışanın adı/kullanıcı hesabı, birim, cihaz, tarih aralığı, istenen veri alanları, dosya biçimi ve audit geçmişi somutlaştırılmalıdır. Hasta kimliği ve sağlık verilerinin uyuşmazlık için zorunlu olmayan bölümlerinin maskelenmesi; çalışan, işlem, cihaz, tarih ve saat alanlarının korunması istenmelidir.

Mahkemeye sunulabilecek örnek talep paragrafı:

Davalı işverenin zilyetlik ve yönetiminde bulunan HBYS, PACS, RIS, cihaz konsolu/modality ve erişim denetim sistemlerindeki kayıtlar uyuşmazlığın çözümü için zorunludur. HMK m.219–220 uyarınca; müvekkilin [başlangıç–bitiş] tarihleri arasında [birim/cihaz] nezdindeki [kullanıcı adı/personel sicili] ile bağlantılı kullanıcı oturumlarının, işlem ve onay kayıtlarının, DICOM işlem zamanları ve operatör alanlarının, cihaz çalışma/ışınlama loglarının ve sistem erişim denetim izlerinin (audit trail); veri sözlüğü, saat dilimi/sistem saati bilgisi ve değişiklik geçmişiyle birlikte, incelemeye elverişli özgün elektronik formatta ve hasta kişisel verilerinin uyuşmazlıkla ilgisiz bölümleri maskelenerek sunulması için davalıya kesin süre verilmesini talep ederiz. Kayıtların haklı bir neden gösterilmeksizin ibraz edilmemesi hâlinde HMK m.220/3’te öngörülen sonuçların uygulanmasını ve kayıtların içeriğine ilişkin somut açıklamalarımızın dosyadaki diğer delillerle birlikte değerlendirilmesini isteriz.

HMK m.220/3, ibraz etmeyen taraf aleyhine şua alacağının tamamının otomatik kabulünü düzenlemez. Mahkeme, istenen belgenin varlığına ve içeriğine ilişkin açıklamaları, ibrazdan kaçınmanın haklı bir nedene dayanıp dayanmadığını ve diğer delilleri birlikte değerlendirerek belgenin içeriği konusunda karşı tarafın beyanını kabul edebilir. Bu nedenle talep paragrafında kayıt türü ve ispatlanmak istenen vakıa açıkça eşleştirilmelidir.

KVKK’ya uygun delil toplama nasıl yapılır?

HBYS, PACS, RIS ve Medula kayıtları hastaların kimlik ve sağlık verilerini içerir. Sağlık verileri özel nitelikli kişisel veridir. Çalışan, sırf dava açacak diye yetkisi dışında hasta dosyalarını indirmemeli, kişisel e-postasına göndermemeli veya üçüncü kişilerle paylaşmamalıdır.

KVKK güvenli delil çıkarım protokolü

• Öncelik, kaydın mahkeme müzekkeresi veya bilirkişi incelemesiyle kurumdan alınmasıdır.
• Çalışanın hukuken erişebildiği bir ekran görüntüsü kullanılacaksa hasta adı, T.C. kimlik numarası, protokol numarası ve klinik bilgi mümkün olan ölçüde maskelenmelidir.
• Yalnız işlem türü, tarih, saat, cihaz, kullanıcı/çalışan kimliği ve uyuşmazlık için zorunlu alanlar görünür bırakılmalıdır.
• Orijinal dosya üzerinde değişiklik yapılmadan, maskelenmiş sunum kopyası ve işlem tutanağı hazırlanmalıdır.
• Dosyalar açık mesajlaşma bağlantıları veya kişisel bulut alanlarıyla paylaşılmamalıdır.
• Mahkemece istenen hasta verileri için gizlilik, sınırlı erişim ve gerektiğinde kapalı zarf/elektronik kısıtlama talep edilmelidir.

KVKK Kurulu, mahkeme müzekkeresine cevap kapsamında sağlık verilerinin yeterli önlemlerle aktarılabileceğini kabul etmektedir. Bu nedenle hukuka uygun ve güvenli yol, çalışanın toplu hasta verisi çekmesi değil, mahkemenin belirli kayıtları kurumdan istemesidir.

HMK m.189/2 gereğince hukuka aykırı elde edilmiş deliller mahkemece dikkate alınamaz. Delil toplama stratejisi, kişisel veri ve meslek sırrı ihlali yaratmamalıdır.

Mahkemeden hangi kurum kayıtları istenebilir?

Somut olaya göre şu müzekkereler talep edilebilir:

Mahkeme talebinde “2015–2021 tüm hastane kayıtları” gibi ölçüsüz ve belirsiz bir ifade yerine; çalışan kimliği, cihaz/birim, tarih aralığı, kullanıcı adı ve istenen log alanları belirtilmelidir.

Keşif ve bilirkişi incelemesi ne zaman gerekir?

Yargıtay E.2021/12186 kararı, otomasyonun yalnız dosyaya alınan sınırlı çıktılarla değil gerektiğinde işyerinde incelenmesi gerektiğini göstermektedir. HMK m.288 kapsamında mahkeme, uyuşmazlık konusu üzerinde yerinde inceleme yapabilir ve bilirkişi yardımından yararlanabilir.

Tek bir hesap bilirkişisi her teknik sorunu çözmeyebilir. Dosyanın niteliğine göre kurulda şu uzmanlıklar bulunmalıdır:

• işçilik alacakları hesap uzmanı: dönem, gün ve ücret hesabı,
• radyasyon güvenliği/medikal fizik veya ilgili sağlık uzmanı: cihazın iyonlaştırıcı niteliği, kontrollü alan ve çalışma biçimi,
• sağlık bilişimi/adlî bilişim uzmanı: HBYS/PACS/RIS veri yapısı, audit log, kullanıcı ve zaman damgası,
• gerektiğinde radyoloji veya nükleer tıp uzmanı: klinik iş akışı ve cihaz kullanımının teknik açıklaması.

Hukukî nitelendirme, görev, husumet, zamanaşımı ve faiz bilirkişiye bırakılamaz. 7589 sayılı Kanun, hâkimin hukuk bilgisiyle çözebileceği konuda gereksiz bilirkişi kullanımını ayrıca disiplin yönünden yaptırıma bağlamıştır.

Bilirkişiye hangi sorular yöneltilmelidir?

1. Talep dönemindeki cihazlar iyonlaştırıcı radyasyon kaynağı mıdır?
2. Çalışılan yer hangi tarihlerde kontrollü alan olarak sınıflandırılmıştır?
3. Çalışan hangi kullanıcı/cihaz/birim kayıtlarıyla eşleştirilmiştir?
4. Ortak veya paylaşılan kullanıcı hesabı var mıdır?
5. Her takvim yılında kontrollü alandaki fiilî çalışma saatleri nedir?
6. Mobil cihaz çalışmaları hangi kaynaklardan hesaplanmıştır?
7. İzinli gösterilen günlerde PACS/RIS/HBYS veya cihaz logu var mıdır?
8. Aynı işlem için yinelenen kayıtlar çift sayılmış mıdır?
9. Eski Nizamname, 2022 ve 2023 Yönetmelik dönemleri ayrı hesaplanmış mıdır?
10. Son gerçek ücretin sabit ve düzenli değişken unsurları hangi belgelerle belirlenmiştir?
11. Kullanılan izinler gün gün hangi delille mahsup edilmiştir?
12. Alternatifli hesap gereken tartışmalı varsayımlar nelerdir?

Bilirkişi raporuna nasıl itiraz edilir?

HMK m.281’e göre taraflar raporun tebliğinden itibaren iki hafta içinde eksik hususların tamamlattırılmasını, belirsizliklerin açıklanmasını veya yeni bilirkişi atanmasını isteyebilir. İtirazın bu sürede hazırlanması çok zor, imkânsız veya özel/teknik çalışma gerektiriyorsa yine iki haftalık ilk süre içinde başvurularak bir defaya mahsus en fazla iki hafta ek süre istenebilir.

Şua izni raporu itiraz kontrol listesi

• [ ] Rapor doğru mevzuat dönemini uyguladı mı?
• [ ] 25.06.2021 öncesi, 2022 ve 13.04.2023 sonrası dönemleri ayırdı mı?
• [ ] 2023 sonrası hesabı takvim yılı ve EK-2 fiilî saat üzerinden yaptı mı?
• [ ] MR/USG ile iyonlaştırıcı cihazları birbirinden ayırdı mı?
• [ ] Kontrollü alan sınıflandırmasını resmî belgeyle doğruladı mı?
• [ ] Mobil röntgen/skopi çalışmalarını dışarıda bırakmadı mı?
• [ ] Yalnız işverenin seçtiği ekran çıktılarına mı dayandı?
• [ ] PACS, RIS, HBYS, Medula ve cihaz loglarının veri kapsamını ayrı açıkladı mı?
• [ ] Ortak kullanıcı, uzaktan erişim ve saat senkronizasyonunu inceledi mi?
• [ ] İzin formundaki günleri otomasyonla gün gün karşılaştırdı mı?
• [ ] Fiilen çalışılan izin günlerini mahsup etti mi?
• [ ] İlk–son hasta arasını gerekçesiz biçimde tüm çalışma süresi saydı mı?
• [ ] Aynı işlemi birden çok sistemden çift saydı mı?
• [ ] Rapor, yıllık izin ile şua iznini karıştırdı mı?
• [ ] Son gerçek ücreti ve düzenli primi belgeyle belirledi mi?
• [ ] Bordro, banka ve SGK matrahı çelişkilerini çözdü mü?
• [ ] Brüt–net ayrımı ve kanunî kesintiler doğru mu?
• [ ] Hesap tablosu denetlenebilir formül ve satır ayrıntısı içeriyor mu?
• [ ] Bilirkişi hukukî konuda görüş vererek görev sınırını aştı mı?
• [ ] İtiraz edilen her husus için ek rapor veya yeni kurul talebi somutlaştırıldı mı?

“Rapor hatalıdır” şeklindeki genel itiraz yerine hangi veri setinin eksik olduğu, hangi günün yanlış mahsup edildiği ve doğru hesabın hangi belgeyle kurulacağı gösterilmelidir.

İşveren kayıtları çelişirse mahkeme ne yapmalıdır?

Çelişki hâlinde belge hiyerarşisi otomatik kurulmaz. Mahkeme şu yöntemi izlemelidir:

1. Her kaydın kim tarafından, hangi amaçla ve ne zaman üretildiğini belirlemek,
2. değişiklik/audit geçmişini istemek,
3. zaman damgalarını aynı saat dilimi ve sistem saati üzerinden eşleştirmek,
4. kayıtların çalışana özgü mü, ortak kullanıcıya mı ait olduğunu araştırmak,
5. bağımsız kaynaklarla çapraz doğrulamak,
6. çelişki çözülemiyorsa alternatifli bilirkişi hesabı almak.

İşveren, mahkemenin somutlaştırılmış ibraz kararına rağmen kayıtları haklı neden olmaksızın sunmazsa HMK m.220 kapsamındaki sonuçlar değerlendirilebilir. Ancak “kayıt sunulmadı, işçinin söylediği her şey otomatik doğrudur” şeklinde genelleme yapılmamalıdır; mahkeme ibraz şartlarını ve diğer delilleri birlikte değerlendirir.

İşverenlerin sık savunmaları nasıl incelenir?

Dava öncesi belge kontrol listesi

Statü, taraf ve fesih

• [ ] Kimlik ve iletişim bilgileri
• [ ] İş sözleşmesi, ek protokol, görev tanımı
• [ ] SGK tescil ve hizmet dökümü
• [ ] Tüm işveren/alt işveren unvanları ve çalışma dönemleri
• [ ] Fesih bildirimi, SGK çıkış kodu, noter ihtarı
• [ ] İşe iade dosyası ve kesinleşme/işe başvuru belgeleri varsa
• [ ] Arabuluculuk başvuru formu ve son tutanak

Ücret ve ödeme

• [ ] Son 12 aya ait ücret bordroları
• [ ] Banka hesap hareketleri
• [ ] Prim, hakediş, komisyon ve performans dökümleri
• [ ] SGK prime esas kazanç ve vergi kayıtları
• [ ] İbraname, ikale veya arabuluculuk anlaşma belgesi varsa

Radyasyon ve fiilî çalışma

• [ ] Cihaz listesi, seri numarası ve görev yapılan birimler
• [ ] NDK izin/lisans ve kontrollü alan belgeleri
• [ ] Dozimetre teslim ve okuma raporları
• [ ] Radyasyon güvenliği komitesi kararları
• [ ] Vardiya, puantaj, nöbet ve görevlendirme listeleri
• [ ] Kart/turnike giriş–çıkış kayıtları
• [ ] HBYS kullanıcı hareketleri ve audit logları
• [ ] PACS DICOM/işlem zamanları ve operator alanları
• [ ] RIS tetkik iş akışı ve tekniker atamaları
• [ ] Medula hizmet kayıtları—destekleyici olarak
• [ ] Cihaz konsolu/modality worklist kayıtları
• [ ] E-posta ve kurum içi yazışmalar
• [ ] Aynı dönemde çalışan tanıkların kimlik ve görev bilgileri

İzin

• [ ] Yıllara göre sağlık/şua izni hakediş çizelgesi
• [ ] İmzalı izin formları ve izin defteri
• [ ] Yıllık izin ile şua izninin ayrı dökümleri
• [ ] İzinli gösterilen tarihler için gün gün otomasyon taraması
• [ ] İzin talep dilekçeleri ve işveren cevapları

Dava süreci adım adım nasıl ilerler?

1. Statü ve dönem analizi: İşçi/kamu görevlisi, eski/yeni mevzuat ve gerçek fesih belirlenir.
2. Delil koruma: Kısa süreli loglar için yazılı koruma talebi ve gerekiyorsa delil tespiti yapılır.
3. Alacak ön hesabı: Hak edilen izin günü, kullanılan izin ve son gerçek ücret ayrı hesaplanır.
4. Taraf analizi: İşveren, önceki alt işverenler ve asıl işveren belgelerle belirlenir.
5. Arabuluculuk: Talep türü, dönem, faiz ve tüm hedef davalılar açıkça yazılır.
6. Dava türü seçimi: 31.07.2026 sonrası tam eda veya kısmi dava kararı verilir.
7. Dilekçe ve delil listesi: Her vakıa, delil kaynağı ve istenecek müzekkere eşleştirilir.
8. Kayıtların celbi: İşveren, NDK, SGK, Sağlık Bakanlığı/İl Müdürlüğü ve bilişim sağlayıcısından somut kayıtlar istenir.
9. Keşif/bilirkişi: Gerekirse sistemde yerinde inceleme ve çok disiplinli kurul sağlanır.
10. Rapor itirazı ve artırım: İki haftalık sürede teknik itiraz yapılır; kısmi davada bir defalık artırım zamanı dikkatle seçilir.
11. Hüküm ve kanun yolu: Brüt/net, faiz, davalı sorumluluğu ve kanun yolu parasal sınırı kontrol edilir.

Dava masrafı ve süreç süresi nasıl değerlendirilir?

Para alacağı davasında başvurma harcı, nispi peşin harç, gider avansı ve talep edilen delillere göre bilirkişi/keşif/tanık avansları gündeme gelir. 2026 yılında nispi karar ve ilam harcı oranı binde 68,31’dir; kural olarak dörtte biri dava açılırken peşin alınır. Maktu harçlar ve gider avansları her yıl değiştiği için UYAP hesap ekranı ile güncel tarife dava tarihinde kontrol edilmelidir.

Dosyanın süresi; davalı sayısı, kayıtların saklanıp saklanmadığı, bilirkişi kurulunun niteliği, yerinde inceleme ve istinaf ihtiyacına göre değişir. Kesin sonuç tarihi vaat edilemez. Kayıtlar erken korunmuş ve delil talepleri somut kurulmuşsa gereksiz müzekkere ve ek rapor sayısı azaltılabilir.

2026’da malvarlığı davalarında istinaf kesinlik sınırı 50.000 TL, temyiz sınırı 682.000 TL olarak uygulanmaktadır. 7550 sayılı Kanunla yapılan değişiklik nedeniyle uygulanacak sınırın davanın açıldığı tarihe göre belirlenmesi gerekir; birden fazla talep ve kabul/ret tutarının kanun yoluna etkisi ayrıca hesaplanmalıdır.

Şua izni davasında sık yapılan hatalar

• Mülga HMK m.107’ye dayanarak 31.07.2026’dan sonra belirsiz alacak davası açmak.
• Arabuluculukta yalnız “işçilik alacakları” yazıp şua/sağlık iznini ve dönemi belirtmemek.
• Dava edilecek asıl işveren veya alt işvereni arabuluculukta taraf göstermemek.
• Eski dört haftalık sistemi 2023 sonrası her yıla uygulamak.
• 2023 EK-2 hesabını takvim yılı yerine kıdem yılı üzerinden yapmak.
• İzin formunu otomasyon kayıtlarıyla karşılaştırmamak.
• Yalnız HBYS ekran görüntüsü sunup PACS/RIS audit logunu istememek.
• Medula kaydını fizikî çalışma için tek ve kesin delil saymak.
• Dozimetre sıfır sonucunu hak yokluğu olarak kabul etmek.
• Hasta verilerini maskesiz ve yetkisiz biçimde kopyalamak.
• Bilirkişiye hukukî sorular yöneltmek veya yalnız hesap uzmanıyla yetinmek.
• Bilirkişi raporuna iki haftalık sürede somut itiraz yapmamak.
• Kısmi davada bir defalık talep artırımını eksik kayıtlarla erken kullanmak.
• İki haftalık işe iade dava süresiyle şua alacağı zamanaşımını karıştırmak.

Güneş & Güneş Hukuk Bürosunun hukukî değerlendirme yöntemi

Güneş & Güneş Hukuk Bürosunun şua izni uyuşmazlıklarındaki değerlendirmesi, yalnız izin formu veya bordro üzerinden yapılmaz. Dosya beş ayrı veri katmanında incelenir:

1. statü ve sorumlu taraflar,
2. iyonlaştırıcı cihaz ve kontrollü alan,
3. fiilî çalışma ve izin kullanımı,
4. son gerçek ücret,
5. fesih, arabuluculuk ve dava usulü.

Özellikle hastane otomasyon kayıtları ile imzalı izin belgeleri çeliştiğinde; veri kaynağının üretim biçimi, kullanıcı yetkisi, zaman damgası ve cihaz kaydı birlikte değerlendirilir. Amaç, yalnız yüksek bir hesap çıkarmak değil, her hesap satırının mahkemece denetlenebilir delile dayanmasını sağlamaktır.

Antalya merkezli olarak 1999’dan bu yana faaliyet gösteren Güneş & Güneş Hukuk Bürosu, dosyanın özelliklerine göre;

• arabuluculuk öncesi taraf ve alacak analizi,
• kayıt koruma ihtarı ve delil tespiti hazırlığı,
• HBYS/PACS/RIS delil taleplerinin somutlaştırılması,
• dava türü ve talep sonucu kurulması,
• bilirkişi görev listesi ve rapor itirazı,
• asıl işveren–alt işveren ve kamu kurumu kayıt koordinasyonu

çalışmalarını yürütür. Sonuç garantisi verilmez; her dosyada uygulanacak yol, statü, dönem ve eldeki belgeler üzerinden belirlenir.

Sık sorulan sorular

Şua izni alacağı davasından önce arabuluculuk zorunlu mu?

İşçi statüsündeki çalışan için evet. Memur ve kamu hukuku sözleşmeli personel bakımından ise kural olarak idarî başvuru ve idarî yargı yolu uygulanır.

Arabuluculuk başvurusunda “izin alacağı” yazmak yeterli mi?

Risklidir. “Sağlık/şua izni ücreti”, çalışma dönemi, fiilî radyasyon çalışması, fesih ve hedef davalılar açıkça yazılmalıdır.

Arabuluculuk son tutanağından sonra iki hafta içinde dava açmalı mıyım?

Şua alacağı için özel iki haftalık süre yoktur; bu süre işe iade talebiyle karıştırılmamalıdır. Kalan zamanaşımı süresi esas alınır.

2026’da şua izni davası belirsiz alacak davası açılabilir mi?

31 Temmuz 2026’dan sonra hayır. HMK m.107 kaldırılmıştır. Miktara göre tam eda veya HMK m.109/4 kapsamında kısmi dava değerlendirilir.

Daha önce açılmış belirsiz alacak davam ne olur?

31 Temmuz 2026’dan önce açılmış davalarda geçiş hükmü gereğince mülga HMK m.107 uygulanmaya devam eder.

İmzalı şua izin formu davayı kaybettirir mi?

Tek başına değil. Formdaki tarihlerde otomasyon veya diğer kayıtlar fiilî çalışmayı gösteriyorsa formun gerçek kullanımı ispatlayıp ispatlamadığı araştırılır.

HBYS kaydı tek başına yeterli mi?

Her zaman değil. Kullanıcı hesabı, işlem türü, ortak parola, uzaktan erişim ve audit log PACS/RIS veya cihaz kayıtlarıyla doğrulanmalıdır.

Medula kaydı çalıştığımı kesin ispatlar mı?

Medula hizmet ve faturalama kaydını destekler; işlemi kimin yaptığı ve çalışanın fizikî olarak ne kadar süre bulunduğu ayrıca ispatlanmalıdır.

Dozimetrem sıfır geldiyse dava açılamaz mı?

Sıfır sonuç tek başına engel değildir. Kontrollü alan, cihaz, fiilî çalışma ve dozimetre kullanım düzeni birlikte değerlendirilir.

MR veya ultrason kayıtları şua hakkı doğurur mu?

MR ve ultrason iyonlaştırıcı radyasyon üretmez. Ancak çalışanın aynı dönemde röntgen, BT, mamografi, skopi veya diğer iyonlaştırıcı cihazlarda çalışıp çalışmadığı tüm sistemlerden araştırılmalıdır.

Hasta ekran görüntüsünü telefonuma çekebilir miyim?

Yetkisiz erişim ve aktarım yapılmamalıdır. Öncelik mahkeme müzekkeresi veya delil tespitidir. Hukuken erişilen bir görüntü sunulacaksa hasta kimliği ve sağlık bilgisi maskelenip yalnız zorunlu alanlar bırakılmalıdır.

İşveren otomasyon kayıtlarını vermezse ne olur?

Mahkemeden HMK m.219–220 uyarınca somut belge ibraz kararı istenebilir. İbraz etmemenin sonucu, talebin açıklığı ve haklı neden bulunup bulunmadığına göre mahkemece değerlendirilir.

Kayıtların silinmesinden korkuyorsam ne yapmalıyım?

Yazılı koruma talebi gönderilmeli ve koşulları varsa HMK m.400–401 uyarınca dava öncesi delil tespiti istenmelidir.

Tanıkla şua izni davası kazanılabilir mi?

Tanık önemli destek delilidir; ancak kesin tarih ve saatler için objektif kayıtlarla desteklenmesi daha güçlüdür. İzin kullanımını ispat yükü bakımından işverenin yazılı kayıtları özel önem taşır.

Bilirkişi raporuna itiraz süresi kaç gündür?

Raporun tebliğinden itibaren iki haftadır. Teknik zorluk varsa bu ilk süre içinde başvurularak bir defaya mahsus en fazla iki hafta ek süre istenebilir.

Sağlık Bakanlığına karşı doğrudan dava açılır mı?

Her dosyada otomatik olarak değil. Çalışanın gerçek işvereni, doğru kamu tüzel kişisi ve asıl işveren–alt işveren ilişkisi önce belirlenmelidir.

4/D kamu işçisi iş mahkemesine mi gider?

Kural olarak evet; işçi alacağı için dava şartı arabuluculuk ve iş mahkemesi yolu uygulanır. 657 m.4/A memurun yolu farklıdır.

Çalışırken şua izin ücretini dava edebilir miyim?

Yerleşik yaklaşımda iş ilişkisi sürerken izin dinlenme hakkıdır ve kural olarak paraya dönüşmez. İznin kullandırılması, tespit ve iş sağlığı güvenliği yolları ayrıca değerlendirilmelidir.

Dava ne kadar sürer?

Sabit süre yoktur. Davalı ve dönem sayısı, dijital kayıtların korunması, yerinde inceleme, bilirkişi kurulunun niteliği ve kanun yolu süreci belirleyicidir.

Şua izni davasında faiz ve zamanaşımı nasıl uygulanır?

Eski rejime ilişkin güncel Yargıtay yaklaşımında alacak gerçek fesihle muaccel olur ve beş yıllık zamanaşımı bu tarihte başlar. Uygulanacak faiz yasal faizdir; başlangıç için temerrüt ayrıca incelenir. 2023 sonrası dönem ve işe iade gibi özel hâller ayrı değerlendirilmelidir.

Sonuç

Şua izni alacağı davası, yalnız çalışılan yıl ile son ücretin çarpıldığı basit bir hesap davası değildir. Sonuç;

• doğru çalışma statüsünün,
• doğru işveren ve sorumluların,
• olay tarihine uygulanacak mevzuatın,
• iyonlaştırıcı cihaz ve kontrollü alanın,
• fiilî çalışma saatlerinin,
• gerçekten kullanılan izinlerin,
• son gerçek ücretin ve
• 2026’da değişen dava türünün

birlikte belirlenmesine bağlıdır.

İşverenin “izin kullandı” savunması, imzalı forma dayanıyor olsa bile aynı tarihlerdeki hastane otomasyonuyla sınanmalıdır. Yargıtay’ın E.2021/12186 ve E.2024/8203 sayılı kararlarının pratik mesajı açıktır: Kâğıt üzerindeki izin ile fiilî çalışma çelişiyorsa dijital kayıtlar eksiksiz incelenmeden karar verilemez.

Nihai hukukî ilke: Başarılı dava stratejisi “elimde hangi belge var?” sorusuyla değil, “hangi vakıayı kimin elindeki hangi güvenilir kayıt ispatlayacak?” sorusuyla kurulur.

Gizlilik ve hukukî bilgilendirme

Güneş & Güneş Hukuk Bürosuyla paylaşılan bilgi ve belgeler avukatlık meslek sırrı, gizlilik yükümlülüğü ve kişisel verilerin korunmasına ilişkin mevzuat kapsamında değerlendirilir. Hasta kimliği ve sağlık verileri güvenli olmayan kanallardan gönderilmemelidir.

Bu makale genel hukukî bilgilendirme amacı taşır. Çalışma statüsü, dönem, cihaz, kontrollü alan, fesih, ücret ve hastane kayıtları incelenmeden somut dosya için hukukî görüş veya sonuç garantisi oluşturmaz.

Resmî, yargısal ve akademik kaynaklar

Mevzuat ve resmî kaynaklar

• 3153 sayılı Radyoloji, Radiyom ve Elektrikle Tedavi ve Diğer Fizyoterapi Müesseseleri Hakkında Kanun
• İyonlaştırıcı Radyasyon ve Radyonüklit Kullanılarak Sunulan Sağlık Hizmetleri Hakkında Yönetmelik — 13.04.2023, RG 32162
• 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu — UYAP Mevzuat
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu — UYAP Mevzuat
• 2577 sayılı İdarî Yargılama Usulü Kanunu — UYAP Mevzuat
• 7589 sayılı Kanun — TBMM kabul metni
• Adalet Bakanlığı Arabuluculuk Daire Başkanlığı — Dava şartı arabuluculuk SSS
• KVKK Kurulu, mahkeme müzekkeresiyle sağlık verisi aktarımı hakkında 2023/1578 sayılı karar özeti
• KVKK — Özel Nitelikli Kişisel Verilerin İşlenmesine İlişkin Rehber
• Adalet Bakanlığı — 2026 HMK gider avansı, hakem ve tanık ücret tarifeleri duyurusu

Yargı kararları

• Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2021/12186, K.2022/528, 18.01.2022, karar s.3–4: açık erişim.
• Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2024/8203, K.2024/11882, 17.09.2024: açık erişim.
• Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E.2015/22-3406, K.2019/558, 14.05.2019: açık erişim. Karar, mülga HMK m.107 dönemi bakımından tarihsel/geçişsel değerdedir.
• Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2011/2883, K.2013/11531, 10.04.2013: açık erişim. Yıllık izin ispatına ilişkin gerekçe, şua izni için kıyasen yardımcı kaynaktır.

Akademik kaynak

• Miraç Şamil Pekşen, “İş Hukuku Boyutuyla Şua İzni”, Çalışma ve Toplum, 2025/4, S.87, s.1913–1942, DOI: 10.54752/ct.1629124: açık erişimli PDF.

---