Doğumda Oksijensiz Kalma (HİE): Malpraktis, Sezaryen Gecikmesi ve Tazminat

Özet

Doğum sırasında veya doğum çevresindeki dönemde gelişen hipoksik-iskemik ensefalopati (HİE), bebekte kalıcı nörolojik hasara neden olabilir. Ancak HİE tanısı ya da daha sonra konulan serebral palsi teşhisi, doğumu yöneten ekibin mutlaka kusurlu olduğunu göstermez. Hukuki sorumluluk; öngörülebilir risklerin izlenmesi, bozulmanın zamanında fark edilmesi, doğru müdahalenin geciktirilmemesi, yenidoğan bakımının uygun yürütülmesi ve olası ihmal ile zarar arasındaki illiyet bağının birlikte değerlendirilmesini gerektirir. Bu rehber, ailelerin hangi kayıtları istemesi gerektiğini, hekimin ve hastanenin hangi şartlarda sorumlu tutulabileceğini ve Türkiye'de başvurulabilecek hukuki yolları açıklar.

Bebeğim Doğumda Oksijensiz Kaldı ve Engelli Oldu: Bu Durum Malpraktis midir?

Kısa cevap: Her zaman değil. Bir çocuğun doğumdan sonra HİE tanısı alması, serebral palsi veya epilepsi gelişmesi, hekim hatasını kendiliğinden kanıtlamaz. Buna karşılık doğum öncesi risklerin gözetilmemesi, fetal kalp atımı bozukluklarına rağmen zamanında değerlendirme yapılmaması, gerekli doğum müdahalesinin geciktirilmesi ya da yenidoğan tedavisindeki aksaklıklar tıbbi uygulama hatası iddiasını haklı kılabilir.

Hekimden sağlıklı çocuk doğacağına ilişkin kesin sonuç değil, olayın koşullarında geçerli tıbbi bilgi ve özen standartlarına uygun hizmet beklenir. Hastanenin ayrıca kesintisiz izlem, görevli personel, acil ameliyathane ve yenidoğan bakımını organize etme yükümlülüğü vardır. Yargılamada yalnız bebeğin son durumu değil; gebelik takibinden taburculuğa kadar bütün olayların kronolojisi incelenmelidir.

HİE Nedir, Serebral Palsi ile Aynı Hastalık mıdır?

Hipoksik-iskemik ensefalopati, beyne ulaşan oksijenin ve kan akımının yetersiz kalmasına bağlı gelişebilen yenidoğan beyin işlev bozukluğudur. Yenidoğan ensefalopatisi ise daha geniş bir klinik tanımdır; her yenidoğan ensefalopatisinin nedeni hipoksi değildir. HİE doğumdan önce, doğum sırasında veya doğumdan hemen sonra gelişen olaylarla bağlantılı olabilir. Serebral palsi ise hareket ve duruşu etkileyen, gelişmekte olan beyindeki hasar veya farklılıklara bağlı kalıcı bir bozukluklar grubudur. Her HİE serebral palsiye dönüşmez; her serebral palsi doğum sırasında oksijensiz kalmadan kaynaklanmaz.

Benzer tabloya neden olabilecek diğer durumlar

Genetik ve metabolik hastalıklar, fetal veya yenidoğan enfeksiyonları, plasental dolaşım bozuklukları, prematürite, gelişimsel beyin anomalileri, yenidoğan inmesi ve bazı kanama bozuklukları benzer bulgulara yol açabilir. Bu ihtimaller gerçek incelemeden çıkarılmadan bir bebeğin nörolojik sonucunu yalnızca doğumdaki tek bir olaya bağlamak bilimsel olarak güvenli değildir. ACOG ve Amerikan Pediatri Akademisinin (AAP) değerlendirme yaklaşımı, tek işaret yerine çok boyutlu klinik değerlendirmeyi esas alır. [1, 2]

Hukuki incelemede yanıtlanacak üç ayrı soru

• Tıbbi tanı: Çocuğun nörolojik tablosu nedir; HİE tanısı hangi somut bulgulara dayanmaktadır?
• Olayın zamanı ve nedeni: Beyin hasarı gebelikte mi, doğumda mı, yoksa doğumdan sonra mı gelişmiştir; başka açıklamalar var mıdır?
• Sorumluluk: Sağlık ekibinin tıbbi standarttan ayrılan bir işlemi veya ihmali bulunmakta mıdır; bunun hasarın ortaya çıkmasına ya da ağırlaşmasına etkisi nedir?

Komplikasyon ile Tıbbi Uygulama Hatası Nasıl Ayrılır?

Plasentanın erken ayrılması (dekolman), kordon sarkması, uterus rüptürü veya ağır fetal kalp hızı düşüşü bazı durumlarda hızlı ve önceden kestirilemeyen gelişmelerdir. Böyle bir olayın gerçekleşmesi kusurun kesin delili değildir. Fakat komplikasyonun kendisi ile komplikasyona verilen tıbbi yanıt farklı inceleme konularıdır. Risk belirlendiğinde izlem sıklığı artırılmış mıdır? Acil yardım istenmiş midir? Hekim hastayı bizzat ne zaman görmüştür? Ameliyathane ve yenidoğan ekibi hazırlanmış mıdır? Doğum sonrasında resüsitasyon veya sevk gecikmiş midir?

Bir komplikasyonun öngörülemez olduğu sonucuna ulaşılması, müdahalenin başladığı andan itibaren bütün sağlık hizmetinin kendiliğinden uygun olduğu anlamına gelmez. Buna karşılık tıbbi standartlara uygun izlem ve müdahaleye rağmen gelişen önlenemez zarar nedeniyle yalnız sonuçtan hareketle tazminata hükmedilemez. İki ihtimalin de dosya ve uzman görüşüyle sınanması gerekir.

NST ve CTG Kayıtları HİE Davasında Ne İspatlar?

NST (non-stres test) ve CTG (kardiyotokografi) fetal kalp hızı ile rahim kasılmalarına ilişkin bilgi sağlar. Doğum öncesi NST ile doğum sırasında tutulan CTG'nin amaçları ve yorum koşulları aynı değildir. Özellikle bazal kalp hızı, varyabilite, geç veya değişken deselerasyonlar, uzamış deselerasyon ve bradikardi takip edilir. Anormal bir CTG, doğrudan beyin hasarının veya doktor kusurunun kesin kanıtı değildir; annenin ve bebeğin klinik durumu, gebelik haftası, kullanılan ilaçlar ve doğumun evresiyle birlikte değerlendirilir. NICE'ın Mart 2026'da güncellenmiş kılavuzu da kalp hızı izlemini tek başına tanı aracı olarak kabul etmez. [3]

Ham kayıt, epikriz özetinden neden daha önemlidir?

Epikrizde yalnızca “NST reaktif” veya “fetal distres” yazması; saat, süre, eğrinin şekli veya hangi müdahalenin yapıldığını tek başına göstermez. Bu nedenle mümkünse ham CTG/NST çıktıları, cihazın dijital kayıtları, partograf, ebe izlem çizelgeleri ve hekim değerlendirme notları birlikte elde edilmelidir. Doğum sırasındaki bir kalp hızı kaydının anne nabzı ile karıştırılıp karıştırılmadığı bile somut olayda önem taşıyabilir.

Bilirkişi şu zaman aralıklarını ayrı belirlemelidir: ilk kuşkulu bulgu, tekrar değerlendirme, hekime bildirim, hekimin muayenesi, alınan önlem, acil doğum endikasyonunun oluşması, karar, ameliyathane giriş ve bebeğin doğumu. Böylece yalnız kararın geç verilip verilmediği değil, gerekli kararın hangi anda verilmesi gerektiği tartışılabilir.

NST, CTG veya partograf kaydı yoksa dava otomatik kazanılır mı?

Hayır. Kayıtların hiç tutulmaması, saklanmaması, okunamaz hâle gelmesi veya çelişkili düzenlenmesi ispat bakımından ciddi sorundur; mahkemenin belge ibrazı, gerektiğinde delil tespiti ve uzman incelemesi araçlarını değerlendirmesi gerekebilir. Ancak eksik kayıt ile nörolojik zarar arasında nedensellik otomatik kurulmaz. Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 22.09.2025 tarihli kararında da kayıt eksikliği saptanmasına rağmen zarar ile ilişki kurulamadığı gerekçesiyle kusursuzluk sonucuna dayalı hüküm onanmıştır. [8]

Gecikmiş Sezaryen Ne Zaman Sorumluluk Doğurabilir?

Acil sezaryen tartışmasında başlangıç noktası “karar ile doğum arasında kaç dakika geçtiği” değildir. Öncelikle fetal veya maternal riskin, sezaryen ya da başka bir acil doğum yöntemi kararını hangi zamanda gerekli kıldığı saptanmalıdır. Uzun süre beklenen doğumda ilk muayene, ilerlemeyen doğum eylemi, annenin tansiyon ve enfeksiyon bulguları, oksitosin kullanımı, mekoniyum, fetal kalp hızındaki seyir ve bebeğin doğum kanalındaki konumu birlikte değerlendirilir.

Gecikmenin kaynağı farklı kişiler veya aşamalar olabilir

• Ebe/hemşire kritik kalp hızı bozulmasını fark etmemiş ya da hekime geç bildirmiş olabilir.
• Hekim haberdar olduğu hâlde hastayı değerlendirmeyi veya uygun müdahale kararını geciktirmiş olabilir.
• Karar doğru zamanda verilmiş, ancak ameliyathane, anestezi veya cerrahi ekip organizasyonu nedeniyle uygulama uzamış olabilir.
• Bebek doğum kanalında ilerlemişse sezaryen yerine başka bir doğum yönteminin seçilmesi, o andaki obstetrik koşullara göre tıbben doğru olabilir.

Acil sezaryen için kullanılan “30 dakika” ifadesi bütün olgulara uygulanacak mutlak kusur veya kusursuzluk sınırı değildir. Somut tehlikenin ağırlığı, doğumun aşaması, tıbben mümkün müdahale ve gecikmenin gerçek etkisi önemlidir. Sürenin belirlenmesinde ameliyathane ve anestezi kayıtları, ameliyat notu, hemşire gözlem formu ve doğum saati bir arada incelenir.

Fetal Distres Zamanında Fark Edilmezse Ne Olur?

“Fetal distres” terimi uygulamada kullanılsa da hangi objektif bulguların bulunduğu somut olarak yazılmalıdır. Bazı kalp hızı değişimleri geçicidir; bazıları ise fetal oksijenlenmenin bozulduğunu düşündürür ve acil değerlendirme gerektirir. NICE, doğum sırasında ani bradikardi veya üç dakika ve üzerindeki tek uzamış deselerasyonda acil obstetrik değerlendirmeyi; bulgular sürüyorsa risk durumuna göre hızlı doğumu ele alır. Ancak kılavuzdaki süre ve kategoriler, her olaya geriye dönük otomatik kusur ölçütü olarak uygulanamaz. [3]

İlliyet değerlendirmesi burada iki aşamalıdır: Gecikme gerçekten var mıydı? Varsa bu gecikme, meydana gelen zarara neden olmuş veya mevcut hasarı ağırlaştırmış olabilir miydi? İlk soruya olumlu cevap verilmesi ikinci sorunun da ispatlandığı anlamına gelmez.

Doğumdan Sonra HİE Tanısı, Resüsitasyon ve Soğutma Tedavisi

Hukuki incelemenin yalnız doğum anında bitmesi önemli bir eksikliktir. Bebeğin spontan solunumunun başlayıp başlamadığı, kalp hızı, yeniden canlandırma girişimlerinin süresi, entübasyon, ilk kan gazı, nöbetler, yoğun bakım kabulü ve sevk kayıtları da değerlendirilmelidir. Yenidoğan uzmanı tarafından nörolojik muayene, uygun EEG/aEEG izlemi ve beyin görüntülemesi gerekebilir.

Terapötik hipotermi için ilk altı saat neden önemlidir?

AAP'nin 26 Ocak 2026 tarihli klinik raporuna göre, uygun ölçütleri taşıyan ve en az 36 gebelik haftasında doğmuş orta–ağır HİE vakalarında vücut ısısının yaklaşık 33,5 °C'ye düşürülmesiyle uygulanan terapötik hipoterminin ilk 6 saat içinde başlatılıp 72 saat sürdürülmesi ölüm veya orta–ağır nörogelişimsel bozukluk riskini azaltmaktadır. Bu uygulama belirli klinik ve biyokimyasal koşullara bağlıdır; her düşük Apgar skorlu bebeğe otomatik olarak yapılmaz. 35 haftalık doğumlarda yarar ve riskler olguya göre tartışılır; 35 haftanın altı için standart olarak önerilmez. [4]

Sağlık kuruluşunun bu tedaviyi yapacak imkânı bulunmuyorsa olası HİE'nin erken tanınması, yenidoğan merkeziyle görüşülmesi, sevk ve transfer planının geciktirilmemesi önemlidir. Hipotermi uygulanmış olması HİE nedeninin kesin kanıtı; uygulanmamış olması da otomatik malpraktis delili değildir. Bilirkişi, o tarih ve merkezde geçerli tıbbi standartlarla birlikte bebeğin gerçekten tedavi koşullarını taşıyıp taşımadığını değerlendirmelidir.

HİE Davalarında Beyin MR'ı, Apgar ve Kordon Kan Gazı Nasıl Yorumlanır?

Apgar puanı, doğumdan sonraki ilk dakikalarda bebeğin klinik durumunu tanımlamaya yarar. Apgar tek başına asfiksinin tanısı veya zamanı değildir. Umbilikal arter kan gazında ağır metabolik asidoz bulunması intrapartum hipoksinin olasılığını artırabilir; ancak tek başına hangi dakikada geliştiğini göstermez. Normal sınırlardaki bir değer ise belirli nedenlerin olasılığını azaltabilir. MR, hasarın örüntüsünü ve yaygınlığını gösterir; görüntünün tam olarak hangi dakikada meydana geldiğini saptaması çoğu kez mümkün değildir. [1, 2, 5]

Beyin MR'ının çekim zamanı, difüzyon sekansları, bazal gangliyon–talamus veya sınır bölge hasar örüntüsü, olası metabolik ya da vasküler hastalıklar, nöbet kayıtları ve plasenta patolojisi uzmanlarca birlikte tartışılmalıdır. Bir belirtecin varlığı veya yokluğu sonuç yerine geçtiğinde, hukuki değerlendirme bilimsel tutarlılığını kaybeder.

Hekim, Ebe, Yenidoğan Ekibi ve Hastanenin Sorumlulukları Ayrı Ayrı İncelenmelidir

Tıbbi hizmetin farklı aşamalarında karar ve uygulama yetkileri farklıdır. Kadın hastalıkları ve doğum hekimi risk değerlendirmesi ve doğum yönetiminden; ebe ve hemşire kendi yetki alanında izlem ile gerekli bildirimlerden; yenidoğan ekibi doğum sonrası değerlendirme, resüsitasyon ve uygun tedaviden sorumlu olabilir. Kimin hangi saatte hangi bilgiyi bildiği ve ne yapmakla yükümlü olduğu dosyadan belirlenmeden tek bir kişiye bütün sonuç yüklenemez.

Hastanenin organizasyon kusuru

Nöbet düzeninin yetersizliği, kritik CTG bulgularının iletilmesini sağlayacak işleyişin kurulmaması, uzman hekime erişilememesi, acil ameliyathanenin hazırlanamaması, yenidoğan resüsitasyon malzemesinin bulunmaması ya da uygun merkeze sevkin gecikmesi hastanenin bağımsız hizmet/organizasyon kusuru kapsamında tartışılabilir. Özel hastanede hastane işletmecisinin sözleşme ve yardımcı kişi sorumluluğu; kamu hastanesinde ise idarenin hizmet kusuru farklı hukuki temellerle ele alınır.

Aydınlatılmış onam bakımından annenin doğum yöntemi ve önemli riskler hakkında uygun biçimde bilgilendirilip bilgilendirilmediği ayrıca incelenebilir. İmzalı bir onam formu, sonradan yapılan her işlemi otomatik olarak hukuka uygun kılmaz; aydınlatma eksikliği de bütün nörolojik sonucun nedeninin aynı eksiklik olduğu anlamına gelmez. [6]

Kusur, Zarar ve İlliyet Bağı Birlikte Nasıl Kanıtlanır?

HİE dosyasında tıbbi tanının doğruluğu, sağlık personelinin özen yükümlülüğüne aykırı davranışı, çocuğun somut zararı ve uygun illiyet bağı farklı unsurlardır. Özellikle zamanında müdahalenin ağır hasarı tamamen önleme ya da hasarın ağırlığını azaltma ihtimali alternatif nedenlerle birlikte bilimsel olarak tartışılmalıdır. İleri sürülen iddialar dosyadaki ölçülebilir bulgularla ilişkilendirilmelidir.

Savunmada sıklıkla; zarar doğumdan önce oluşmuştur, olay ani ve önlenemezdir, CTG patolojik değildir, erken sezaryen sonucu değiştirmezdi veya soğutma tedavisi için uygun koşullar yoktu, denilebilir. Bunlara karşı yalnız “bebek sağlıklıydı” demek yeterli değildir. Gebelik kayıtları, tam CTG serisi, nörolojik değerlendirme, uygun MR örüntüsü, doğum sonrası tedavi ve olası alternatif etiyolojilerin aynı uzman heyetinde incelenmesi gerekir.

Aileler Hangi Tıbbi Belgeleri İstemelidir?

Hasta Hakları Yönetmeliği'nin 16. maddesi, hastanın sağlık durumuna ilişkin dosya ve kayıtları bizzat veya yetkili temsilcisi aracılığıyla inceleyebilmesi ve suretini alabilmesini düzenler. Küçüğün kayıtları bakımından yasal temsil yetkisi ve sağlık verilerinin gizliliği gözetilir. [7] Kurumdan yalnız epikriz değil, aşağıdaki kayıtların tarih, saat ve varsa elektronik kayıt geçmişiyle birlikte talep edilmesi yararlıdır.

Belge eksikse başvuru yazısı ve verilen cevap saklanmalı; mümkün olan hâllerde HMK uyarınca delil tespiti veya mahkemeden belge ibrazı istenmesi değerlendirilmelidir. Eksik kaydın yerine tahmini zaman yazılmamalı, farklı sistem saatleri eşleştirilmelidir.

Doğum Olayını Dakika Dakika Yeniden Kurma Yöntemi

Sağlıklı bir iddia veya savunma için tek çizelgede şu sıra kurulmalıdır:

Bu tablo yalnız usulî bir kolaylık değildir; bilirkişiye sorulacak soruların olayın gerçek nedenine odaklanmasını sağlar. Aynı zaman aralığını farklı personel ve kurum kayıtlarıyla doğrulamak önemlidir.

Bilirkişi Heyeti Nasıl Oluşturulmalı ve Hangi Sorular Sorulmalıdır?

Kadın hastalıkları ve doğum/perinatoloji, neonatoloji ve çocuk nörolojisi birlikte değerlendirme gerektirebilir. MR'ın yorumuna göre çocuk nöroradyolojisi; belirgin alternatif nedenlere göre genetik veya metabolizma uzmanlığı; hastane organizasyonuna göre ilgili hizmet yöneticiliği ve anesteziyoloji bilgisi de gerekli olabilir. Heyetin unvanı değil, gerçekten tartışmalı konuların uzmanlık alanlarıyla değerlendirilmesi belirleyicidir.

Bilirkişi raporunda şu sorular açıkça cevaplanmalıdır:

1. Olayın gerçekleştiği tarihteki izlem standardı neydi ve somut kayıtlar buna uygun mu?
2. Fetal riskin ilk objektif bulgusu ne zaman ortaya çıktı; uygun değerlendirme ve bildirim hangi anda gerekiyordu?
3. Sezaryen veya diğer acil doğum endikasyonu hangi şartlarda ve ne zaman doğdu?
4. Personel, ameliyathane, anestezi ve yenidoğan ekibi yönünden organizasyon eksikliği var mıydı?
5. Hipoksi ve kalıcı nörolojik hasarın gebelik, doğum ve doğum sonrası ihtimallerine ilişkin bulgular nelerdir?
6. Erken müdahale, uygun resüsitasyon, sevk veya hipotermi uygulanması sonucu önleyebilir ya da azaltabilir miydi?
7. Eksik NST/CTG, partograf veya diğer kayıtlar nedeniyle hangi tıbbi sorular cevaplandırılamamaktadır?
8. Her bir iddia, karşı görüş ve alternatif neden değerlendirildikten sonra kusur ve illiyet konusunda bilimsel sonuç nedir?

Yalnız “hekim kusurlu mudur?” sorusuna verilen gerekçesiz olumlu veya olumsuz yanıt, bu tür karmaşık dosyaların tıbbi ve hukuki incelemesi için yeterli değildir.

Yargıtay, Danıştay ve Anayasa Mahkemesi HİE Davalarını Nasıl Değerlendiriyor?

Danıştay: Doğum sırasında kalp sesi takibinin ihmal edilmesi hizmet kusuru oluşturabilir

Danıştay 15. Daire, 18.04.2016, E. 2013/3929, K. 2016/2660. Olayda belirli bir saat aralığında bebeğin kalp seslerinin düzenli izlendiğine ilişkin kayıt bulunmadığı, bilirkişi değerlendirmesiyle gerekli takibin yapılmaması ve müdahalede gecikme ile doğumda oksijensizlik ve sonradan meydana gelen ölüm arasında bağlantı kurulduğu anlaşılmıştır. Danıştay, idarenin hizmet kusurunu esas alan tazminat hükmünün önemli bölümlerini onamış; anne, baba ve kardeşler yönünden manevi tazminatın yetersiz belirlenen kısmı ile faiz başlangıcı gibi belirli bölümleri bozmuştur. Bu karar, somut izlem eksikliği ve nedensellik tespitinin bir arada bulunduğu olaylarda tazminat sorumluluğu doğabileceğini gösterir. Karardaki 15–20 dakikalık izlem anlatımı, o olaydaki uzman değerlendirmesidir; her doğuma değişmez genel süre olarak aktarılmamalıdır. [18]

Yargıtay: Eksik doğum kayıtları ve doğum sonrası nedenler araştırılmalıdır

Yargıtay 13. Hukuk Dairesi, 22.12.2016, E. 2015/32770, K. 2016/24095. Geç sezaryen, oksijensiz kalma ve sonradan gelişen ağır beyin hasarı iddialarına ilişkin kararda; soruşturma raporunun doğum öncesi, doğum sırası ve doğum sonrasındaki farklı ihtimalleri tartışmadığı, ilgili tıbbi kayıtların bir bölümünün bulunmadığı ve taraf itirazlarının cevaplandırılmadığı değerlendirilmiştir. Yargıtay, uzman kuruldan denetime elverişli yeni rapor alınması gerektiği gerekçesiyle ret hükmünü bozmuştur. Bu karar, hastane veya hekimin kusurunun kesinleştiği anlamına gelmez. [9]

Yargıtay: HİE konusunda birbirine aykırı bilimsel görüşler giderilmelidir

Yargıtay 13. Hukuk Dairesi, 14.11.2019, E. 2016/18168, K. 2019/11331. Yenidoğanda hipoksik beyin hasarı bulunan dosyada bazı bilirkişiler komplikasyon görüşünü, neonatoloji uzmanı ise fetal distres ve gecikmiş doğumun hasar riskini artırdığı görüşünü savunmuştur. Yargıtay, raporlar arasındaki esaslı çelişki giderilmeden davanın reddedilmesini doğru bulmamış; kadın doğum ve neonatoloji alanlarını içeren başka bir üniversite heyetinden yeni rapor alınması gerektiğini belirtmiştir. [10]

Danıştay: Doğum sonrası entübasyon ve teşhis gecikmesi de incelenmelidir

Danıştay 10. Daire, 01.11.2021, E. 2019/6645, K. 2021/5213. Kamu üniversitesi hastanesinde doğan ve daha sonra ağır engellilik gelişen bebekle ilgili kararda, doğumdan sonraki entübasyon zamanı ve gecikme ihtimali, erken tetkiklerin anlamı, gebelikteki takip ve taburculuk öncesi teşhis yeterliliği gibi hususların raporda yeterince açıklanmadığı belirtilmiştir. Danıştay, eksik bilirkişi incelemesine dayalı ret kararını bozmuştur. [11]

Karşıt kararlar: HİE ve eksik kayıt her olayda tazminat doğurmaz

Danıştay 10. Daire, 16.11.2023, E. 2023/2397, K. 2023/7023. HİE ve serebral palsi bulunan bir olayda Danıştay, hekim veya idare yönünden hizmet kusuru ve organizasyon hatası saptamayan raporları esas almış; sırf ağır engellilik ve ailedeki kuşkular nedeniyle manevi tazminata hükmedilmesini doğru bulmayarak kabul hükmünü bozmuştur. Karar oyçokluğuyla verilmiştir; karşıoy mevcuttur. [12]

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 22.09.2025, E. 2024/4338, K. 2025/4192. NST/partograf ve takip belgelerindeki eksikliklerin tıbbi kayıt tutma yönünden kusur oluşturduğu tartışılsa da uzman raporlarında eksikliğin bebeğin mevcut durumuna neden olduğunun belirlenememesi ve uygulamaların komplikasyon olarak değerlendirilmesi üzerine davanın reddi onanmıştır. Bu karar, belge eksikliğinin önemini azaltmaz; zararla nedensel ilişkinin ayrı ispat meselesi olduğunu gösterir. [8]

Anayasa Mahkemesi: Kritik itiraz ve gecikme iddiası gerekçeli olarak tartışılmalıdır

Anayasa Mahkemesi, 24.05.2023, B. No. 2020/26359. Bu başvuru HİE değil, doğumda brakiyal pleksus hasarı hakkındadır. Buna rağmen bilirkişilik ve inceleme standardı yönünden önemlidir. AYM, doğum riskinin hangi aşamada ortaya çıktığının, uzman hekimin zamanında müdahalesinin sonucu değiştirip değiştirmeyeceğinin ve doğum sonrası teşhis gecikmesinin etkisinin yeterince tartışılmamasını Anayasa'nın 17. maddesi açısından hak ihlali saymış ve yeniden yargılama kararı vermiştir. AYM, burada hekim kusurunu kendisi tespit etmiş değildir. [13]

HİE Nedeniyle Hangi Tazminatlar İstenebilir?

Çocuğun yaşam boyu desteğe ihtiyaç duyduğu dosyalarda maddi zarar, yalnız bugüne kadar ödenmiş hastane faturalarından ibaret değildir. TBK m.54 çerçevesinde somut delille kanıtlanan tedavi, rehabilitasyon, ilaç, tıbbi cihaz, özel eğitimle bağlantılı gerekli harcamalar, ulaşım giderleri, sürekli bakım ve bakıcı ihtiyacı, çalışma gücü ve ekonomik gelecekteki kayıp değerlendirilebilir. Aynı giderin birden fazla kez tahsili ve varsa sosyal güvenlik ödemelerinin hesaba etkisi ayrıca incelenir. [14]

Bakıcı gideri ve gelecek zarar nasıl belirlenir?

Engellilik oranı, tek başına bakım ihtiyacının bütün unsurlarını göstermez. Çocuğun yaşı, günlük yaşam aktiviteleri, gözetim gereksinimi, bakımın kaç saat sürdüğü, üçüncü kişi yardımının gerekliliği ve öngörülen yaşam süresi tıbbi ve aktüeryal değerlendirmeye konu olabilir. Ailenin fiilen bakım sağlaması, bakım emeğinin hukuki değerinin hiç araştırılmaması gerektiği anlamına gelmez. Gelecek zarar hesabı belirsizlikleri ve somut raporlarla yapılmalıdır.

Anne ve babanın manevi tazminat hakkı

Bedensel zararın ağırlığı ve koşullar oluştuğunda TBK m.56/2 uyarınca ağır bedensel zarar görenin yakınlarına da uygun miktarda manevi tazminat verilebilir. Çocuğun kendi manevi zararı ile anne ve babanın ayrı talepleri birbirine karıştırılmamalıdır. Her talebin dayanağı ve zarar kapsamı ayrıca ortaya konulmalıdır. [14]

Devlet Hastanesi ile Özel Hastaneye Karşı Dava Aynı Yerden mi Açılır?

Hayır. Kamu hastanelerinin sağlık hizmeti sunumundaki eylem ve ihmalleri bakımından kural olarak idare aleyhine idari yargıda tam yargı davası gündeme gelir. İdarenin hizmet kusuru ve gerektiğinde idare hukukundaki diğer sorumluluk nedenleri somut olayda araştırılır. İYUK m.13'te, idari eylemin öğrenilmesinden itibaren bir yıl, her hâlde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde idareye ön başvuru ve ret/zımni ret sonrasında dava açılması düzenlenir. Başvuruya 30 gün cevap verilmemesi hâlinde zımni ret değerlendirilir; izleyen idari dava süresi ayrıca hesaplanır. Hasarın çok sonra anlaşılması, küçüklerin taraf olması ve özel olaylarda sürenin başlangıcı gibi meseleler ayrı hukuki inceleme gerektirir. [15]

Özel hastane ve özel hekim ilişkisinde sözleşme veya haksız fiile dayalı sorumluluk gündeme gelebilir. Somut ilişkinin tüketici işlemi niteliğinde olduğu hâllerde görevli mahkeme tüketici mahkemesi olabilir; 6502 sayılı Kanun m.73/A'daki dava şartı arabuluculuk ve istisnaları dava açmadan önce değerlendirilmelidir. Sözleşmenin niteliği, davalıların sıfatı, olayın tarihi ve talep dayanağı görev ve usul sonucunu değiştirebilir. Üniversite veya vakıf üniversitesi hastaneleri bakımından sırf kurum adından hareketle yargı yolu belirlenmemelidir. [16]

Tazminat ve dava açma süreleri neden ayrı incelenmelidir?

Özel hukukta haksız fiil iddiaları bakımından TBK m.72'de genel olarak zararın ve yükümlünün öğrenilmesinden itibaren iki yıl, fiilden itibaren on yıl; cezayı gerektiren fiile ilişkin daha uzun ceza zamanaşımı bulunursa özel düzenleme öngörülür. Sözleşmesel talepte TBK m.146'daki genel on yıllık süre, özel hüküm ve borç ilişkisi niteliğiyle birlikte değerlendirilir. Tıbbi zarar dosyasında “her durumda 10 yıl” veya “çocuk 18 yaşına gelince süre başlar” gibi genellemeler tehlikelidir. [14]

Ceza ve idari şikâyet yolları tazminat davasının yerine geçer mi?

Şartları varsa savcılığa başvuru, sağlık kuruluşuna/İl Sağlık Müdürlüğüne şikâyet veya meslekî sorumluluğa ilişkin süreçler ayrıca değerlendirilebilir. 3359 sayılı Kanun ek m.18 sağlık meslek mensuplarının görevleri kapsamındaki muayene, teşhis ve tedavi fiillerine ilişkin ceza soruşturmasında özel izin usulü düzenler; ilgili personel statüsü ve istisnalar ayrıca denetlenmelidir. Şikâyet başvurusu otomatik olarak tazminatın kabulü veya dava sürelerinin durması sonucunu doğurmaz. [17]

Aileler İçin İlk Başvuru ve Delil Koruma Yol Haritası

1. Tıbbi kaydı güvenceye alın. Gebelik ve doğum dosyası yanında ham CTG/NST, dijital log, ameliyathane ve yenidoğan belgelerini yazılı olarak isteyin.
2. Klinik tanıyı netleştirin. HİE derecesi, MR örüntüsü, nöbet, kordon gazı ve diğer olası nedenleri uzman görüşüyle değerlendirin.
3. Zaman çizelgesi oluşturun. Farklı belge ve kurumlardaki saatleri karşılaştırın; eksik olanları varsayım olarak doldurmayın.
4. Sağlık kuruluşunun niteliğini belirleyin. Kamu, özel, üniversite veya sözleşmeli yapı olmasına göre muhatap, yargı yolu ve dava şartlarını ayrıştırın.
5. Başvuru sürelerini geciktirmeden değerlendirin. Tıbbi tanı veya engellilik raporunun kesinleşmesini beklemenin bazı dosyalarda hak kaybı doğurabileceğini göz önünde tutun.
6. Bilirkişiye somut sorular yöneltin. Tek cümlelik kusur raporu yerine, alternatif nedenleri ve gecikmenin etkisini tartışan bilimsel değerlendirme talep edin.
7. Zarar kalemlerini belgelendirin. Fiilî giderleri, tedavi planını, özel eğitimi, bakım ihtiyacını ve öngörülen gelecekteki giderleri ayrı kayıt altına alın.

Sonuç

Doğumda oksijensiz kalma nedeniyle HİE gelişmesi, tek başına hekim veya hastanenin kusurlu olduğunu kanıtlamaz; “komplikasyon” nitelemesi de sürecin tüm aşamalarını yargısal incelemenin dışında bırakmaz. Asıl belirleyici mesele, riski ortaya koyan bulguların hangi anda mevcut olduğu, ekip tarafından ne zaman fark edilmesi gerektiği, uygun müdahalenin nasıl ve hangi sürede yapıldığı, yenidoğanın bakımının zamanında sağlanıp sağlanmadığı ve bütün bu işlemlerin çocuktaki zarar üzerindeki etkisidir.

Bu nedenle HİE uyuşmazlıklarında sonradan alınan engellilik raporundan önce, gebelik dosyası, ham fetal izlem kayıtları, acil doğum kronolojisi, kordon kan gazı, resüsitasyon, hipotermi/yoğun bakım ve MR incelemesi dosyanın merkezine alınmalıdır. Yargıtay, Danıştay ve Anayasa Mahkemesi kararlarının ortak uygulama değeri; kusur ve illiyet bağının, kritik iddiaları tartışan, ilgili uzmanlıklara dayanan ve yargısal denetime elverişli gerekçelerle değerlendirilmesi gerektiğidir.

İlgili yazılar: Doğum Hataları ve Bebekte Kalıcı Zarar: Doktor ve Hastanenin Sorumluluğu, Malpraktis Davası: Doktor ve Hastane Hatalarında Tazminat, İspat ve Başvuru Yolları, Devlet Hastanesinde Doktor Hatası: İdareye Başvuru ve Tam Yargı Davası, Malpraktis Davasında Bilirkişi ve Adli Tıp Raporuna İtiraz ve Hasta Dosyası ve Tıbbi Kayıtlar Nasıl Alınır? yazıları ilgili konuları ayrıca ele alır.

Sıkça Sorulan Sorular

Bebeğim HİE tanısı aldıysa hastane mutlaka tazminat öder mi?

Hayır. HİE tanısı zarar yönünden önemli bir veri olsa da tazminat için hukuki sorumluluğun diğer şartlarının ve zarar kapsamının ayrıca belirlenmesi gerekir.

Sezaryenin 30 dakikadan uzun sürmesi otomatik doktor hatası mıdır?

Hayır. Acil doğum endikasyonunun ne zaman oluştuğu, karar ve uygulama arasındaki gecikmenin nedeni ile bebeğe etkisi birlikte incelenir. Bazı olaylarda daha kısa gecikme dahi kritik olabilir.

NST veya CTG kayıtları yoksa dava açılabilir mi?

Kayıt yokluğu tek başına davayı sonuçlandırmaz; fakat delil ibrazı ve bilirkişi incelemesi bakımından önemli bir husustur. Diğer tıbbi belgeler ve kayıtların neden bulunmadığı araştırılmalıdır.

Normal Apgar puanı doğumda oksijensiz kalmayı kesin olarak dışlar mı?

Tek başına hayır. Apgar klinik değerlendirme öğelerinden biridir. Kordon kan gazı, yenidoğan bulguları, MR ve diğer nedenlerle birlikte değerlendirilmelidir.

Hipotermi tedavisi yapılmadıysa malpraktis oluşur mu?

Her zaman değil. Tedavinin uygunluğu gebelik haftası, HİE ağırlığı, nörolojik ve kan gazı bulguları, doğum sonrası geçen süre ve o tarihteki tıbbi ölçütlerle belirlenir. Uygun bebeğin tanı, sevk veya tedavisinde gecikme olup olmadığı ayrıca incelenir.

Kalıcı serebral palsi gelişirse anne ve baba da manevi tazminat isteyebilir mi?

Şartları oluşan ağır bedensel zarar hâlinde TBK m.56/2 uyarınca yakınların ayrı manevi tazminat talepleri gündeme gelebilir. Çocuğun talepleriyle karıştırılmadan değerlendirilir.

Devlet hastanesinde doğum hatası için önce nereye başvurulmalıdır?

İdari eylemden kaynaklanan zarar iddialarında kural olarak İYUK m.13 uyarınca ilgili idareye süresi içinde başvuru yapılıp sonrasında tam yargı davası yolu değerlendirilir. Öğrenme tarihi ve istisnalar somut dosyada incelenmelidir.

HİE davasında yalnız kadın doğum uzmanından rapor alınması yeterli midir?

Her dosyada değil. Özellikle yenidoğan resüsitasyonu, hipotermi ve beyin hasarının nedeni tartışılıyorsa neonatoloji, çocuk nörolojisi ve gerektiğinde nöroradyoloji uzmanlığı da değerlendirilmeli; raporlar arasındaki çelişkiler giderilmelidir.

Kaynakça

1. ACOG, Neonatal Encephalopathy and Neurologic Outcome, Task Force Report, 2014 (2019'da teyit).
2. American Academy of Pediatrics, Neonatal Encephalopathy and Neurologic Outcome, Second Edition, Pediatrics 2014;133(5):e1482.
3. NICE, Fetal monitoring in labour, NG229; 14.12.2022, son güncelleme 25.03.2026.
4. Zanelli SA ve diğerleri, Therapeutic Hypothermia for Neonatal Hypoxic-Ischemic Encephalopathy: Clinical Report, AAP, Pediatrics 2026;157(2):e2025073627, DOI: 10.1542/peds.2025-073627.
5. ACOG, The Apgar Score, Committee Opinion, 2015.
6. Vural T, Erbaş M, Tıbbi Malpraktis İddiası ile Açılan Tazminat Davalarında Yargıtay ve Danıştay’ın “Aydınlatılmış Onam (Rıza)” Hususundaki Görüşlerinin İncelenmesi, Adli Tıp Bülteni 2024;29(1):20–28, DOI: 10.17986/blm.1665.
7. Sağlık Bakanlığı, Hasta Hakları Yönetmeliği, özellikle m.16.
8. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2024/4338, K. 2025/4192, 22.09.2025.
9. Yargıtay 13. Hukuk Dairesi, E. 2015/32770, K. 2016/24095, 22.12.2016.
10. Yargıtay 13. Hukuk Dairesi, E. 2016/18168, K. 2019/11331, 14.11.2019.
11. Danıştay 10. Daire, E. 2019/6645, K. 2021/5213, 01.11.2021.
12. Danıştay 10. Daire, E. 2023/2397, K. 2023/7023, 16.11.2023.
13. Anayasa Mahkemesi, B. No. 2020/26359, 24.05.2023.
14. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m.54, 56, 72, 112, 116 ve 146; Adalet Bakanlığı UYAP Mevzuat.
15. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu, m.2, 7 ve 13; Adalet Bakanlığı UYAP Mevzuat.
16. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun, m.73, 73/A; Adalet Bakanlığı UYAP Mevzuat.
17. 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu, ek m.18; Sağlık Bakanlığı 17.07.2026 duyurusu.
18. Danıştay 15. Daire, E. 2013/3929, K. 2016/2660, 18.04.2016.