Sahte fatura kullanma iddiasında yalnız faturanın şeklen bulunması veya bedelin bankadan ödenmesi yeterli değildir. Faturayı düzenleyen kişiyle gerçek bir teslim veya hizmet ilişkisinin bulunup bulunmadığı, bu ilişkinin kayıtlara nasıl yansıdığı ve isnadın hangi somut tespitlere dayandığı birlikte incelenir. KDV indirimi, vergi ziyaı cezası ve ceza soruşturması farklı koşullara bağlıdır; aynı sonuca otomatik olarak bağlanamaz. 1 2
Uygulamada “naylon fatura” olarak anılan iddia, bir belge veya dönemle sınırlı olabileceği gibi çok sayıda faturayı kapsayabilir. Savunmanın ilk işi, tartışılan faturaları, ilgili KDV dönemlerini ve idarenin ileri sürdüğü gerekçeleri ayırmaktır. Belirsiz bir satıcı listesine genel cevap vermek yerine her işlem için denetlenebilir bir açıklama hazırlanmalıdır.
Sahte belge ile yanıltıcı belge arasındaki fark nedir?
VUK m.359 bakımından sahte belge, gerçekte bulunmayan işlem veya durumun varmış gibi belgelendirilmesidir. Muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge ise gerçek bir işlem bulunmasına rağmen mahiyetinin veya miktarının gerçeğe aykırı gösterilmesidir. Bu ayrım, fiilin hukuki niteliğini ve uygulanacak yaptırımı etkiler. Belgede yazılı malın işletmede bulunması, faturadaki satıcının gerçekten o malı sattığını tek başına göstermez. 1 3
Malın başka bir kişiden temin edilip farklı mükellefin faturasıyla kayda alınması durumunda, yalnız malın varlığına dayanılarak belge sorununun çözüldüğü söylenemez. Buna karşılık satıcı hakkında olumsuz tespit bulunması, alıcının bütün işlemlerinin açıklama yapılmadan aynı nitelikte kabul edilmesini de haklı kılmaz. İşlem, taraf, dönem ve belge bağlantısı kurulmalıdır.
Düzenleme ile kullanma neden ayrı incelenmelidir?
Faturayı düzenlemek ile faturayı kayıtlara alıp vergisel sonuç doğuracak biçimde kullanmak farklı fiillerdir. Düzenleyici hakkında hazırlanan rapor, kullanıcı yönünden önemli veri içerebilir; fakat alıcının fiili, temsil durumu ve belgeyle ilişkisi ayrıca belirlenmelidir. Şirketin kayıtları ile gerçek kişinin cezai sorumluluğu aynı başlık altında eritilmemelidir. Vergi uyuşmazlığındaki değerlendirme, ceza mahkemesinin maddi ve manevi unsur incelemesinin yerine geçmez. 1 Bu başlık ayrıca vergi incelemesinde mükellef hakları yazısında ele alınmıştır.
KDV indirimi hangi şartlarla tartışılır?
KDV Kanunu m.29 ve 34 uyarınca indirim hakkı, faaliyetle ilgili teslim veya hizmete, uygun belgelendirmeye ve kanuni kayıt şartlarına bağlıdır. Belgenin elektronik sistemde mevcut olması, onun temelindeki ifanın gerçekleştiğinin idarece önceden onaylandığı anlamına gelmez. İndirimin hangi dönemde kullanıldığı ve ilgili döneme uygulanacak süre koşulları ayrıca kontrol edilir. 2
İdare, sahte olduğu ileri sürülen faturadaki KDV’yi indirimden çıkararak beyan tablosunu yeniden kurabilir. Bu durumda yalnız ilk dönem değil, sonraki dönemlere devreden KDV de etkilenebilir. Savunmada tartışmalı verginin başlangıç dönemi, devreden tutarlar, hesaplanan vergi ve varsa daha önce yapılan düzeltmeler ayrı gösterilmelidir. Aynı tutarın iki kez tarhiyata yansıtılması veya başka dönem işlemine eklenmesi ihtimali hesap üzerinden denetlenir.
Kurumlar veya gelir vergisi bakımından gider/maliyet kabulü ile KDV indirimi birbirinin aynısı değildir. Bir üretim veya satışın yapılmış olması maliyetin araştırılmasını gerektirebilir; bu durum tartışmalı faturanın KDV’sinin her koşulda indirileceği anlamına gelmez. Her vergi türünün maddi koşulu ve hesap yöntemi ayrı açıklanmalıdır.
Satıcı hakkındaki tespitler nasıl değerlendirilir?
Yoklamalar, işyeri, çalışan, araç, depo, alış ve satış kapasitesi, banka hareketleri ve karşıt incelemeler birlikte değerlendirilir. Daha sonraki tarihte işyerinin kapalı olması ile faturanın düzenlendiği tarihte faaliyetin bulunmaması aynı olgu değildir. İdarenin kapasite eleştirisi, inceleme dönemindeki gerçek iş modeline ve somut teslim miktarına bağlanmalıdır. 1 3
GİB’in KDV düzenlemesinde de sahte belge düzenlediği ileri sürülen bir mükellefin gerçek bazı alım veya giderlerinin bulunabileceğine dikkat çekilir. Bu nedenle olumlu veya olumsuz tek veri bütün belgeler için otomatik sonuç doğurmaz. Alıcının, satıcıyla ilişkisinin nasıl kurulduğunu ve teslimin kim tarafından yapıldığını açıklaması önemlidir. Başka bir işletmenin deposu, taşıma şirketi veya alt yüklenici kullanılmışsa bunun belgeleri ayrıca sunulur. 3
Banka yoluyla ödeme faturanın gerçekliğini ispatlar mı?
Banka ödemesi önemli bir delildir; tek başına kesin sonuç değildir. Gönderen, alıcı, tarih, tutar, açıklama ve faturayla eşleşme incelenir. Paranın geri dönmesi, üçüncü kişiye aktarılması, toplu ödeme veya cari hesap mahsubu varsa ekonomik açıklaması gösterilmelidir. İdarenin yalnız ödemenin şeklini değil, hareketin gerçek ticari ilişkiyle bağını tartışması mümkündür. Konunun ayrıntıları için vergi davalarında ispat ve deliller yazısına bakılabilir.
Öte yandan banka kaydını tamamen değersiz saymak da doğru değildir. Belirli teslim, sevk kaydı ve stok hareketiyle örtüşen ödeme, birbirini doğrulayan kayıtlar içinde anlam kazanır. Ödeme bilgisi hazırlanırken ilgisiz kişisel işlemler ayrılabilir; ancak uyuşmazlığın değerlendirilmesi için gerekli hareketler seçilerek gizlenmemelidir.
Gerçek teslim veya hizmet hangi belgelerle gösterilebilir?
Mal alımlarında sipariş ve sözleşmenin yanında sevk irsaliyesi, nakliye faturası, teslim alan kişi, depo giriş kaydı, stok kartı ve sonraki üretim veya satış kaydı birlikte değerlendirilir. Hizmet alımlarında fiziki stok yerine işin konusu, çalışma kayıtları, teslim edilen çıktı, kabul yazışmaları ve hizmetten yararlanma durumu araştırılır. Bir mal teslimi için uygun delil listesi her hizmete aynen uygulanamaz.
- Fatura bazında tarih, numara, satıcı, mal/hizmet, matrah ve KDV listesi.
- İşin kurulmasını gösteren sipariş, sözleşme ve eş zamanlı yazışmalar.
- Teslim, nakliye, depo, üretim veya hizmet sonucuna ilişkin kayıtlar.
- Banka ödeme belgesi ve cari hesap mutabakatı.
- Kanuni defter kaydı, e-belge aslı ve ilgili beyanname satırı.
Dosya hazırlanırken kayıtların kaynağı ve oluşturulma zamanı korunmalıdır. Sonradan düzenlenen açıklama, işlem tarihinde oluşmuş belge gibi gösterilmemelidir. E-faturanın yalnız ekran görüntüsü yerine doğrulanabilir elektronik kaydının saklanması, teknik inceleme gerektiğinde önem taşır. Eksik belge varsa hangi kurum veya üçüncü kişiden getirtilmesinin istendiği açıklanmalıdır.
Vergi cezası ile ceza soruşturması nasıl ayrılır?
Vergi ziyaı cezasında vergi kaybı, fiilin niteliği ve uygulanan katın dayanağı incelenir. VUK m.359 kapsamındaki fiillerle bağlantılı artırımlı ceza uygulanmışsa, bunun gerekçesi belirli işlem ve tespitlerle gösterilmelidir. Vergi aslına yönelik savunma ile cezanın şartlarına ilişkin savunma birlikte ama ayrı gerekçelerle hazırlanmalıdır. 1
Ceza soruşturmasında kişisel fiil, kast ve ceza muhakemesine özgü güvenceler değerlendirilir. “Muhasebeci kaydetti” veya “şirkette müdürdüm fakat bilmiyordum” açıklaması tek başına sonucu belirlemez; görev dağılımı, belgeyi temin eden kişi, onay süreci ve fiili yönetim kayıtları incelenir. Vergi davasındaki dilekçenin ceza dosyasındaki beyanlarla çelişmemesi gerekir. Verginin ödenmesi veya beyannamenin düzeltilmesi bütün cezai sonuçları kendiliğinden ortadan kaldıran genel bir yol değildir.
İhbarname geldikten sonra hangi yol izlenir?
Tarhiyat ve cezaya karşı vergi mahkemesinde genel dava açma süresi otuz gündür. Tebliğ, işlem türü ve özel başvuru hükümleri ayrıca incelenir. Raporun verilmesini beklemek, süreyi korunmasız bırakmamalıdır. Rapor ve eklerinin getirtilmesi, tartışmalı faturaların ayrılması ve hesapların denetlenmesi dava dilekçesinde somut olarak istenebilir. 4 Konunun ayrıntıları için vergi tekniği raporu tebliğ edilmezse yapılacaklar yazısına bakılabilir. vergi cezalarında uzlaşma yazısı bu konuyu ayrı bir başlık altında inceler.
Tarhiyata karşı davanın tahsilata etkisi İYUK m.27 çerçevesinde değerlendirilir. İdarenin düzeltme talebi veya mükellefin verdiği düzeltme beyannamesi varsa bunun ayrı hukuki sonucu bulunabilir. KDV iadesinin incelemeye bağlanması da tarhiyatın iptaliyle her durumda aynı işlem değildir; iade yönünden tesis edilen işlem ve başvuru yolu ayrıca belirlenmelidir. İptal kararı sonrasında devreden KDV, tahakkuk ve tahsil kayıtlarının karara uygun düzenlenmesi izlenmelidir. vergi davalarında yürütmenin durdurulması yazısı bu konuyu ayrı bir başlık altında inceler.
Sonuç
Sahte fatura iddiasında savunmanın gücü, tek bir belgeden değil işlemin bütününü açıklayan tutarlı kayıtlardan doğar. Fatura, satıcı, teslim, ödeme ve vergi kaydı birbirine bağlanmalı; idarenin olumsuz tespitleri dönem ve işlem bazında tartışılmalıdır. KDV indirimi, gider kabulü, vergi cezası ve kişisel cezai sorumluluk ayrı koşullarıyla ele alınmalıdır.
İlgili yazılar: KDV İadesinin Reddi ve Gecikmesi; VUK 160/A: Mükellefiyetin Terkini, Teminat ve Dava.
Sıkça Sorulan Sorular
Bankadan ödeme yaptım; bu yeterli mi?
Tek başına yeterli olduğu söylenemez. Banka yoluyla ödeme faturanın gerçekliğini ispatlar mı? bölümündeki teslim ve ödeme eşleştirmesi yapılmalıdır. İlgili açıklamaya dön
E-fatura olması sahte belge iddiasını engeller mi?
Hayır. Elektronik biçim, gerçek ifanın kendiliğinden kabulü değildir. KDV indirimi hangi şartlarla tartışılır? bölümündeki maddi ve kayıt şartları geçerlidir. İlgili açıklamaya dön
Satıcı hakkındaki her olumsuz tespit alıcıyı bağlar mı?
Tespitin alıcının işlemi ve dönemiyle bağlantısı değerlendirilmelidir. Satıcı hakkındaki tespitler nasıl değerlendirilir? bölümünde tek veriden genel sonuç çıkarılmasının sakıncaları açıklanmıştır. İlgili açıklamaya dön
Vergi davası ile ceza dosyası aynı mıdır?
Hayır. Vergi cezası ile ceza soruşturması nasıl ayrılır? bölümünde açıklanan farklı koşullar uygulanır; buna rağmen olgusal beyanların tutarlılığı korunmalıdır. İlgili açıklamaya dön
Kaynakça
- 213 sayılı Vergi Usul Kanunu, m.3, 30, 134, 341, 344, 359 ve 367. Kaynak metni
- 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu, m.29 ve 34. Kaynak metni
- GİB, Katma Değer Vergisi Genel Uygulama Tebliği, sahte ve muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belgelere ilişkin bölümler. Kaynak metni
- 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu, m.7, 20, 27 ve 28. Kaynak metni