Özel çalışma rejiminin kapsamı
5746 sayılı Kanun Ar-Ge ve tasarım merkezlerini; 4691 sayılı Kanun teknoloji geliştirme bölgelerini düzenler. Şirket adında “teknoloji” veya “tasarım” bulunması özel rejim için yeterli değildir. Yetkili merkez belgesi veya bölge kaydı ile yabancının proje içindeki gerçek görevi birlikte ispatlanmalıdır.
Ar-Ge ve tasarım merkezleri
Ar-Ge merkezi, işletme içinde ayrı örgütlenmiş ve belge almış birimdir. Tasarım merkezi de mevzuat kapsamındaki tasarım faaliyetlerini sistematik biçimde yürütür. Satış, muhasebe, rutin bakım ve standart üretim görevleri, şirketin merkez belgesi bulunsa bile kendiliğinden Ar-Ge görevi sayılmaz.
Teknoloji geliştirme bölgesi
Bölgede ofis kiralamak tek başına yeterli değildir. İşverenin bölge kaydı, proje bilgisi, yabancının görevi ve çalışma yeri birbiriyle uyumlu olmalıdır.
İleri teknoloji işleri
Bakanlık, ülke ekonomisine yüksek katkı veya yüksek istihdam yaratacağı taahhüt edilen yatırımlar ile aynı vasıflarda Türk uzman bulunmayan ileri teknoloji işlerinde genel kriterleri kısmen veya tamamen uygulamayabilir. Bu hüküm her bilişim görevine otomatik istisna sağlamaz. [3]
Hangi yabancılar kapsamda değerlendirilir?
Ar-Ge ve yenilik personeli
Yeni bilgi, ürün, süreç, yöntem veya teknoloji geliştirilmesine doğrudan katkı sağlayan araştırmacı ve teknik personeldir. Görev tanımı; proje, iş paketi, teknik sorumluluk ve beklenen çıktıyla açıklanmalıdır.
Tasarım personeli
Ürün, endüstriyel tasarım, mühendislik tasarımı, yazılım arayüzü veya mevzuat kapsamındaki diğer tasarım faaliyetlerini fiilen yürüten personeldir. Rutin grafik veya pazarlama işi ile kanuni tasarım faaliyeti ayrılmalıdır.
Proje–görev–personel bağı
Başvurunun merkezinde projenin içeriği, yabancının teknik görevi ve işverenin yetkili statüsü bulunur. Diploma ve deneyim bu görevi desteklemeli; sözleşme, ücret ve çalışma yeri aynı anlatıyla uyumlu olmalıdır.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının olumlu görüşü
5746 kapsamındaki Ar-Ge veya tasarım merkezlerinde ilgili personel olarak; 4691 kapsamındaki teknoloji geliştirme bölgesinde çalışacak yabancılar için olumlu görüş aranır. Görüş çalışma izninin yerine geçmez; nihai çalışma iznini ÇSGB verir. [3]
Hangi kriterler uygulanmaz?
Bu başvurularda beş Türk çalışan şeklindeki istihdam kriteri ve işverenin genel sermaye/ciro/ihracat ölçütleri uygulanmaz. Ancak ücret kriteri kaldırılmış değildir. Yabancının görevine göre brüt ücret, güncel alt sınırlarla uyumlu olmalıdır.
Meslek ve ön izin şartları
Yabancı mühendis, mimar, sağlık personeli veya öğretmen ise ilgili denklik, oda veya ön izin şartları ayrıca uygulanır. Ar-Ge merkezi belgesi, Türk vatandaşlarına hasredilmiş meslek yasağını ortadan kaldırmaz.
Başvuru belgeleri
| Belge grubu | Örnekler | Amaç |
|---|---|---|
| İşveren statüsü | Ar-Ge/tasarım merkezi belgesi, TGB yazısı, ticaret sicili | Özel kapsamın ispatı |
| Proje | Proje özeti, iş paketi, teknik hedef ve süre | Yabancının çalışacağı faaliyet |
| Yabancı | Diploma, özgeçmiş, sertifika, önceki projeler | Mesleki yeterlilik |
| Çalışma ilişkisi | Sözleşme, ücret, görev, çalışma yeri | İzin kapsamı |
| Kurum görüşü | Olumlu görüşe dayanak kayıtlar | Kriter istisnası |
Ticari sır içeren projelerde yalnız gerekli teknik bağ açıklanmalı; kaynak kodu, müşteri verisi veya gereksiz gizli bilgi paylaşılmamalıdır.
Başvuru süreci
- Merkez veya bölge statüsü doğrulanır.
- Yabancının proje ve görevi tanımlanır.
- Ücret, sözleşme ve çalışma yeri düzenlenir.
- Diploma, özgeçmiş ve proje belgeleri hazırlanır.
- e-İzin başvurusu yapılır.
- Olumlu görüş ve eksik belge süreci takip edilir.
- Olumlu karar sonrası SGK ve işe başlama işlemleri tamamlanır.
Başvuru sonuçlanmadan çalışma başlanması, merkezin özel statüsü nedeniyle hukuka uygun hâle gelmez.
Görev, proje veya işveren değişikliği
Aynı şirket içindeki proje değişikliği yabancının artık Ar-Ge personeli niteliğini taşımamasına yol açıyorsa özel değerlendirme dayanağı etkilenir. Başka şirkete geçiş kural olarak yeni çalışma izni gerektirir. Aynı teknoparkta bulunmak iki işveren yanında çalışma hakkı vermez.
Ret ve itiraz
Ret; olumlu görüş alınamaması, görev–proje bağının kurulamaması, yeterliliğin belgelenmemesi, ücret veya meslek kriterinin sağlanmaması gibi nedenlere dayanabilir. Tebliğden itibaren otuz gün içinde e-İzin üzerinden itiraz edilir. İtiraz, ret gerekçesine göre proje, görev, diploma, görüş ve ücret belgelerini birlikte açıklamalıdır. [4]
İlgili yazılar: Türkiye’de Çalışma İzni; Özellik Arz Eden Doğrudan Yabancı Yatırımlarda Kilit Personel Çalışma İzni.
Sonuç
Bu alandaki kolaylık, şirketin teknoloji niteliğinden değil; yetkili merkez/bölge statüsü ile yabancının gerçek proje rolünün birlikte ispatından doğar. İstihdam ve mali yeterlilik kriterlerinin uygulanmaması önemli olsa da ücret, meslek ve izin kapsamı devam eder.
Sıkça Sorulan Sorular
Teknoparkta ofisi olan her şirket istisnadan yararlanır mı?
Hayır. Bölge kaydı, proje görevi ve olumlu görüş birlikte aranır.
Beş Türk çalışan şartı uygulanır mı?
Bu özel kapsamdaki başvurularda istihdam kriteri uygulanmaz.
Ücret kriteri uygulanır mı?
Evet. Resmî istisna istihdam ve mali yeterlilik kriterleriyle sınırlıdır.
Olumlu görüş çalışma hakkı verir mi?
Hayır. Fiilî çalışma için ÇSGB çalışma izni veya geçerli muafiyet gerekir.
Başka teknopark şirketine geçilebilir mi?
Yeni işveren farklı tüzel kişiyse yeni izin gerekir.
Kaynakça
- 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu: resmigazete.gov.tr
- 5746 sayılı Kanun: sanayi.gov.tr
- ÇSGB, Çalışma İzni Değerlendirme Kriterleri: csgb.gov.tr
- ÇSGB, Çalışma İzni Sık Sorulan Sorular: csgb.gov.tr
- 4691 sayılı Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Kanunu.