Türk vatandaşlarına hasredilen meslek nedir?
Bazı meslek ve görevler kamu güvenliği, mesleki sorumluluk veya kamu yetkisi nedeniyle özel kanunlarla yalnız Türk vatandaşlarına ayrılmıştır. 6735 sayılı Kanun genel çalışma iznini; özel meslek kanunu ise o işin kim tarafından yapılabileceğini düzenler. Özel kanundaki vatandaşlık şartı çalışma izni verilmesiyle ortadan kalkmaz.
Fiilî faaliyet belirleyicidir
Sözleşmeye “danışman”, “koordinatör” veya “asistan” yazılması, yabancının fiilen avukatlık, eczacılık, güvenlik ya da turist rehberliği yapmasını hukuka uygun hâle getirmez. Denetimde gerçek iş ve yetki kullanımı dikkate alınır.
Güncel resmî listedeki meslek ve görevler
ÇSGB’nin güncel sayfasında Türk vatandaşlarına hasredilen başlıca meslek ve görevler şu gruplarda yer alır: [2]
| Grup | Meslek veya görev örnekleri |
|---|---|
| Güvenlik ve kamu görevi | Özel güvenlik kurucusu/yöneticisi/eğiticisi, özel güvenlik görevlisi, bekçi, hâkim-savcı, fahri trafik müfettişi |
| Hukuk ve uyuşmazlık çözümü | Noter, avukat, arabulucu, konkordato komiseri |
| Mali ve ticari görevler | SMMM/YMM, kooperatif yönetim kurulu üyesi, gümrük müşavir yardımcısı |
| Sağlık | Özel hastane mesul müdürü, diş hekimi, hastabakıcı, eczacı, veteriner hekim, bazı sorumlu görevler |
| Eğitim | Türkçeden başka dille öğretim yapan yabancı okulların kurucuları |
| Turizm ve ulaştırma | Seyahat acentesi sorumlusu, turist rehberi, taşıma işleri organizatörü, gemi acente yetkilisi/personeli, Kabotaj kapsamındaki işler |
| Madencilik, tarım ve spor | Daimî nezaretçi/teknik eleman, tarım iş aracısı, spor müşaviri |
Liste değişebilir. Bazı yasaklar mesleğin tamamına, bazıları belirli kurum veya sorumluluk görevine ilişkindir. Örneğin yabancı hekim belirli şartlarla özel sağlık kuruluşunda çalışabilirken eczacılık veya özel hastane mesul müdürlüğü farklıdır.
Hukuk alanı
Avukatlık
1136 sayılı Kanun avukatlığa kabul için Türk vatandaşı olma şartı arar. Yabancı hukukçu, yabancı hukuk veya uluslararası sözleşme alanında danışmanlık niteliğinde görev alabilir; ancak Türk hukuku bakımından dava takibi ve avukatlık tekeline giren işleri yapamaz.
Şirket kurmak meslek icrası hakkı verir mi?
Hayır. Danışmanlık şirketi kurulması, Türk hukukunda avukatlık tekeline giren hizmetlerin sunulmasına izin vermez.
Noterlik, arabuluculuk ve konkordato komiserliği
Bu görevler de özel mevzuattaki vatandaşlık ve mesleki şartlara bağlıdır. Çalışma izni bu şartları kaldırmaz.
Mali ve kurumsal görevler
Yabancı finans veya muhasebe bölümünde farklı görevle çalışabilir; ancak SMMM/YMM unvanı ve imza yetkisi özel meslek kanununa tabidir. Şirket ortağı olmak kooperatif yönetim kurulu üyeliği veya gümrük müşavir yardımcılığı gibi vatandaşlığa bağlı görevi yapma hakkı vermez.
Sağlık alanı
Diş hekimliği, eczacılık ve veteriner hekimlik
Güncel resmî listede bu meslekler vatandaşlara hasredilmiş görünmektedir. Çalışma izni şerhlerinde de yabancının bu meslekleri icra edemeyeceği belirtilebilir. [2] [3]
Hekimlik ve hemşirelik neden farklıdır?
Yabancı hekim ve bazı sağlık personeli denklik, Sağlık Bakanlığı ön izni, çalışma izni ve kurum belgesiyle çalışabilir. Bu nedenle bütün sağlık mesleklerinin yasak olduğu söylenemez.
Turizm, seyahat ve denizcilik
Turist rehberliği
Turist rehberliği özel meslek kanunu, ruhsatname ve çalışma kartı sistemine tabidir; güncel listede vatandaşlara hasredilmiştir. Çalışma izni rehberlik ruhsatı yerine geçmez.
Seyahat acentesi sorumlusu
Yabancı acentede farklı görevlerde çalışabilir; ancak vatandaşlık şartı bulunan sorumlu görevi üstlenemez.
Kabotaj kapsamındaki işler
Türkiye kıyılarındaki kaptanlık, tayfalık, kılavuzluk, dalgıçlık ve benzeri bazı işler Kabotaj Kanunu kapsamında vatandaşlara ayrılmıştır. Yabancı bayraklı gemi ve uluslararası faaliyetler somut mevzuata göre ayrıca değerlendirilir.
Güvenlik ve kamu yetkisi
Yabancı, çalışma izni alarak özel güvenlik görevlisi olamaz. Güvenlik danışmanlığı veya teknoloji hizmeti gibi farklı işler ise fiilî görev ve ruhsat mevzuatına göre incelenir.
Türk soylu yabancılar ve 2527 sayılı Kanun
2527 sayılı Kanun, Türkiye’de ikamet eden ve Türk soylu olduğu resmî makamlarca belirlenen yabancıların, özel şartları sağlamaları hâlinde bazı vatandaşlığa hasredilmiş meslekler için çalışma izni başvurusu yapmasına imkân tanır. Bu istisna otomatik değildir. [4]
Türk soyluluk nasıl ispatlanır?
ÇSGB, Türk soyluluğun Türkiye Cumhuriyeti resmî makamlarından alınmış belgeyle kanıtlanmasını ister. Yabancı ülke temsilcilik belgeleri tek başına yeterli sayılmayabilir.
Diğer meslek şartları devam eder
2527 sayılı Kanun vatandaşlık şartından istisna sağlayabilir; diploma, denklik, ruhsat, oda, güvenlik ve diğer mesleki şartları kaldırmaz. İlgili kurum görüşleri alınır.
Oda üyeliği ve izin şerhi
Bu kapsamda düzenlenen çalışma izni, ilgili meslek odasına üyelik şartına bağlanabilir. İzin şerhi ayrıca incelenmelidir.
Yanlış meslek kodu ve görünürdeki görev
Yasaklı mesleği başka unvanla gizlemek çalışma izni kapsamı ihlalidir. Eczanede “satış danışmanı” adıyla eczacılık yetkisi kullanmak, hukuk danışmanı adıyla avukatlık yapmak veya tur lideri adıyla turist rehberliği sunmak hukuka uygun değildir.
İşveren sorumluluğu
İşveren yabancının izin kapsamına uygun görevde çalışmasını sağlamakla yükümlüdür. Yasaklı meslek icrası; izin reddi/iptali, izinsiz çalışma cezaları, ruhsat sorunları ve meslek kanununa özgü yaptırımlar doğurabilir.
Başvuru öncesi kontrol
- Fiilî görev açıkça yazılır.
- Görev özel kanunla vatandaşlara ayrılmış mı kontrol edilir.
- Özel statü veya 2527 istisnası araştırılır.
- Diploma, denklik, ruhsat, oda ve ön izin şartları belirlenir.
- Sözleşme, meslek kodu ve ücret gerçek göreve uygun düzenlenir.
Ret, iptal ve itiraz
Yasaklı meslek için başvuru reddedilebilir; yanıltıcı görevle alınan izin sonradan iptal edilebilir. İtirazda yabancının fiilî görevinin yasak kapsamda olmadığı veya özel istisna koşullarının bulunduğu belgelerle gösterilmelidir. Tebliğden itibaren otuz gün içinde e-İzin üzerinden itiraz yapılır. [5]
İlgili yazılar: Yabancı Mühendis, Mimar ve Şehir Plancılarının Çalışma İzni; Türkiye’de Çalışma İzni; Yabancı Öğretmen ve Eğitim Personelinin Çalışma İzni.
Sonuç
Yabancıların çalışamayacağı meslekler tek bir genel yasak değildir. Her meslek özel kanun, unvan, fiilî görev ve sorumluluk düzeyine göre incelenmelidir. Çalışma izni vatandaşlık şartını veya mesleki ruhsatı ortadan kaldırmaz.
Sıkça Sorulan Sorular
Çalışma izni alan yabancı her mesleği yapabilir mi?
Hayır. Özel kanunla vatandaşlara ayrılmış meslekler yapılamaz.
Yabancı avukat Türkiye’de dava takip edebilir mi?
Türk hukukuna göre avukatlık mesleğini icra edemez.
Yabancı diş hekimi veya eczacı çalışabilir mi?
Güncel resmî listede bu meslekler vatandaşlara hasredilmiştir; özel istisna yoksa çalışma izni verilmez.
Yabancı şirket ortağı yasaklı mesleği yapabilir mi?
Hayır. Ortaklık meslek icra yasağını kaldırmaz.
Türk soylu yabancılar bu meslekleri yapabilir mi?
2527 sayılı Kanun kapsamında resmî belge ve mesleğin diğer şartlarıyla başvuru yapılabilir; kabul otomatik değildir.
Kaynakça
- 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu: resmigazete.gov.tr
- ÇSGB, Türk Vatandaşlarına Hasredilen Meslekler: csgb.gov.tr
- ÇSGB, Çalışma İzni Şerhleri: csgb.gov.tr
- ÇSGB, Türk Soylu Yabancılar: csgb.gov.tr
- ÇSGB, Çalışma İzni Sık Sorulan Sorular: csgb.gov.tr