Vergi tekniği raporunun ihbarname ekinde tebliğ edilmemesi, tek başına her tarhiyatın iptal edileceği anlamına gelmez. Raporun yargılama dosyasına getirtilmesi, mükellefin raporu ve dayanaklarını inceleyebilmesi, bunlara cevap verebilmesi ve işlemin sebebinin denetlenebilmesi önem taşır. Dava süresi korunurken rapora erişim talebi ve esasa ilişkin itirazlar birlikte hazırlanmalıdır. 1 2 3
Vergi uyuşmazlığında mükellefin yalnız sonuç tutarını bilmesi çoğu zaman yeterli değildir. Matrahın hangi verilerle belirlendiği, satıcı veya işlem hakkında hangi tespitin yapıldığı ve kullanılan hesap yöntemi bilinmeden etkili savunma kurulamaz. Bununla birlikte, rapor eksikliğini tek ve değişmez iptal sebebi sayan bir dilekçe, yargılama sırasında eksiklik giderildiğinde esas uyuşmazlığı cevapsız bırakabilir.
Vergi tekniği raporu neyi gösterir?
Vergi tekniği raporu, incelemede birden fazla dönem, vergi türü veya mükellefle bağlantılı olabilecek tespitlerin ortak açıklamasını içerebilir. Vergi inceleme raporları bu tespitlere dayanarak belirli vergi ve dönem bakımından sonuç çıkarabilir. Raporun adı kadar içeriği önemlidir: Tarh nedenini, hesaplamayı veya isnadın maddi temelini açıklayan belgeye fiilen erişilip erişilmediği araştırılmalıdır. 3
Vergi tekniği raporu, vergi inceleme raporu ve vergi suçu raporu aynı işlevi taşımaz. Vergi suçu raporu ve mütalaa ceza sürecine ilişkin ayrı değerlendirmeler içerir. Bir belgenin dosyada bulunması, diğerinin bütün ekleriyle görüldüğünü kanıtlamaz. Hangi rapora, hangi tarih ve numarayla atıf yapıldığı gösterilerek tam belge listesi çıkarılmalıdır. Konunun ayrıntıları için vergi incelemesinde mükellef hakları yazısına bakılabilir.
Mükellef hakkında düzenlenen rapor ile satıcı raporu aynı mıdır?
Mükellefin kendisi hakkında düzenlenen raporla üçüncü kişi hakkında düzenlenen raporun erişim ve mahremiyet sorunları farklı olabilir. Üçüncü kişiye ait ilgisiz veriler korunabilir; ancak tarhiyata esas alınan belirleyici tespitlerin anlaşılamaz bırakılması savunmayı güçleştirir. Talep, uyuşmazlıkla ilgili bölüm ve ekleri somutlaştırmalı; hangi bilgi olmadan hangi iddiaya cevap verilemediğini açıklamalıdır. 1 3
Satıcı raporunun yalnız sonuç cümlesinin aktarılmasıyla yetinildiğinde yoklama tarihi, faaliyet dönemi, fatura listesi veya ödeme tespiti eksik kalabilir. Buna karşılık inceleme raporunda dayanak tespitlerin ayrıntılı açıklanmış olması erişim değerlendirmesinde dikkate alınabilir. Dosya görülmeden “hiçbir bilgi verilmedi” veya “tam savunma imkânı vardı” şeklinde kesin kabul kurulamaz.
Danıştay raporun tebliğ edilmemesini nasıl değerlendiriyor?
Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulunun 19.02.2020 tarihli, E.2020/9, K.2020/2 sayılı aykırılığın giderilmesi kararında, raporun ihbarname ekinde verilmemesi tek başına esasa etkili şekil hatası olarak kabul edilmemiştir. Çoğunluk, dayanak raporun dava dosyasına alınması ve davacıya cevap imkânı tanınmasıyla yargısal incelemenin yapılabileceğini açıklamıştır. Rapora rağmen değil, raporun içeriği tartışılarak karar verilmesi esastır. 3
Karşıoylarda ise raporun başlangıçta verilmemesinin dava öncesi seçenekleri ve savunmayı zedelediği vurgulanmıştır. Dolayısıyla itirazın pratik karşılığı yalnız belge eksikliğini söylemek değildir: Eksikliğin ne zaman giderildiği, hangi belirleyici bölümün hâlâ görülmediği ve cevap imkânının gerçekten sağlanıp sağlanmadığı gösterilmelidir. Karar, erişim eksikliğinin her koşulda önemsiz olduğu biçiminde okunmamalıdır. 3
Bu içtihat değerlendirmesi, dava açma süresinin rapor verilinceye kadar güvenle beklenebileceği yönünde genel bir kural değildir. Tebliğ ve süre tartışması ayrı kurulmalı, hak kaybını önlemek için ihbarnamenin bildirimi üzerine süre içinde başvuru hazırlanmalıdır. Raporun geç sunulması halinde yeni bilgilere ilişkin ek açıklama için usulüne uygun talepte bulunulabilir. Bu başlık ayrıca vergide elektronik tebligat yazısında ele alınmıştır.
Rapor ve ekleri nasıl istenmelidir?
İlk talep, ihbarnameyi ve atıf yapılan inceleme raporunu tanımlamalıdır. Vergi tekniği raporunun tarih ve numarası biliniyorsa yazılmalı; bilinmiyorsa atfın yer aldığı sayfa veya bölüm gösterilmelidir. Raporun yanında hesap tabloları, fatura dökümleri, yoklama ve karşıt inceleme tutanakları gibi karara esas ekler de ayrı sayılmalıdır. Konunun ayrıntıları için vergi inceleme tutanağına itiraz yazısına bakılabilir.
- İhbarname numarası, vergi türü, dönem ve tebliğ kaydı.
- Atıf yapılan raporun tarih, sayı ve ilgili sayfası.
- Eksik olduğu belirlenen ek ve hesap tabloları.
- Eksik bilgi nedeniyle cevaplandırılamayan somut tespit.
- İnceleme, örnek alma ve açıklama sunma talepleri.
Talebin verildiği tarih ve alındı kaydı saklanmalıdır. Başvuru, tek başına dava açma süresini durdurduğu varsayılarak yapılmamalıdır. İdari başvurunun süreye etkisi, başvurunun niteliği ve İYUK m.11 dahil uygulanabilir hükümlere göre ayrıca incelenir. Salt belge isteme ile işlemin kaldırılması talebi birbirinin yerine konulmamalıdır. 2
Mahkemeden hangi usul işlemleri istenebilir?
İYUK m.20 uyarınca mahkemenin re’sen araştırma yetki ve görevi bulunmaktadır. Dava dilekçesinde veya süresindeki açıklamada raporun idareden getirtilmesi, eklerin tamamlatılması ve inceleme imkânı verilmesi istenebilir. Talep yalnız “tüm belgeler getirtilsin” biçiminde bırakılmamalı; belgenin tarhiyata etkisi ve hangi uyuşmazlık noktasını açıklayacağı gösterilmelidir. 2
Rapor dava dosyasına geldikten sonra yükleme veya tebliğ kaydı, eklerin okunabilirliği ve bütünlüğü kontrol edilmelidir. UYAP’ta görünen bir dosyanın eki boş veya eksik olabilir. Erişim sorunu belirli sayfa ve dosya adıyla bildirilmelidir. Mahkemece verilen açıklama süresi kaçırılmamalı; gerekiyorsa gerekçeli ek süre talebi zamanında yapılmalıdır.
Rapor hiç sunulmazsa ne olur?
İşlemin dayanağı olan olgular açıklanamıyor ve mahkemenin istemine rağmen belirleyici rapor dosyaya getirilemiyorsa, işlem sebebinin denetlenememesi tartışılır. Bu, ilk tebliğde ekin eksik olmasından farklı bir meseledir. Talepte, idarenin hangi iddiasının hangi eksik belge nedeniyle kanıtsız kaldığı gösterilmeli; mevcut diğer belgelerin aynı tespiti sağlayıp sağlamadığı da değerlendirilmelidir. 2 3
Rapor geç sunulursa savunma nasıl tamamlanır?
Yeni belge, daha önce bilinmeyen fatura, kişi veya hesap farkı içeriyorsa bunlar ayrı listelenmelidir. Cevapta önce erişim tarihi ve yeni bilgi, sonra karşı belge ve sonuca etkisi açıklanır. Böylece mahkemeden neden ek inceleme beklendiği anlaşılır. Raporun geç gelmesi, tüm dilekçenin tekrarlanmasını veya ilgisiz iddiaların eklenmesini gerektirmez.
Esasa ilişkin itiraz neden birlikte hazırlanmalıdır?
Raporun verilmemesi usul yönünden önemli olsa da işlemin maddi ve hukuki dayanakları ayrıca tartışılmalıdır. Satıcının sonraki tarihte faaliyetsiz olması, banka hareketinin hasılat sayılması, maliyet hesabı veya sahte belge tespiti birbirinden farklı savunma gerektirir. Bilinen iddialar bakımından karşı kayıtlar sunulur; görülmeyen tespitler için erişim ve cevap hakkı saklı tutulur.
İdarenin güçlü savunması, raporun başka belgelerde yeterince özetlendiği veya yargılama sırasında inceleme olanağı verildiği olabilir. Buna cevap, biçimsel tekrar yerine eksik kalan belirleyici hususun gösterilmesidir. Örneğin hesap sonucunun bilinmesi, hesapta kullanılan işlem listesinin denetlenebildiği anlamına gelmez. Ancak tam liste gerçekten verilmişse savunmanın artık listenin içeriğine yönelmesi gerekir.
Dava süresi, tahsilat ve karar sonrası işlemler nasıl izlenir?
Vergi mahkemesinde genel dava süresi otuz gündür; başlangıç ve özel durumlar ayrıca belirlenir. Vergi ve ceza ihbarnamesine ilişkin dava ile ödeme emri veya haciz uyuşmazlığı aynı süreye tabi kabul edilmemelidir. Rapor talebi verildi diye diğer işlemler gözden kaçırılmamalıdır. Yetkili mahkeme, dava konusu işlem ve İYUK m.37 çerçevesinde belirlenir. 2
Tarhiyat davasının tahsilata etkisi İYUK m.27’ye göre, dava konusu edilen bölüm ve istisnalar dikkate alınarak değerlendirilir. İptal kararı verilirse, kararda hangi gerekçenin benimsendiği önemlidir. Esas yönünden iptal ile giderilebilir usul eksikliğine ilişkin kararın sonuçları aynı olmayabilir. Yeni işlem tesis edilip edilemeyeceği, kararın bağlayıcılığı, zamanaşımı ve ilgili mevzuat çerçevesinde ayrıca incelenir. 2
Sonuç
Vergi tekniği raporuna erişim, etkili savunmanın önemli bir parçasıdır. Ancak dava yalnız “rapor tebliğ edilmedi” cümlesine dayandırılmamalıdır. Süre korunmalı; rapor ve ekleri istenmeli; erişim sağlandığında her tespit karşı delille tartışılmalı; erişim sağlanmadığında bunun işlem sebebinin denetlenmesine etkisi somutlaştırılmalıdır.
İlgili yazılar: Vergi İnceleme Raporuna Karşı Haklar ve Dava Yolu.
Sıkça Sorulan Sorular
Rapor verilmediği için tarhiyat kesin iptal olur mu?
Hayır. Danıştay raporun tebliğ edilmemesini nasıl değerlendiriyor? bölümünde açıklandığı üzere, yargılamada erişim ve cevap imkânı da dikkate alınır. İlgili açıklamaya dön
Raporu beklerken dava süresini geçirebilir miyim?
Bu şekilde hareket edilmemelidir. Dava süresi, tahsilat ve karar sonrası işlemler nasıl izlenir? bölümündeki ayrı süre değerlendirmesi yapılmalıdır. İlgili açıklamaya dön
Yalnız raporun sonuç sayfası yeterli midir?
Belirleyici tespit ve hesapların denetlenebilmesi gerekir. Rapor ve ekleri nasıl istenmelidir? bölümünde eksik eklerin ayrı belirtilmesi açıklanmıştır. İlgili açıklamaya dön
Dava sırasında verilen rapora cevap verebilir miyim?
Usulüne uygun olarak inceleme ve açıklama imkânı talep edilebilir. Rapor geç sunulursa savunma nasıl tamamlanır? bölümündeki yöntem uygulanabilir. İlgili açıklamaya dön
Kaynakça
- 213 sayılı Vergi Usul Kanunu, m.5, 35, 108 ve 140. Kaynak metni
- 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu, m.7, 11, 16, 20, 21, 27, 28 ve 37. Kaynak metni
- Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu, 19.02.2020, E.2020/9, K.2020/2, bölge idare mahkemesi kararları arasındaki aykırılığın giderilmesi kararı. Kaynak metni