Vergi Cezalarında Uzlaşma Rehberi: Başvuru, Süreler, İndirim ve Dava Yolları

Vergi cezalarında uzlaşma, kanunen kapsama giren cezaların miktarı üzerinde mükellef ile idarenin anlaşmasını sağlayan idari çözüm yoludur; vergi borcunun veya cezanın her durumda tamamen silinmesi anlamına gelmez. 2 Ağustos 2024 sonrasında genel sistemde vergi aslı uzlaşmanın dışındadır; eski dosyalara ilişkin geçiş hükümleri ayrıca incelenir. 2026’da usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezaları için fiil bazında 40.000 TL’nin aşılması gerekir; bu sınır vergi ziyaı cezalarının genel alt sınırı değildir. Başvuru öncesinde kapsam, tebligat, vergi aslına ilişkin dava süresi, cezada indirim seçeneği ve imzalanacak tutanağın kesinliği birlikte değerlendirilmelidir. [1] [2] [3]

Uzlaşma cezanın tamamını kendiliğinden ortadan kaldırmaz

Vergi hukukunda uzlaşma, idare ile mükellef veya ceza muhatabının kanuni sınırlar içinde bir ceza tutarı üzerinde anlaşmasıdır. Uyuşmazlığın dava konusu yapılmadan çözülmesini sağlayabilir; belirsizliği ve yargılama ihtiyacını azaltabilir. Bununla birlikte belirli bir indirim oranının veya cezanın tamamen kaldırılmasının mükellefe garanti edildiği bir sistem değildir. Görüşmeye çağrılmak, başvurunun esastan haklı bulunduğunu; başvurunun yapılması da uzlaşmanın gerçekleştiğini göstermez. [1]

“Vergi cezasını sona erdiren hâllerden uzlaşma” ifadesi bu ayrımla okunmalıdır. İdarenin talep ettiği tutarla uzlaşılan tutar arasındaki fark ortadan kalkabilir; ancak üzerinde anlaşılmış ceza varsa bunun ödeme yükümlülüğü devam eder. Uzlaşma yoluyla uyuşmazlığın sona ermesi ile kamu alacağının ödenerek sona ermesi aynı hukuki olay değildir. Tutanak, tahakkuk, ödeme ve tahsil kayıtları ayrı ayrı izlenmelidir. [1]

Vergi aslı, vergi ziyaı cezası, usulsüzlük cezası, özel usulsüzlük cezası ve vergi kaçakçılığı suçuna ilişkin ceza yargılaması birbirinden farklıdır. Uzlaşma bir vergi affı, borç yapılandırması, taksitlendirme sözleşmesi veya ceza muhakemesindeki uzlaştırma değildir. Önce hangi işlem ve yaptırımla karşı karşıya bulunulduğu belirlenmelidir. Gümrük idaresinin ayrı uzlaşma düzeni bu rehberin kapsamı dışındadır. Ödeme emri veya hacizle karşılaşılması, daha önce kaçırılmış ihbarnameye karşı uzlaşma süresini kendiliğinden yeniden başlatmaz. [1] [5]

2024 değişikliği vergi aslı ile cezanın hukuki yollarını ayırmıştır

Vergi aslı için uzlaşma görüşmesini beklemek hak kaybı doğurabilir

28 Temmuz 2024’te kabul edilen ve 2 Ağustos 2024 tarihli, 32620 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 7524 sayılı Kanunla vergi aslı, tarhiyat öncesi ve tarhiyat sonrası uzlaşmanın genel kapsamından çıkarılmıştır. Güncel düzenlemede görüşülen konu, kanuni şartları taşıyan cezalardır. Verginin matrahı, dönemi veya verginin kendisinin hukuka uygunluğu, komisyon önünde vergi aslı üzerinde anlaşma yapılarak sonuçlandırılamaz. [1]

Değişikliğin en önemli usul sonucu, vergi aslına karşı dava süresinin ceza uzlaşmasından bağımsız takip edilmesidir. Aynı ihbarnamede vergi ve ceza birlikte gösterilse bile yalnız cezaya ilişkin uzlaşma başvurusunun vergi aslı yönünden dava süresini durdurduğu veya uzattığı kabul edilmemelidir. Vergi aslının dava konusu yapılması düşünülüyorsa, ihbarnamenin hukuken tebliğ edildiği tarih üzerinden ayrıca süre planı kurulmalıdır. [1] [5]

Vergi aslına dava açılırken kapsamdaki ceza için uzlaşma seçeneği değerlendirilebilir; ancak dava dilekçesinin konusu ve talep sonucu ile komisyona sunulan başvurunun kapsamı karıştırılmamalıdır. Vergi aslının daha sonra kaldırılması hâlinde daha önce uzlaşılan cezanın otomatik iade edileceği varsayımıyla imza atılması güvenli değildir. Vergi ile cezanın bağlantısı, tutanağın kesinliği, kararın gerekçesi ve işlemin türü birlikte incelenmelidir. [1]

Eski vergilendirme dönemi, tek başına eski rejimin uygulanmasını sağlamaz

VUK geçici m.35, değişikliğin yürürlüğe girdiği tarihte devam eden belirli uzlaşma süreçlerini eski hükümlere tabi tutar. Daha önce talep edilmiş fakat gün verilmemiş, gün verilmesine rağmen henüz görüşülmemiş veya ertelenmiş dosyalar ile uzlaşma talep süresi henüz geçmemiş dosyalar, hükmün kapsamı içinde ayrıca değerlendirilir. Eski m.112, m.376 ve ilgili uzlaşma hükümlerinin uygulanması bu geçiş koşullarına bağlıdır. [1]

Bu nedenle “vergi 2023 yılına ait, eski sistem uygulanır” değerlendirmesi yeterli değildir. Vergilendirme dönemi, ihbarname tebliği, başvuru, davet ve görüşme tarihleri ayrı belgelerle belirlenmelidir. Geçiş kapsamındaki dosyanın vergi aslı veya ödeme indirimiyle ilgili sonucu, 2026’da yeni başlayan uzlaşma dosyasına aynen taşınamaz. [1]

2026’da hangi cezalar uzlaşma kapsamındadır?

Temel çerçeve VUK ek m.1 ve ek m.11’dir. Vergi ziyaı cezalarında kanuni istisnalar; usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezalarında ise istisnalara ek olarak parasal eşik ve fiil bazındaki hesap önem taşır. Tarhiyat öncesi uzlaşmada vergi incelemesine dayanma koşulu ayrıca aranır. [1]

Yalnız tutara bakılarak karar verilemez. Bir özel usulsüzlük cezasının yüksek olması açık kanuni yasağı ortadan kaldırmaz. Düşük tutarlı vergi ziyaı cezasını, usulsüzlük cezalarına özgü eşik nedeniyle kapsam dışında saymak da yanlıştır. [1] [2]

359, 370 ve 153/A kapsamındaki durumlar ayrı incelenmelidir

VUK m.359 fiilleriyle vergi ziyaına sebebiyet verilmesi nedeniyle kesilen cezalar ve bu fiillere iştirak edenlere kesilen ilgili cezalar, kanunda uzlaşma dışında tutulmuştur. Kapsam yalnız cezanın katına veya dosyanın başlığına bakılarak belirlenmemeli; inceleme raporu, ihbarname ve dayanak hüküm birlikte okunmalıdır. Vergi cezasında uzlaşma veya ödeme, ayrı bir ceza soruşturmasını kendiliğinden düşüren işlem değildir. [1]

Tarhiyat sonrası uzlaşmada ek m.1, m.370’in (b) fıkrası kapsamında ön tespite ilişkin yazı tebliğ edilen mükelleflere bu maddeye göre kesilen cezaları ayrıca dışlar. Buradan bütün izaha davet işlemlerinin aynı sonuca tabi olduğu çıkarılmamalıdır. Hangi bent uyarınca hangi cezanın kesildiği önemlidir. [1]

Mükerrer m.355’te, m.153/A’nın üçüncü ve izleyen fıkraları uyarınca istenen teminatın süresinde verilmemesi veya tamamlanmaması nedeniyle kesilen özel usulsüzlük cezası için hem m.376 hem uzlaşma yasağı bulunmaktadır. Dolayısıyla “uzlaşma yoksa mutlaka %75 indirim vardır” yaklaşımı doğru değildir. [1]

40.000 TL eşiği fiil bazındadır; komisyon yetkisiyle karıştırılamaz

588 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği çerçevesinde 1 Ocak 2026’dan itibaren ilgili uzlaşma sınırı 40.000 TL’dir. Kanun “aşan” dediğinden tam 40.000 TL ceza, yalnız tutar bakımından uzlaşma kapsamında değildir. Bu tutarı aşmayan usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezalarında, diğer şartlar mevcutsa genel %50 indirim oranı %50 artırımlı uygulanır ve %75 olur. Bu, %50’ye 50 puan eklenerek %100 indirim yapılması demek değildir. [1] [2]

Hesap, cezayı gerektiren fiil bazında kesilecek toplam ceza üzerinden yapılır. Mükellefin farklı fiillerden doğan bütün ceza borçlarını toplamak, her birini uzlaşmaya açmaz. Aynı fiilin birden fazla belge veya işlemle ilişkili olduğu dosyada, hangi yaptırım biriminin esas alındığı rapor ve ihbarname üzerinden açıklığa kavuşturulmalıdır. [1]

592 Sıra No.lu Tebliğe göre tarhiyat sonrası uzlaşmada ihbarnamenin tebliğ tarihinde geçerli eşik esas alınır. Fiilin işlendiği tarihte uygulanacak ceza miktarıyla uzlaşmaya girişte kullanılacak tutarın zaman bakımından belirlenmesi farklı sorulardır. Önceki yılın eşiği, sırf ihlal o yılda gerçekleşti diye otomatik uygulanmaz. [3]

Şu rakamlar yalnız hesaplamayı açıklayan varsayımsal örneklerdir: Şartları taşıyan 40.000 TL özel usulsüzlük cezasında %75 indirim 30.000 TL, kalan ceza 10.000 TL’dir. Buna karşılık 40.000 TL vergi ziyaı cezasında artırımlı oran sırf tutar düşük diye uygulanmaz; genel %50 indirim koşulları mevcutsa kalan ceza 20.000 TL olur. Örnekler vergi aslı veya diğer ödeme koşullarını ortadan kaldırmaz. [1] [2]

Tarhiyat öncesi ve sonrası uzlaşma iki bağımsız ikinci şans değildir

İnceleme sırasında başvurmak ile ihbarname sonrasında başvurmak, bilgi düzeyi ve seçenekler bakımından farklıdır. Tercih yalnız görüşmenin daha erken yapılacağı düşüncesine dayanmamalıdır. İnceleme raporu, cezanın hukukiliği, vergi aslına karşı dava hazırlığı ve ödeme gücü birlikte değerlendirilmelidir. [1] [4]

Tarhiyat öncesi uzlaşmada başvuru, rapor ve davet süreci

İnceleme tutanağı imzalanmadan seçenekler belirlenmelidir

Talep, incelemenin başlangıcından inceleme ile ilgili son tutanağın düzenlenmesine kadar yapılabilir. İnceleme tutanağında uzlaşma istendiğinin açıkça belirtilmesi de yazılı başvuru bakımından önemlidir. Başvuru ilgili inceleme elemanına veya yetkili birime yöneltilir; yalnız sözlü talep veya telefon görüşmesiyle yetinilmemelidir. [4]

Yönetmelikteki özel davet usulü kapsamında çağrılan kişiler bakımından, davetin tebliğinden itibaren en geç 15 gün içinde talepte bulunma kuralı vardır. Bu, her mükellefin incelemenin herhangi bir aşamasından sonra kullanabileceği genel ek süre değildir. Hangi davet ve başvuru rejiminin uygulandığı belirlenmelidir. [4]

Başvuruda kimlik, vergi kimlik numarası, inceleme dönemleri, yetkili birim, talebin kapsamı ve temsil bilgileri açık olmalıdır. Alındı, elektronik gönderim kaydı veya talebin yer aldığı tutanak saklanmalıdır. İşleme alınma, her cezanın kapsamda bulunduğu veya istenen tutarın kabul edileceği anlamına gelmez.

Rapor görülmeden rakamsal teklif değerlendirilmemelidir

Raporun ve davetin usulüne uygun sunulması, açıklama hazırlayabilmek için önemlidir. Yönetmelikte raporun komisyona ve mükellefe toplantıdan en az 15 gün önce gönderilmesine ilişkin düzenleme bulunur. Eski metinlerde görülebilen süre ve davet hükümleri, bunlara ilişkin iptal kararları ve güncel üst normlarla birlikte okunmalıdır; hazırlık süresinden her durumda vazgeçilebileceği varsayılmamalıdır. [4]

Fiilin oluşup oluşmadığı, doğru muhatap, vergi kaybı ve nedensellik, ceza hesabı, mükerrer yaptırım iddiası, tebligat ve zaman bakımından uygulanacak hüküm incelenmelidir. Uzlaşma, hukuki dayanağı okunmamış ceza için yalnız oran konuşulan toplantıya indirgenmemelidir.

Zamanaşımına üç ay kalmasına dayanan sınırlamanın iptali gözetilmelidir

Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulunun 28.12.2022 tarihli, E.2022/84, K.2022/1553 sayılı kararı, Yönetmelik m.9/3’teki, tarh zamanaşımına üç aydan az kalınca talebin sorulmaması ve mükellefin davet edilmemesi kuralına ilişkindir. Kurul, aynı mahiyetteki önceki düzenlemeyi iptal eden kesinleşmiş kararın etkisizleştirilemeyeceğini değerlendirmiş; düzenleyici işlem ve bireysel işlemin iptaline karşı Bakanlığın temyiz istemini reddetmiştir. [12]

Karar, eski yönetmelik cümlesinin iptal dikkate alınmadan başvuru engeli yapılmamasını gerektirir. Bununla birlikte inceleme tamamlandıktan sonra süresiz başvuru hakkı yaratmaz; uzlaşma talebinin bütün zamanaşımı sürelerini durdurduğu sonucunu da doğurmaz. Somut zamanlama ayrıca incelenir. [12]

Yazılı vazgeçme ile toplantıya gitmemek aynı değildir

Yönetmelik, belirlenen uzlaşma gününden önce yazılı vazgeçen mükellefin tarhiyat öncesi uzlaşma istememiş gibi işlem görmesini düzenler. Sonraki ihbarname üzerine tarhiyat sonrası uzlaşmanın kullanılabilirliği, bu sona erme biçimi ve diğer kanuni koşullara göre değerlendirilir. [4]

Buna karşılık uzlaşmanın vaki olmaması veya temin edilememesi hâlinde aynı ceza için tarhiyat sonrası uzlaşma istenemez. Toplantıya katılmamak, tutanağı imzalamamak veya ihtirazi kayıtla imzalamaya çalışmak suretiyle sonraki uzlaşma hakkının korunacağı varsayılmamalıdır. Geçerli mazeret varsa görüşme öncesinde belgeli bildirim ve idarenin işlem sonucu izlenmelidir. [1] [4]

Tarhiyat sonrası uzlaşmada 30 günlük başvuru süresi korunmalıdır

Talep, kapsamdaki cezaya ilişkin ihbarnamenin tebliğinden itibaren 30 gün içinde yapılır ve yetkili komisyona iletilmek üzere ilgili idareye sunulur. Kullanılabilir resmî elektronik kanal üzerinden başvuruluyorsa gönderimin tamamlandığını gösteren kayıt alınmalıdır. Taslak form veya gönderilmemiş dilekçe, süresinde başvuru değildir. [1] [3]

İhbarname numaraları, cezanın türü ve tutarı, dönemler, tebliğ tarihi ve gerekçe açık olmalıdır. Kanun hükümlerine yeterince nüfuz edememe, m.369’daki yanılma, vergi veya maddi hata ile yargı kararları ve idare görüşü arasındaki farklılık, kanuni çerçevede ileri sürülebilecek nedenlerdendir. Yalnız “indirim istiyorum” demek yerine somut uyuşmazlık açıklanmalıdır. [1]

Süre, kapsam, şekil ve komisyon yetkisi incelenir. Görüşme günü verilmesi ile başvurunun esasa girilmeden reddi farklı sonuçlar doğurabilir. Yetkisiz makama başvurunun her durumda süreyi koruduğuna güvenilmemeli; doğru birime ulaşma ve hangi cezalar için işlem yapıldığı takip edilmelidir. [1] [3] [11]

Elektronik tebligatta açılma tarihiyle hukuki tebliğ tarihi farklıdır

VUK m.107/A uyarınca elektronik tebligat, belgenin sistemle muhatabına iletildiği tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır. Yalnız SMS’in geldiği, e-postanın okunduğu veya belgenin açıldığı tarihle süre hesabı yapılmamalıdır. İletim ve tebliğ kayıtları temin edilmelidir. [6]

7587 sayılı Kanunla değiştirilen m.107/A’nın uygulanmasına ilişkin 596 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği, 11 Ekim 2026 tarihli ve 33397 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmış, önceki 456 Sıra No.lu Tebliğ kaldırılmıştır. Mevcut kullanıcıların geçişi ayrıca düzenlenmiştir. Eski bir internet açıklaması tarih kontrolü olmadan uygulanmamalıdır. [7] [8]

Başlangıç günü ve son günün tatille çakışması ilgili süre rejiminde hesaplanır. Mali tatil, adli çalışmaya ara verme ve mücbir sebebin etkileri aynı değildir. Bir süreye tanınan uzama bütün başvuru, ödeme ve dava sürelerine taşınmamalıdır. [1] [5]

Yetkili komisyon, 592 Sıra No.lu Tebliğe göre belirlenir

28 Mart 2026 tarihli Tebliğ, tarhiyat sonrası uzlaşmada cezalara ilişkin komisyon yetkisini düzenler. Vergi dairesi veya bağlı vergi dairesi komisyonunun yetkisini aşan talepler ilgili defterdarlık komisyonuna; bunun yetkisini aşanlar sırasıyla Vergi Daireleri Koordinasyon Uzlaşma Komisyonuna veya Merkezi Uzlaşma Komisyonuna gider. [3]

Birden fazla cezada, ilgili türdeki en yüksek ceza tutarını içeren ihbarname esas alınır; uzlaşmada birlik kuralları uyarınca diğer talepler de bu komisyonda görüşülür. Vergi ziyaı cezalarıyla usulsüzlük veya özel usulsüzlük cezaları birlikte bulunduğunda, komisyonun tespitinde vergi ziyaı cezası tutarları dikkate alınır. Bu kural kapsam dışı cezayı uzlaşmaya açmaz. [3]

Cezanın kendi kanuni hesabı, uzlaşmaya girişte fiil bazındaki 40.000 TL eşiği ve başvuruyu inceleyecek komisyonun parasal yetkisi üç ayrı konudur. GİB’in iller veya il grupları itibarıyla belirlediği komisyon yetkileri 40.000 TL eşiğiyle aynı değildir. [3]

Temsil yetkisi ve tutanağı imzalama iradesi önceden belirlenmelidir

Mükellef kendisi, tüzel kişi ise kanuni temsilcisi aracılığıyla işlem yapabilir; usulüne uygun yetkilendirilmiş vekil de sürece katılabilir. Vekâletnamenin uzlaşma, tutanak imzalama ve bağlayıcı kabul bakımından yeterli kapsamı taşıması kontrol edilmelidir. Genel danışmanlık ilişkisi veya şirketin muhasebesini takip etme görevi, kendiliğinden tutanak imzalama yetkisi vermez. [1] [4]

Avukatın hukuki değerlendirmesi ile mali müşavirin hesap ve belge incelemesi birbirini tamamlayabilir. Görüşmede meslek mensubu veya meslek kuruluşu temsilcisinden yararlanılması, bu kişinin mükellef yerine irade açıklayabileceğini göstermez. Katılım, açıklama ve imza yetkileri ayrılmalıdır. [4]

Şirketlerde temsil şekli, yetkinin devamı, müşterek imza şartı ve iç karar yetkisi görüşme öncesinde açıklığa kavuşturulmalıdır. Kabul edilebilir mali yük ve ödeme kapasitesi bilinmeden sırf toplantıyı sonuçlandırmak için imza atılmamalıdır. Kesinlik sonucu doğuran işlem, “sonradan tekrar düşünülür” yaklaşımıyla yapılmamalıdır.

Uzlaşma görüşmesi nasıl sonuçlanır?

Anlaşma varsa imza, ceza bakımından bağlayıcı sonuç doğurur

Üzerinde anlaşılan ceza tutanağa yazılır ve usulüne uygun imzalanır. İmzadan önce mükellef, dönem, ihbarname, ceza türü, başlangıç tutarı ve uzlaşılan tutar kontrol edilmelidir. Sözlü açıklamayla tutanak arasında fark varsa sonuç doğru yazılmadan imza atılmamalıdır. Bir örnek alınmalı, ödeme vadesi ve sonraki işlemler kayıt altına alınmalıdır. [1] [4]

Birden fazla dönem veya ceza bulunması, üzerinde anlaşılmayan her kısmın kendiliğinden açık kaldığı anlamına gelmez. Başvurunun ve tutanağın kapsamı açık olmalıdır. Eski düzenlemedeki vergi matrahını bölerek uzlaşma anlatımları, vergi aslının kapsamdan çıkarıldığı güncel sisteme aynen taşınamaz. [1]

Anlaşamama, temin edilememe ve esasa girilmeden ret farklıdır

“Uzlaşmanın vaki olmaması”, görüşme sonunda tutarda anlaşılmamasını ifade eder. “Temin edilememesi”, toplantıya gelmeme, imzadan kaçınma veya ihtirazi kayıtla imzalama isteği gibi mevzuatta belirtilen hâllerle ilişkilidir. “Esasa girilmeden ret”te süre, kapsam veya usul şartı nedeniyle görüşmeye geçilmemiş olabilir. Bu üç sonuç için aynı dava takvimi varsayılamaz. [1] [4] [10] [11]

Son teklifin tutanakta yer aldığı ve kanunen sonradan kabul imkânı tanınan hâllerde, belirlenen süre içinde yazılı kabul yapılabilir. Bu, ikinci bir toplantı veya yeniden pazarlık hakkı değildir. Tarhiyat öncesindeki son teklif bakımından, sonraki ihbarname ve dava süresiyle bağlantı ayrıca izlenir. Tutanak ve mevzuat görülmeden tek bir genel son kabul tarihi söylenmemelidir. [1] [4]

Uzlaşma olmazsa dava açma süresi nasıl hesaplanır?

On beş günlük süre, her başvuruda verilen yeni otuz gün değildir

Vergi mahkemesinde ihbarnameye karşı genel dava açma süresi 30 gündür. Kapsamdaki ceza için süresinde ve geçerli uzlaşma talebi yapılmış, uzlaşma gerçekleşmemişse ek m.7 uygulanır. Genel dava süresi bitmiş veya 15 günden az kalmışsa, süre sonuçsuzluk tutanağının tebliğinden itibaren 15 gün olarak uzar. Daha uzun kullanılabilir genel süre varsa bu süre dikkate alınır. [1] [5]

Uzlaşma talebinden önce aynı vergi cezasına karşı dava açılmışsa, VUK ek m.7 gereği uzlaşma işlemi sonuçlanmadan bu davanın incelenmemesi gerekir. Uzlaşma sağlanamazsa durdurulmuş davanın görülmesine devam edilir; sağlanırsa uzlaşılan ceza yönünden dava yolu kapanır. Bu düzen, güncel rejimde uzlaşma konusu olmayan vergi aslına ilişkin davanın da aynı gerekçeyle bekletileceği anlamına gelmez. [1]

“Başvurunca süre sıfırlanır” veya “görüşmeden sonra yeniden 30 gün başlar” şeklinde hesap yapılamaz. İhbarname tebliği, geçerli talep, sonuç tutanağının tebliği ve kalan genel süre birlikte karşılaştırılır. Güncel rejimde bu ceza takvimi, vergi aslına ilişkin dava süresinin yerine geçmez. [1] [5]

Özel hüküm, tebligat veya tatil etkileri incelenmeden bu süreler doğrudan takvime dönüştürülmemelidir. Ödeme emrine karşı başvuru süresi ile ihbarnameye karşı dava süresi de farklıdır. [1] [5]

İçtihadı birleştirme kararı temin edilememe hâllerini de kapsar

Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulunun 23.10.1986 tarihli, E.1986/2, K.1986/2 sayılı kararı, ek m.7 bakımından uzlaşmanın vaki olmaması kavramının temin edilememe hâllerini de kapsadığını kabul etmiştir. Geçerli sürecin bu biçimlerde sonuçsuz kalması nedeniyle dava hakkı kendiliğinden ortadan kalkmaz. [10]

Kararın dönemindeki vergi aslı hükümleri bugün değişmiştir. Korunan dava imkânı, güncel kapsam ve geçiş hükümleriyle birlikte okunmalıdır. Kanunen uzlaşma konusu olamayacak cezaya yapılan talep ile geçerli sürecin temin edilememesi aynı değildir. [1] [10] [11]

Kapsam dışı başvurunun süreyi korumadığı yönündeki çoğunluk kararı önemlidir

Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulunun 25.01.2008 tarihli, E.2007/199, K.2008/7 sayılı kararında çoğunluk, kapsam dışındaki cezaya ilişkin talebin esasa girilmeden reddinde ek 15 günlük sürenin uygulanamayacağını kabul etmiş ve mahkemenin ısrar kararını bozmuştur. Belirleyici ifade şöyledir: “her şeyden önce usulüne uygun yapılmış bir uzlaşma başvurusunun bulunması gereklidir.” [11]

Karşıoy, kanuni kapsam nedeniyle reddedilen taleplerde de ek sürenin tanınmasını savunmuştur. Bu, çoğunluk gerekçesi veya hüküm sonucu değildir. Kapsamı tartışmalı ya da açıkça kapsam dışı başvuruya dayanılarak asıl dava süresi geçirilmemelidir. [11]

AYM, fiilen yapılan uzlaşmanın tutanağının değerlendirilmemesini ihlal saymıştır

AYM’nin Akset Hırdavat Makine Kalıp Kesici Takımlar İş Güvenliği Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti., B. No: 2021/62879, 16.09.2025 kararında, 13 Ocak 2021’de fiilen yapılan ve sonuçsuz kalan toplantıya ait tutanak ileri sürülmesine rağmen sürenin yalnız ihbarname tebliğinden hesaplanması incelenmiştir. Tutanak yönünden değerlendirme yapılmamasının orantısız külfet yüklediği kabul edilmiş; mahkemeye erişim hakkının ihlaline ve yeniden yargılamaya karar verilmiştir. [13]

Karar, vergi veya cezanın esastan kaldırılması değildir. Olayın üç kat ceza içermesi de bütün bu cezaların uzlaşmaya açıldığı şeklinde yorumlanamaz. Önceki Danıştay kararındaki esasa girilmeden ret ile burada fiilen yapılan toplantının tutanağının yargı mercilerince değerlendirilmemesi farklı olgulardır. Ayrıca olay 2024 öncesindeki sürece ilişkindir; yeni rejimde vergi aslı süresini koruyan genel dayanak değildir. [1] [11] [13]

Uzlaşılan ceza yeniden dava konusu yapılamaz

VUK ek m.6 ve ek m.11, üzerinde uzlaşılan ve tutanakla belirlenen hususların kesinliğini düzenler. Uzlaşılan ceza yönünden dava veya şikâyet yoluyla aynı uyuşmazlığın yeniden kurulması bu kuralla sınırlıdır. Daha önce vergi cezasına karşı açılmış iptal davası varsa uzlaşmanın etkisi vergi mahkemesine bildirilmelidir. Bu açıklama, vergi kaçakçılığına ilişkin ceza mahkemesi yargılamasının uzlaşmayla sona ereceği anlamına gelmez. Vergi aslı veya tutanak dışındaki ayrı işlem için açık kalan yol ayrıca belirlenir. [1]

Danıştay 4. Dairesinin 14.12.2020 tarihli, E.2016/16205, K.2020/5623 sayılı kararında, tarhiyat öncesi uzlaşmadan sonra taşınmaz satışlarının vergilendirilmemesi gerektiği ileri sürülerek yapılan düzeltme-şikâyet başvurusunun reddine karşı dava incelenmiştir. Daire, uzlaşmanın bağlayıcılığına dayanarak ret kararını gerekçesini değiştirerek onamıştır. Karar, “önce uzlaşırım, sonra aynı hukuki tartışmayı düzeltme yoluyla açarım” yaklaşımının riskini gösterir. [14]

Kesinlik; tutanakta olmayan borcun tahsilini, ödeme kaydının yanlış işlenmesini veya gerçekten uzlaşma iradesi bulunup bulunmadığıyla ilgili her ayrı meseleyi kendiliğinden hukuka uygun yapmaz. Ancak bunlarla uzlaşılmış cezanın esasını yeniden tartışmak farklıdır. Açık kayıt veya hesap sorunu, yetki ve irade iddiası ya da ayrı tahsil işlemi kendi hukuki niteliği ve süresi içinde incelenmelidir.

İhtirazi kayıt da kesinliği bertaraf eden genel araç değildir. Görüşmede tutanağı ihtirazi kayıtla imzalama isteği, temin edilememe hâlleriyle ilişkilidir. Hakların korunması sonradan tek taraflı not düşmeye değil, uygun hukuki yolun zamanında seçilmesine dayanmalıdır. [1] [4] [10]

VUK m.376 indirimi ile uzlaşma aynı cezada üst üste uygulanmaz

Kanuni indirim öngörülebilirdir; uzlaşma oranı garanti edilemez

M.376’da koşulları sağlanan genel indirim %50’dir. 2026’da 40.000 TL’yi aşmayan usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezalarında artırımlı uygulama %75’e ulaşır. Vergi ziyaı cezası bu gruba yalnız tutarı nedeniyle girmez; özel yasaklar saklıdır. [1] [2]

Vergi aslına dava açıp cezayı uzlaşmaya götürmek ile vergi aslına dava açıp ona bağlı cezada m.376 indirimi istemek aynı şey değildir. M.376, ödeneceği bildirilen vergi ve cezanın dava konusu yapılmamasına ilişkin şart içerir; bu nedenle vergi aslına yönelik dava tercihi indirim bakımından ayrıca değerlendirilmelidir. [1]

İndirim yalnız dilekçeyle koşulsuz hâle gelmez. Süresinde başvuru, ilgili vergi ve indirimden sonra kalan cezanın ödeme koşullarına uygun ödenmesi ve dava açılmamasına ilişkin şartlar birlikte değerlendirilir. Kanunda uygun teminat gösterilmesi hâlinde vadenin bitiminden itibaren üç ay içinde ödeme imkânı vardır; bu genel ve otomatik taksit hakkı değildir. [1]

Uzlaşma oranı ise geçerli görüşme sonucunda belirlenir. Başka mükellefin aldığı sonuç veya komisyon hakkında duyulan bilgi bağlayıcı tarife değildir. Beklenen indirim yüzdesi yanında vergi aslı hakkı, toplam ödeme, hukuka aykırılık ve ispat itirazları, yargılama giderleri ve finansman maliyeti birlikte değerlendirilmelidir.

Eski ilave %25 ödeme indirimi yeni dosyalara taşınmamalıdır

Güncel ek m.9, uzlaşılan cezalar hakkında başkaca indirim uygulanmayacağını düzenler. Uzlaşılan tutara ayrıca %50, %75 veya eski sisteme ait ek %25 indirim uygulanacağı söylenemez. Geçici m.35 kapsamında eski hükümlere tabi dosyalar ayrıca incelenir. [1] [9]

Kanun, tutanak imzalanıncaya kadar uzlaşmadan vazgeçilerek m.376 hükümlerinin uygulanmasını istemeyi saklı tutar. Diğer başvuru ve ödeme koşulları yine incelenmelidir. Bu seçenek, başarısız uzlaşmadan sonra her olayda yeni bir 30 günlük indirim talep süresi doğduğu anlamına gelmez. [1] [9]

Ödeme ve taksitlendirme sonuçları ayrı değerlendirilmelidir

Tutanak kanuni ödeme süresi dolmadan tebliğ edilmişse ceza kanuni sürede; ödeme süresi kısmen veya tamamen geçtikten sonra tebliğ edilmişse tutanak tebliğinden itibaren bir ay içinde ödenir. Tahakkuk fişi ve gerçek vade kontrol edilmelidir. Bir ay ile 30 gün aynı süre tanımı değildir. Tarhiyat öncesinde henüz ihbarname düzenlenmemiş olması, sonraki ödeme kayıtlarının izlenmesini gerektirir. [1] [4]

Ödeme yapılmaması, kural olarak uzlaşmayı kendiliğinden hükümsüz kılan ve ilk ceza tutarını otomatik geri getiren sonuç olarak anlatılmamalıdır. Uzlaşılan tutar üzerinden tahsil ve ceza türüne göre kanuni feriler gündeme gelebilir. Buna karşılık m.376’nın ödeme şartına uyulmaması indirimden yararlanmayı etkiler. Uzlaşma ile ödeme şartlı kanuni indirim aynı rejim değildir. [1] [9]

Uzlaşma doğrudan taksitlendirme sağlamaz. 6183 sayılı Kanun kapsamında koşullar varsa ayrıca tecil başvurusu değerlendirilebilir; GİB açıklamaları uzlaşılmış alacakların da koşullarına göre tecile konu olabileceğini belirtir. Kabul otomatik değildir. Kanuni indirimdeki özel ödeme rejimiyle genel tecilin etkisi aynılaştırılmamalıdır. [15]

Vergi aslı, gecikme faizi, uzlaşılan ceza ve diğer borçlar ayrı hesaplanmalıdır. Bir kalemin ödenmesi diğerinin de kapandığını göstermez. Ödeme belgesinde vergi türü, dönem, tahakkuk ve mükellef eşleşmesi kontrol edilmeli; yanlış mahsup veya eksik kapama varsa yazılı başvuru yapılmalıdır.

Dava, düzeltme, pişmanlık ve uzlaşma arasında bilinçli seçim yapılmalıdır

Vergi veya cezanın hukuka aykırılığında dava; kanunda tanımlanan açık vergi hatasında düzeltme ve gerektiğinde şikâyet; uygun aşamada kendiliğinden bildirim koşulları varsa pişmanlık; kanuni indirim koşullarında m.376 ayrı ayrı değerlendirilir. Bunların zamanı, kapsamı ve birbirine etkisi farklıdır. Uzlaşma, dava öncesinde mutlaka tüketilecek genel bir dava şartı değildir. [1] [5]

Tarhiyata karşı vergi davasının tahsil üzerindeki etkisi, dava edilen işlem ve tutar itibarıyla belirlenir. “Vergi davası açıldı, her borç ve takip durdu” genellemesi yanlıştır. Ödeme emri, ihtirazi kayıtla beyan veya ayrı tahsil işlemi bakımından usul ve gerektiğinde yürütmenin durdurulması koşulları ayrıca incelenir. [5]

Görüşme sonucu beklenirken deliller korunmalıdır. Rapor ve ekler, elektronik tebligat kayıtları, defter ve belgelerin teslim kanıtları, kurum yazıları ve önceki açıklamalar birlikte saklanmalıdır. Dosyayı yalnız ihbarname yüzünden ibaret görmek hem görüşmedeki hukuki açıklamayı hem olası davayı zayıflatabilir.

Başvuru dosyasının hazırlanmasında avukatın rolü

İhbarnameler, tebliğ kayıtları, rapor ve ekler, inceleme tutanakları, ilgili defter ve belgeler, önceki düzeltmeler, uzlaşma daveti, varsa dava dilekçeleri, temsil ve ödeme belgeleri aynı dosyada toplanmalıdır. Her ceza için tür, dönem, fiil, tutar, tebliğ, kapsam ve son işlem tarihi ayrı belirlenmelidir.

Avukatın rolü yalnız toplantıya katılmak değildir. Vergi aslı ve cezanın yollarını ayırmak, geçiş hükmünü belirlemek, kapsam dışı başvuru nedeniyle süre kaybını önlemek, hukuka aykırılıkları delilleriyle değerlendirmek ve tutanağın sonuçlarını açıklamak da bu çalışmanın parçasıdır. Mali müşavirle yürütülen hesap incelemesi, hukuki nitelendirmenin yerine değil, yanında yer alır.

Görüşme öncesinde kabul edilebilir mali sonuç kadar hangi haklardan vazgeçildiği de bilinmelidir. Sonrasında tutanak, tebliğ, son teklifin kabul süresi, dava ihtiyacı ve ödeme vadesi yeniden kontrol edilmelidir. Doğru tercih, en yüksek indirim sözüne değil, dosyanın hukuki gücüne ve toplam sonucuna dayanır.

İlgili yazılar: Vergi Cezalarında Uzlaşma mı, İndirim mi, Dava mı?; Vergi Tebligatı Geldiğinde Ne Yapılmalı?; Vergi İncelemesinde Mükellef Hakları; Transfer Fiyatlandırması Yoluyla Örtülü Kazanç Dağıtımı.

Sonuç

Uzlaşma, kapsamı ve sonuçları doğru bilindiğinde önemli idari çözüm yoludur. Ancak cezanın tamamen silinmesi, bütün borçların taksitlendirilmesi veya vergi aslı uyuşmazlığının kendiliğinden çözülmesi anlamına gelmez. 2024 değişikliği, vergi aslı ile ceza yönünden ayrı hukuki plan kurulmasını gerekli kılmıştır. [1]

2026’daki 40.000 TL eşiğinin ilgili usulsüzlük cezaları için fiil bazında uygulanması, özel dışlamalar, 30 günlük başvuru süresi ve ek m.7’deki koşullu 15 günlük dava imkânı birlikte değerlendirilmelidir. Uzlaşılan cezaya ayrıca indirim uygulanacağı veya aynı uyuşmazlığın imzadan sonra kolayca açılacağı varsayılmamalıdır. [1] [2] [9]

Asıl güvence, yalnız daha düşük tutarda anlaşmak değil; hangi borcun kesinleştiğini, hangi dava hakkının sürdüğünü ve hangi ödemenin ne zaman yapılacağını bilerek karar vermektir.

Sıkça Sorulan Sorular

Vergi uzlaşması vergi borcunu tamamen siler mi?

Hayır. Güncel genel rejimde vergi aslı uzlaşma dışındadır. Uzlaşılan ceza tutarı varsa ödeme devam eder; uzlaşma otomatik ve tam af değildir. [1]

Vergi aslı için hâlen uzlaşma yapılabilir mi?

Genel sistemde yapılamaz. Geçici m.35’in eski hükümleri koruduğu dosyalar talep ve tebliğ tarihleriyle incelenir. Vergilendirme döneminin eski olması tek başına yeterli değildir. [1]

2026’da uzlaşma sınırı kaç liradır?

Usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezalarında fiil bazındaki toplam 40.000 TL’yi aşmalıdır. Bu, vergi ziyaı cezasının alt sınırı veya komisyonun yetki tavanı değildir. [1] [2] [3]

Tam 40.000 TL özel usulsüzlük cezası uzlaşmaya girer mi?

Yalnız tutar bakımından girmez. Özel yasak yoksa ve m.376 koşulları sağlanırsa artırımlı %75 indirim değerlendirilebilir. [1] [2]

Bütün düşük tutarlı cezalarda %75 indirim var mı?

Hayır. Artırımlı oran ilgili sınırı aşmayan usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezalarına özgüdür; vergi ziyaı cezasına sırf tutarı düşük diye uygulanmaz. [1]

Kaçakçılık fiiline bağlı ceza için uzlaşma istenir mi?

VUK m.359 fiilleri nedeniyle kesilen ilgili cezalar ve iştirak cezaları kanuni dışlamaya tabidir. Rapor ve dayanak görülmeden yalnız ceza katına bakılarak karar verilmemelidir. [1]

Tarhiyat öncesi uzlaşma ne zamana kadar istenir?

Kural olarak incelemenin başlangıcından son tutanağın düzenlenmesine kadar. Özel davet hâlindeki 15 günlük talep kuralı ayrıca değerlendirilir. [4]

Tarhiyat öncesi uzlaşma olmazsa sonrası yapılır mı?

Aynı ceza için yapılamaz. Belirlenen uzlaşma gününden önce yazılı vazgeçme farklıdır; yönetmelik bu durumda talep yapılmamış gibi işlem öngörür. [1] [4]

Tarhiyat sonrası başvuru kaç gün içinde yapılır?

İhbarname tebliğinden itibaren 30 gün içinde. Elektronik tebligatta esas tarih yalnız belgeyi açma veya SMS tarihi değildir. [1] [6]

Ceza uzlaşması vergi aslına dava süresini durdurur mu?

Güncel sistemde bu sonuç varsayılmamalıdır. Vergi aslı için dava planı ve süre takibi ayrıca kurulmalıdır. [1] [5]

Görüşmeden sonra yeniden 30 günlük dava süresi başlar mı?

Hayır. Geçerli talep sonuçsuz kalırsa genel süre bitmiş veya 15 günden az kalmış olduğunda tutanak tebliğinden itibaren 15 günlük kural uygulanır. [1]

Kapsam dışı talep ek 15 günlük süre sağlar mı?

Buna güvenilmemelidir. VDDK’nın E.2007/199, K.2008/7 sayılı kararında kanuni kapsam dışılık nedeniyle esasa girilmeden reddedilen talep için ek süre kabul edilmemiştir. [11]

Toplantıya avukat veya mali müşavir katılabilir mi?

Usulüne uygun temsil ve katılım mümkündür. Açıklama yapmakla mükellef adına tutanak imzalamak farklı yetkilerdir; vekâlet ve şirket belgeleri önceden kontrol edilmelidir. [1] [4]

Uzlaşmada sabit indirim oranı var mı?

Belirli oran garanti edilmez. Başka dosyanın sonucu bağlayıcı tarife değildir. M.376’nın kanuni oranları ise farklı seçeneğin koşullarına bağlıdır. [1] [9]

Tutanak ihtirazi kayıtla imzalanabilir mi?

Bu istek, mevzuatta temin edilememe hâlleriyle ilişkilidir. Tek taraflı kayıtla uzlaşılan tutara karşı dava hakkının korunacağı varsayılmamalıdır. [4] [10]

Uzlaşma sonrası ayrıca %25 veya %50 indirim var mı?

Güncel genel rejimde yoktur. Ek m.9 başka indirim öngörmez. Geçiş kapsamındaki eski dosyalar ayrıca incelenir. [1] [9]

Uzlaşmadan vazgeçip m.376 indirimi istenebilir mi?

Kanun, tutanak imzalanıncaya kadar bu hakkı saklı tutar. Diğer başvuru ve ödeme koşulları ayrıca değerlendirilir; her durumda yeni 30 günlük süre doğmaz. [9]

Uzlaşılan ceza ne zaman ödenir?

Kanuni ödeme süresinde; bu süre geçtikten sonra tutanak tebliğ edilmişse tebliğden itibaren bir ay içinde. Gerçek tahakkuk ve vade kaydı kontrol edilmelidir. [1] [4]

Uzlaşma otomatik taksitlendirme sağlar mı?

Hayır. Şartları varsa 6183 sayılı Kanun kapsamında ayrıca tecil talebi değerlendirilir. Kabul garanti değildir. [15]

Uzlaşılmış ceza düzeltme-şikâyetle yeniden tartışılır mı?

Aynı esas uyuşmazlığın tekrar açılması kesinlik kuralıyla sınırlıdır. Ayrı tahsil veya kayıt hatası ile uzlaşılan cezanın hukukiliğini yeniden tartışmak farklıdır. [1] [14]

Kaynakça

1. 213 sayılı Vergi Usul Kanunu; m.376, ek m.1, 6–9, 11, geçici m.35 ve ilgili özel hükümler; 7524 sayılı Kanun değişiklikleriyle birlikte. Kaynağa erişim
2. Gelir İdaresi Başkanlığı, 2026 Vergi Cezaları ve Parasal Sınırlar; 588 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği kapsamında uzlaşma ve ceza indirimi tablosu. Kaynağa erişim
3. 592 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği; Resmî Gazete 28.03.2026, sayı 33207; özellikle m.3–5. Kaynağa erişim
4. Tarhiyat Öncesi Uzlaşma Yönetmeliği; Resmî Gazete 31.10.2011, sayı 28101; özellikle m.8–19. Kanun değişiklikleri ve iptal kararlarıyla birlikte. Kaynağa erişim
5. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu; özellikle m.7–8, 27 ve 37. Kaynağa erişim
6. Vergi Usul Kanunu m.107/A, Elektronik Ortamda Tebliğ; 7587 sayılı Kanunla değişik düzenleme. Kaynağa erişim
7. 596 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği; Resmî Gazete 11.10.2026, sayı 33397; özellikle m.1, 15–16 ve geçici m.1. Kaynağa erişim
8. 7587 sayılı Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun; kabul tarihi 24.06.2026, m.9. Kaynağa erişim
9. Vergi Usul Kanunu ek m.9, Uzlaşma ve Cezalarda İndirme; 7524 sayılı Kanunla değişik düzenleme. Kaynağa erişim
10. Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulu, E.1986/2, K.1986/2, 23.10.1986. Kaynağa erişim
11. Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu, E.2007/199, K.2008/7, 25.01.2008; çoğunluk ve karşıoy ayrımıyla. Kaynağa erişim
12. Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu, E.2022/84, K.2022/1553, 28.12.2022. Kaynağa erişim
13. AYM, Akset Hırdavat Makine Kalıp Kesici Takımlar İş Güvenliği Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti., B. No: 2021/62879, 16.09.2025; §§ 20–28 ve hüküm. Kaynağa erişim
14. Danıştay 4. Dairesi, E.2016/16205, K.2020/5623, 14.12.2020. Kaynağa erişim
15. Gelir İdaresi Başkanlığı, 6183 sayılı Kanunun 48. maddesi kapsamında tecil ve taksitlendirme açıklamaları; uzlaşma ve ödeme indirimiyle ilişkili bölümler. Kaynağa erişim

Karar bağlantıları De Jure tam metin kayıtlarına yönelir; erişim üyelik gerektirebilir. Karar açıklamaları, hüküm sonucu ve gerekçeye ilişkin değerlendirmelerdir; resmî e-imzalı karar sureti değildir.