Arabuluculuk ve
Alternatif Uyuşmazlık
Çözümü

Uyuşmazlığın büyümeden yönetilebilmesi için sözleşme, yazışmalar, ihtarlar, teslim ve ödeme kayıtları, toplantı tutanakları, ticari defter ve belgeler, teknik raporlar ile taraflar arasındaki ilişkinin devam etme ihtimali incelenir. Müzakere, arabuluculuk, tahkim, dava, icra takibi ve geçici hukukî koruma seçenekleri; süre, maliyet, gizlilik, icra kabiliyeti ve delil riski bakımından karşılaştırılır.

Bu aşamada amaç, uyuşmazlığın yalnız bugün görünen talebini değil; karşı talep, mahsup, rücu, cezai şart, faiz, masraf, teminat, vergi ve üçüncü kişi etkilerini de ortaya çıkarmaktır.

Hukukî çerçeve: 6325 m. 1, 3 ve 16; uyuşmazlığın tabi olduğu özel kanun.

Ticari ve kurumsal sözleşmelerde bildirim, üst yönetim görüşmesi, müzakere, arabuluculuk, uzman belirlemesi, uyuşmazlık kurulu, tahkim veya yetkili mahkeme aşamalarını düzenleyen hükümler hazırlanır ve incelenir. Kademeli hükümler; hangi uyuşmazlıklara uygulanacağı, aşamaların süresi, arabulucunun nasıl seçileceği, toplantı dili ve yeri, çevrim içi katılım, gizlilik, maliyet paylaşımı ve sonraki aşamaya geçiş ölçütleri bakımından belirsiz bırakılmamalıdır.

Hukukî çerçeve: 6325 m. 13–15 ve 18/A/18; ilgili sözleşme.

Tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebileceği özel hukuk uyuşmazlıklarında, dava açılmadan önce veya yargılama sırasında ihtiyarî arabuluculuk değerlendirilebilir. Başvuru veya davet metni, uyuşmazlık özeti, talep ve savunma çerçevesi, belge seti, müzakere sınırları, ödeme veya edim alternatifleri ve yetki belgeleri hazırlanır. Görüşmelerde taraf vekili olarak hukukî temsil sağlanır; tekliflerin uzun vadeli etkileri değerlendirilir.

• Davetin konusu, tarafların rızası ve sürecin başlangıç tutanağı ayrı belirlenir.
• Avukatın katılımı her uyuşmazlıkta zorunlu değildir; hukukî yardım ve temsil ihtiyacı dosyanın sonuçlarıyla birlikte değerlendirilir.

Hukukî çerçeve: 6325 m. 13–16.

İş, ticaret ve tüketici uyuşmazlıkları ile kira ilişkisi, ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşu hakkından doğan belirli uyuşmazlıklarda; ayrıca özel kanunların arabuluculuğu dava şartı saydığı hâllerde başvuru usulü dosya özelinde belirlenir. Başvurunun doğru arabuluculuk bürosuna, doğru taraf ve uyuşmazlık konusu ile yapılması; son tutanağın dava dilekçesiyle uyumu ve dava açılırken aranan usul şartlarının eksiksiz yerine getirilmesi sağlanır.

Başvuru yapılmış olması, ihtiyatî tedbir veya ihtiyatî haciz gibi acil koruma yollarını kendiliğinden gereksiz kılmaz. Dava şartı ile acil koruma ihtiyacı ayrı ayrı incelenir.

Yetkili büro: Genel rejimde uyuşmazlığa bakmaya yetkili mahkemenin bulunduğu yer arabuluculuk bürosuna başvurulur; büro yoksa görevlendirilen yazı işleri müdürlüğü kullanılır. İş uyuşmazlıklarında karşı tarafın yerleşim yeri veya işin yapıldığı yer yönünden özel başvuru kuralı uygulanır.

Hukukî çerçeve: 6325 m. 18/A; 7036 m. 3.

Şirketlerde imza sirküleri, kararlar ve parasal onay sınırları; avukatta arabuluculuk, sulh, feragat ve kabul gibi işlemler için gerekli özel yetkiler kontrol edilir. Temsil edilen kişi de tekliflerin sonuçları hakkında bilgilendirilir.

• Arabuluculuk bürosunun yetkisine karşı itiraz, kanundaki usule göre en geç ilk toplantıda belgeleriyle yapılır.
• Geçerli mazeret olmadan ilk toplantıya katılmama yüzünden sürecin sona ermesi hâlinde, katılmayan taraf haklı çıksa bile karşı tarafın ödemekle yükümlü olduğu yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur; lehine belirlenen tarife vekâlet ücretinin yarısına hükmedilir.
• Her iki tarafın ilk toplantıya katılmaması yüzünden sürecin sona ermesi hâlinde, sonraki davada yaptıkları yargılama giderleri kendi üzerlerinde kalır.
• 6502 m. 73/A/2 gereğince bu ilk toplantı yaptırımı tüketici aleyhine uygulanmaz.

Katılmamak davanın kendiliğinden kaybedilmesi demek değildir. Davet, mazeret, son tutanak, uygulanacak özel kanun ve işlem tarihindeki hükümler birlikte değerlendirilir.

Hukukî dayanak: 6325 m. 18/A/7–11; 7036 m. 3/9–12; 6502 m. 73/A/2; HMK m. 74.

Satım, tedarik, dağıtım, hizmet, eser, franchise, bayilik, lojistik, lisans, teknoloji, ortaklık, cari hesap, fatura, çek ve finansman ilişkilerinden doğan uyuşmazlıklarda; alacak ve tazminat talepleri, itirazın iptali, menfi tespit, istirdat, sözleşmenin sona ermesi, cezai şart ve teminatlar birlikte ele alınır.

Ticari arabuluculukta yalnız ödeme tutarı üzerinde durulması çoğu zaman yeterli değildir. KDV ve stopaj düzeni, teslim ve kabul mekanizması, karşılıklı ibra, teminatların çözülmesi, rehin veya ipoteğin kaldırılması, devam eden siparişler, ticari sırlar ve yetkili kurulların onayı anlaşma metninde açıkça düzenlenmelidir.

Hukukî çerçeve: TTK m. 5/A; 6325 m. 18.

İşçi ve işveren alacakları, tazminatlar, işe iade talepleri, ücret ve prim, fazla çalışma, yıllık izin, rekabet yasağı, iş sözleşmesinin sona ermesi ve işverenler arası rücu ilişkileri bakımından dava şartı ve ihtiyarî arabuluculuk süreçleri yürütülür.

İş kazası ve meslek hastalığından doğan maddi ve manevi tazminat ile bunlara ilişkin tespit, itiraz ve rücu davaları bakımından özel istisnalar bulunduğundan, her talep iş arabuluculuğu kapsamında kabul edilmemelidir. İşçi alacağının brüt veya net niteliği, gelir vergisi ve sosyal güvenlik kesintileri, işe başlatma, işten ayrılış kodu, çalışma belgesi, gizlilik ve ibranın geçerliliği ayrıca incelenir.

Toplu iş uyuşmazlıklarındaki 6356 sayılı Kanun kapsamındaki arabuluculuk ile bireysel iş uyuşmazlıklarındaki 7036 sayılı Kanun süreci aynı değildir. İşe iade taleplerinin başvuru ve dava süreleri ayrıca incelenir.

Hukukî çerçeve: 7036 m. 3; ilgili iş mevzuatı.

Ayıplı mal veya hizmet, abonelik, mesafeli sözleşme, paket tur, devre tatil, finansal hizmet, özel eğitim, sağlık hizmeti, araç ve konut işlemleri gibi tüketici uyuşmazlıklarında; görevli merci, parasal sınır, tüketici hakem heyeti yolu ve dava şartı istisnaları öncelikle belirlenir.

Her tüketici uyuşmazlığı doğrudan mahkeme öncesi arabuluculuk kapsamında değildir. Tüketici hakem heyetine başvuru zorunluluğu bulunan veya kanunda ayrıca istisna edilen uyuşmazlıklarda yanlış yol seçilmesi zaman ve hak kaybına neden olabilir.

Tüketiciyi koruyan özel hükümler: 6325 m. 18/A/11’deki ilk toplantıya katılmama yaptırımı tüketici aleyhine uygulanmaz. Tüketicinin arabuluculuk ücreti için 6502 m. 73/A/3’te bütçeden karşılama ve iki saatlik tutar sınırı düzenlenmiştir; genel gider kuralı doğrudan uygulanmamalıdır.

Hukukî çerçeve: 6502 m. 68 ve 73/A.

Sözleşmeli üretimde ürün, miktar, kalite, teslim, fiyat, alım garantisi, girdi ve finansman ilişkileri incelenir. Uyuşmazlığın 5488 sayılı Tarım Kanunu kapsamındaki sözleşmeden doğup doğmadığı belirlenir.

• Dava öncesi başvuru ve özel iki haftalık tamamlama rejimi; zorunlu hâlde en çok bir hafta uzatma.
• Ürün teslimi, kalite tespiti, fire, ödeme, ceza koşulu ve sigorta kayıtlarının korunması.
• Mevsim, hasat ve bozulma riski nedeniyle delil tespiti ve geçici korumanın ayrıca değerlendirilmesi.

Hukukî dayanak: 5488 m. 13; ilgili tarımsal üretim arabuluculuğu düzenlemeleri.

Kira bedelinin tespiti veya uyarlanması, kira alacağı, tahliye, depozito, yan gider, aidat, kullanım biçimi, sözleşmeye aykırılık, alt kira, kiralananın teslimi ve hasar talepleri bakımından arabuluculuğa başvuru gerekliliği ve dava yolu değerlendirilir.

İlamsız icra yoluyla tahliye, kanundaki dava şartı kapsamı bakımından ayrı değerlendirilir. Tahliye tarihi, taşınmazın teslim standardı, anahtar teslimi, sayaç ve abonelikler, depozitonun iadesi, geçmiş ve gelecekteki alacaklar ile icra dosyalarının durumu anlaşma belgesinde açıkça yazılır.

Kira ilişkisinden doğan ve 6325 m. 18/B kapsamına giren anlaşmalarda icra edilebilirlik şerhi zorunluluğu ayrıca gözetilir; imzaların bulunması tek başına bu özel usulü kaldırmaz.

Hukukî çerçeve: 6325 m. 18/B; ilgili kira ve icra hükümleri.

Paylı veya elbirliği mülkiyetindeki malların paylaşılması ve ortaklığın giderilmesi, bağımsız bölüm ve ortak alan kullanımı, aidat, yönetim planı, site yönetimi, müdahalenin önlenmesi, gürültü, taşkınlık, geçit ve diğer komşuluk uyuşmazlıklarında dava şartı arabuluculuk ve ihtiyarî çözüm seçenekleri incelenir.

Paylaşma, satış, değerleme, ödeme dengesi, kullanım ve teslim takvimi, vergi ve harçlar, tapu işlemleri, üçüncü kişi hakları ve devam eden davaların akıbeti birlikte planlanır. Taşınmaz veya pay devrinin gerekli olduğu hâllerde kanunî şekil ve tescil kuralları ayrıca uygulanır.

Hukukî çerçeve: 6325 m. 18/B; 634 sayılı Kanun ve ilgili mülkiyet hükümleri.

Taşınmazın devri veya taşınmaz üzerinde sınırlı aynî hak kurulmasına ilişkin uyuşmazlıklar, mevzuatta öngörülen özel şartlarla ihtiyarî arabuluculuğa konu olabilir. Tapu kaydı, takyidatlar, imar ve kullanım durumu, paydaşlık, aile konutu şerhi, temsil yetkisi, önalım veya kamu hukuku sınırlamaları incelenmeden anlaşma kurulmaz.

Anlaşmanın icra edilebilirlik şerhi, tescil talebi ve tapu müdürlüğünün yapacağı mevzuat denetimi ayrı aşamalardır. Tarım arazileri, kıyı, orman, mera, sit alanı veya yabancıların taşınmaz edinimi gibi özel rejimlere tabi varlıklarda ilgili sınırlamalar ayrıca kontrol edilir.

Tarafların yazılı kararı ve arabulucunun tutanağı üzerine, süreçle sınırlı ve en çok üç ay için tapuda tasarruf yetkisini kısıtlayan şerh istenebilir. Anlaşmama, kaldırma anlaşması veya sürenin bitiminde kanundaki kaldırma hükümleri uygulanır. İcra edilebilirlik şerhi sonrasında taraflardan biri tescil isteyebilir; tapu müdürlüğünün mevzuat denetimi devam eder.

Hukukî çerçeve: 6325 m. 17/B ve 18/B.

Arsa payı karşılığı inşaat, eser, anahtar teslim, alt yüklenici, proje yönetimi, gecikme, ayıp, kabul, hakediş, ilave iş, fiyat farkı, gecikme cezası, teminat mektubu ve rücu uyuşmazlıklarında teknik ve hukukî başlıklar ortak bir müzakere planında birleştirilir.

Mühendis, mimar, mali müşavir veya değerleme uzmanı gibi teknik kişilerin katılımı gerekiyorsa görevleri, gizlilik yükümlülükleri ve raporlarının müzakeredeki işlevi önceden belirlenir. Anlaşma metninde iş programı, kalite ölçütü, kontrol ve kabul yöntemi, ödeme kilometre taşları ve temerrüt sonuçları ölçülebilir biçimde yazılır.

Hukukî çerçeve: Sözleşme ve ilgili borçlar, ticaret veya tüketici hükümleri.

Pay sahipleri arasındaki uyuşmazlıklar, yönetim yetkisi, kâr payı, bilgi alma ve inceleme hakkı, rekabet yasağı, pay devri, şirketten çıkma veya çıkarılma, değerleme, yönetici sorumluluğu ve aile şirketlerinde yönetim devri gibi konularda müzakere zemini hazırlanır.

Şirket kararlarının emredici hukuk kurallarına uygunluğu, genel kurul veya yönetim kurulu onayı, imza yetkisi, pay devir şekli, sicil ve tescil işlemleri anlaşmadan önce kontrol edilir. Tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği kurumsal veya kamusal sonuçlar, yalnız anlaşma metniyle kurulmuş kabul edilmez.

Hukukî çerçeve: İlgili şirket, sözleşme ve emredici sicil hükümleri.

Kredi, teminat, kefalet, garanti, finansal kiralama, ödeme hizmetleri, sigorta tazminatı, rücu, değer kaybı, reasürans ve sigorta tahkimiyle bağlantılı uyuşmazlıklarda; asıl borç, faiz, komisyon, erken ödeme, yapılandırma, teminatların çözülmesi ve üçüncü kişi sorumluluğu birlikte değerlendirilir.

Sigorta uyuşmazlıklarında arabuluculuk, Sigorta Tahkim Komisyonu veya dava yolu arasındaki görev, süre ve başvuru ilişkisi dosya özelinde incelenir. Trafik kazası, bedensel zarar veya destekten yoksun kalma taleplerinde sağlık verileri ve hesap raporları güvenli biçimde işlenir.

Hukukî çerçeve: İlgili bankacılık, sigorta ve özel başvuru hükümleri.

Marka, tasarım, patent, telif, lisans, yazılım, SaaS, bulut, veri işleme, gizlilik ve ticari sır uyuşmazlıklarında; kullanımın durdurulması, lisans kapsamı, kaynak kodu veya veri teslimi, ücret, denetim, geçmiş ihlaller ve gelecekteki kullanım şartları müzakere edilir.

Kişisel veri veya ticari sır içeren dosyalarda arabuluculuğun gizliliği tek başına yeterli kabul edilmez. Erişim yetkisi, dosya paylaşımı, kayıt alınmaması, veri minimizasyonu, saklama ve imha planı ile sınır ötesi veri aktarımı ayrıca düzenlenir.

Hukukî çerçeve: 6325 m. 4–5; 6698 sayılı Kanun ve ilgili fikrî hak hükümleri.

Özel sağlık kuruluşları, hekimler, sağlık çalışanları, hastalar, sigortacılar ve diğer taraflar arasındaki özel hukuk uyuşmazlıklarında; tıbbi kayıtlar, aydınlatılmış onam, illiyet, zarar, sigorta teminatı ve rücu ilişkileri değerlendirilir. Kamu hastanesi veya kamu görevlisinin eylemiyle bağlantılı uyuşmazlıklarda görevli yargı kolu ve idari başvuru yolları ayrıca incelenir.

Sağlık verileri özel nitelikli kişisel veri olduğundan, başvuru ve iletişim formlarında ayrıntılı tıbbi belge istenmez; güvenli belge aktarımı ancak dosya kabulü ve gerekli aydınlatma sonrasında sağlanır.

Hukukî çerçeve: 6325 m. 1; 6502 m. 73/A; ilgili sorumluluk ve veri koruma hükümleri.

İşveren, yüklenici, alt yüklenici, tedarikçi, sigortacı, banka, kefil veya grup şirketleri gibi çok sayıda tarafın bulunduğu uyuşmazlıklarda, yalnız iki taraf arasındaki ödeme pazarlığı kalıcı sonuç üretmeyebilir. Taraf ve sözleşme haritası çıkarılır; hangi kişinin hangi hak ve yükümlülük bakımından anlaşmaya katılması gerektiği belirlenir.

Toplantı düzeni, ortak ve ayrı oturumlar, bilgi paylaşım sınırları, yetki belgeleri, kısmi anlaşma ihtimali ve anlaşmanın üçüncü kişiler üzerindeki etkileri önceden planlanır.

Hukukî çerçeve: 6325 m. 15 ve 18; temsil ve sözleşme hükümleri.

Anlaşma belgesinde tarafların kimliği ve temsil yetkisi, uyuşmazlığın kapsamı, karşılıklı edimler, tutar ve para birimi, vergi ve kesintiler, ödeme veya teslim takvimi, banka bilgileri, teminatlar, gecikme ve temerrüt sonuçları, feragat veya ibra sınırları, gizlilik, kişisel veriler, masraflar, devam eden dava ve icra dosyaları ile ihlal hâlinde başvurulacak yol açıkça düzenlenir.

“Tarafların birbirinden hiçbir hak ve alacağı kalmamıştır” biçimindeki kapsamı belirsiz ifadeler, öngörülmeyen hak kayıplarına neden olabilir. İbra veya feragat yalnız çözülen uyuşmazlık ve tarafların açık iradesi kadar geniş kurulmalıdır.

Anlaşma öncesi temel kontrol başlıklarını inceleyin

Hukukî çerçeve: 6325 m. 17–18/B.

Arabuluculuk anlaşmasının hangi imza yapısıyla düzenlendiği, icra edilebilirlik şerhine gerek bulunup bulunmadığı, görevli ve yetkili mahkeme ile anlaşmanın cebrî icraya elverişli açıklıkta olup olmadığı incelenir. Kanunun doğrudan ilam niteliğinde belge saydığı hâller ile şerh alınması gereken hâller birbirinden ayrılır.

Anlaşmanın ihlali durumunda ödeme, teslim, tescil, teminat, cezai şart veya diğer edimler bakımından izlenecek icra veya dava yolu belirlenir. İcra edilebilirlik, her belirsiz veya hukuk düzeninin izin vermediği edimi kendiliğinden geçerli hâle getirmez.

Genel kural ile zorunlu şerhi ayırıyoruz: Özel zorunluluk yoksa taraflar, avukatları ve arabulucunun birlikte imzaladığı belge; ticari uyuşmazlıklarda avukatlar ve arabulucunun birlikte imzaladığı belge, 6325 m. 18/4 uyarınca ayrıca şerh aranmadan ilam niteliğindedir.

• 17/B kapsamındaki taşınmaz devri ve sınırlı aynî hak anlaşmaları: taşınmazın bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesinden zorunlu şerh.
• 18/B kapsamındaki kira, paylaşma, ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşu hakkı anlaşmaları: zorunlu şerh; taşınmazla ilgiliyse bulunduğu yer, diğerlerinde arabulucunun görev yaptığı yer sulh hukuk mahkemesi.
• 17/A kapsamındaki milletlerarası sulh anlaşmaları: asliye ticaret mahkemesinden zorunlu şerh.
• Genel 18/2 rejiminde dava öncesi arabulucunun görev yaptığı yer sulh hukuk mahkemesi; yargılama sırasında davanın görüldüğü mahkeme.

Hukukî çerçeve: 6325 m. 17/A, 17/B, 18 ve 18/B.

Uyuşmazlığın mahkeme veya hakem önünde bulunması arabuluculuğa engel değildir. Yargılamanın aşaması, mevcut deliller, geçici kararlar, yargılama giderleri, kanun yolu ihtimali ve kararın icra riski dikkate alınarak müzakere alanı yeniden değerlendirilir.

Anlaşma hâlinde davadan feragat, davayı kabul, sulh, konusuz kalma, tahkim talebinin geri alınması, masraf ve vekâlet ücreti sonuçları aynı değildir. Seçilecek usulî işlem, tarafların gerçek iradesini ve anlaşmanın kapsamını doğru yansıtmalıdır.

Dava sırasında arabuluculuğa başvuru beyanı üzerine yargılamanın ertelenmesi, 6325 m. 15/5 çerçevesinde değerlendirilir. Sulh, feragat, kabul ve talebin geri alınması; taraf iradesi, giderler ve sonraki başvuru imkânı bakımından aynı sonucu doğurmaz.

Hukukî çerçeve: 6325 m. 15–16; HMK m. 307–315; tahkimde uygulanacak usul.

Arabuluculukta anlaşma sağlanamaması, dosyanın başarısız yönetildiği anlamına gelmez. Süreç; uyuşmazlık konularını daraltabilir, karşı tarafın yaklaşımını gösterebilir ve dava veya tahkim stratejisini netleştirebilir. Son tutanağın talep konusu ile açılacak davanın uyumu, görev, yetki, süre, harç, delil, ihtiyatî tedbir veya haciz ihtiyacı ve icra seçeneği yeniden kontrol edilir.

Gizlilik kapsamında kalan beyan veya teklifler dava delili gibi kullanılmaz. Bununla birlikte arabuluculuk dışında da mevcut olan sözleşme, fatura, yazışma, rapor veya diğer deliller, yalnız arabuluculukta sunulmuş olmaları nedeniyle kendiliğinden kullanılamaz hâle gelmez.

Başvuru yapılmaması ile son tutanağın eklenmemesi farklıdır. Dava şartı bulunan dosyada başvuru yapılmadan dava açılması usulden ret sonucunu doğurur. Süreç tamamlandığı hâlde son tutanak eklenmemişse kanunda, mahkemenin ihtarıyla bir haftalık kesin sürede sunma imkânı düzenlenmiştir.

Hukukî çerçeve: 6325 m. 5 ve 18/A/2; 7036 m. 3/2.

Doğrudan müzakere taraflar ve vekilleri arasında yapılır. Sulh, uyuşmazlığın taraf iradesiyle sona erdirilmesidir; mahkeme içi ve dışı sonuçları ayrılır. Tahkimde ise çözümü tarafsız hakem karara bağlar. Ceza muhakemesindeki uzlaştırma, hukuk arabuluculuğundan ayrı bir kurumdur.

• Kademeli sözleşmelerde müzakere, arabuluculuk ve dava veya tahkime geçişin sırası, bildirimleri ve süreleri açık düzenlenir.
• Uzman belirlemesi, teknik veya mali konunun sözleşme uyarınca uzmana bırakılmasıdır; görüşün bağlayıcılığı kendiliğinden hakem kararıyla aynı değildir.
• Uyuşmazlık kurullarında kararın etkisi ve itiraz düzeni proje sözleşmesi ve seçilen kurallara bağlıdır.
• Med-Arb düzeninde arabuluculuk ile tahkim aşamaları ayrılır. Aynı kişinin iki rolü üstlenmesi; açık rıza, bağımsızlık, gizli bilgilerin kullanılması ve seçilen kurallar yönünden ayrıca incelenir.

Hukukî çerçeve: 6325; HMK m. 313–315 ve tahkim hükümleri; sözleşme ve uygulanacak kurum kuralları.

Farklı ülkelerde bulunan tarafların ticari uyuşmazlıklarında uygulanacak hukuk, yargı veya tahkim anlaşması, toplantı dili, tercüme, temsil yetkisi, döviz ve ödeme kısıtları, vergi, yaptırımlar, veri aktarımı, elektronik imza ve anlaşmanın hangi ülkede nasıl uygulanacağı birlikte planlanır.

Arabuluculuk sonucu düzenlenen uluslararası ticari sulh anlaşmasının Singapur Sözleşmesi kapsamında bulunup bulunmadığı; uyuşmazlığın ticari niteliği, uluslararası unsur, istisnalar, taraf devlet statüsü, çekinceler ve uygulanacağı ülkenin usulü incelenmeden varsayılmaz. Türkiye’de uygulanması istenen belge bakımından 6325 sayılı Kanun’daki görev ve yetki hükümleri ayrıca değerlendirilir.

Singapur Sözleşmesi; tüketici amaçlı işlemler, aile, miras ve iş uyuşmazlıkları ile belirli mahkeme veya hakem kararı niteliğindeki anlaşmaları kapsam dışında bırakır. Türkiye’de Sözleşme kapsamındaki belgenin uygulanmasında 6325 m. 17/A’daki asliye ticaret mahkemesi ve yetki sırası değerlendirilir. Sözleşmenin her arabuluculuk belgesine veya her ülkeye otomatik uygulanacağı kabul edilmez.

Hukukî çerçeve: Singapur Sözleşmesi m. 1–5 ve 8; 6325 m. 17/A.

Tarafların farklı şehir veya ülkelerde olduğu uyuşmazlıklarda çevrim içi veya hibrit toplantı düzeni kurulabilir. Katılımcı kimliği, temsil yetkisi, gizli dinleyici bulunmaması, kayıt alınmaması, güvenli bağlantı, belge paylaşımı, ayrı oturumların mahremiyeti ve imza yöntemi toplantıdan önce belirlenir.

Türkçe, İngilizce, Almanca veya Rusça iletişim gereken dosyalarda dil desteği sağlanabilir. Bağlayıcı metnin hangi dilde olduğu, çeviriler arasında çelişki hâlinde hangi metnin esas alınacağı ve yeminli tercüme veya apostil ihtiyacı ayrıca kararlaştırılır.

Hukukî çerçeve: 6325 m. 4, 15 ve 18; ilgili temsil ve elektronik imza hükümleri.

6325 sayılı Kanun, tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebileceği özel hukuk uyuşmazlıklarını esas alır. Bu nedenle aşağıdaki hâllerde ayrı değerlendirme gerekir:

• Aile içi şiddet iddiasını içeren uyuşmazlıklar arabuluculuğa elverişli değildir.
• Ceza soruşturması ve kovuşturmasındaki uzlaştırma, hukuk arabuluculuğundan farklıdır.
• İdari işlemin iptali, vergi cezasının kaldırılması veya kamu gücü kullanımının hukuka uygunluğunun denetlenmesi gibi tarafların serbestçe tasarruf edemediği uyuşmazlıklar kural olarak bu rejimde çözülemez.
• Kişilik durumu, soybağı ve emredici aile hukuku sonuçları yalnız taraf anlaşmasıyla değiştirilemez.
• Üçüncü kişilerin haklarını, sicil düzenini veya emredici hukuk kurallarını etkileyen çözümler ilgili resmî işlem ve onaylar tamamlanmadan sonuç doğurmayabilir.
• Taşınmaz devri ve sınırlı aynî haklar için kanundaki özel usul, şerh ve tescil kuralları uygulanır.

Elverişlilik yalnız uyuşmazlığın başlığına göre değil, tarafların kimliği ve somut talep sonucuna göre belirlenir.

Hukukî dayanak: 6325 m. 1 ve 17/B. Boşanma, soybağı veya kamu düzenine ilişkin sonucu sırf anlaşmayla kurmak mümkün değildir.

Arabuluculukta gizlilik temel ilkedir. Taraflar, avukatlar, arabulucu ve sürece katılan diğer kişiler, aksi kararlaştırılmadıkça süreç kapsamında elde ettikleri bilgi ve belgeler bakımından gizlilik yükümlülüğüne tabidir. Arabuluculuk daveti, çözüm önerisi, kabul beyanı veya yalnız süreç için hazırlanan belge ve beyanlar, kanundaki sınırlar içinde sonraki dava veya tahkimde delil olarak kullanılamaz ve bunlar hakkında tanıklık yapılamaz.

Bununla birlikte sözleşme, fatura, e-posta, teslim kaydı, teknik rapor veya başka bir delil arabuluculuk dışında da mevcutsa, yalnız görüşmede sunulmuş olması o delili kendiliğinden kullanılamaz hâle getirmez. Gizlilik, suç teşkil eden eylemleri saklama, emredici bildirim yükümlülüklerini ortadan kaldırma veya kişisel verileri sınırsız işleme hakkı da vermez.

Kurumsal ve uluslararası dosyalarda gizlilik sözleşmesi, veri işleme rolleri, erişim yetkileri, sanal veri odası, tercüman ve teknik uzmanların yükümlülükleri ayrıca düzenlenmelidir.

Gizlilik ile delil yasağı aynı kapsamda değildir. 6325 m. 5’teki beyan ve belgelere ilişkin kanunî yasak, yalnız genel gizlilik anlaşmasına indirgenmemelidir. Kanunun emrettiği açıklama ve anlaşmanın uygulanması için gerekli hâller ayrıca değerlendirilir.

Hukukî dayanak: 6325 m. 4–5; ilgili veri koruma hükümleri.