Mal rejimi sözleşmesi, eşlerin malvarlığı ilişkilerini kanunun izin verdiği sınırlar içinde düzenler. Günlük dilde kullanılan “evlilik sözleşmesi” ifadesi ise çoğu zaman mal rejimi, boşanma protokolü, miras düzenlemesi ve taşınmaz devrini birbirine karıştırır. Geçerli bir metin hazırlanabilmesi için önce hangi hukuki işlemin yapılacağı belirlenmelidir.
Mal rejimi sözleşmesi hangi konuları düzenler?
Türk Medeni Kanunu’nun 202 ve 203. maddeleri uyarınca eşler kanunda öngörülen rejimlerden birini seçebilir; rejimi kanuni sınırlar içinde değiştirebilir. Edinilmiş mallara katılma, mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı ve mal ortaklığı birbirinden farklı yapılardır. Rejim adı seçilirken malların yönetimi, üçüncü kişilere karşı sorumluluk, tasfiye ve ölüm hâlindeki sonuç birlikte değerlendirilmelidir. [1]
Mal ayrılığının seçilmesi, eşler arasındaki bütün alacakları ve aile hukukundan doğan bütün yükümlülükleri ortadan kaldırmaz. Ortak mülkiyet, bağımsız borçlar, aile konutuna ilişkin koruma ve başka kanuni haklar ayrıca değerlendirilir.
Sözleşme ne zaman ve hangi şekilde yapılır?
Mal rejimi sözleşmesi evlenmeden önce veya evlilik devam ederken yapılabilir. Türk Medeni Kanunu’nun 205. maddesi, noterlikte düzenleme veya onaylama şeklini öngörür; ayrıca evlenme başvurusu sırasında rejim seçiminin yazılı bildirilmesine imkân tanır. Tarafların ve gerektiğinde yasal temsilcilerin imzası gerekir. [1]
İnternetten indirilen metni evde imzalamak yeterli midir?
Her belge, mal rejimi sözleşmesinin şekil şartını sağlamaz. Eşlerin kendi aralarında imzaladığı metnin hangi işleme ilişkin olduğu incelenmelidir. Özellikle mal rejimi seçimi ile Türk Medeni Kanunu’nun 227. maddesinde düzenlenen değer artış payından vazgeçmeye veya oranı değiştirmeye ilişkin yazılı anlaşma aynı şekil rejimine sahipmiş gibi anlatılmamalıdır. Bir belgenin başlığında “evlilik sözleşmesi” yazması hukuki niteliğini belirlemez.
Ehliyet ve irade nasıl değerlendirilir?
Kanunun 204. maddesi ayırt etme gücünü arar; küçük ve kısıtlılar bakımından yasal temsilci rızasını düzenler. Hata, aldatma veya korkutma iddiaları ayrıca incelenebilir. Sözleşmenin noterlikte yapılmış olması, tarafın iradesine ilişkin bütün itirazların kendiliğinden sona erdiğini göstermez. Tarafın dili anlaması, metnin ekonomik sonucunu kavraması ve gerektiğinde tercüme desteği sağlanması uygulamada önemlidir. [1, 3]
Sözleşme geçmişte doğmuş hakları kendiliğinden siler mi?
Evlilik devam ederken rejimin değiştirilmesi, önceki dönemin hukuki sonucunu ayrıca gündeme getirir. Türk Medeni Kanunu’nun 212 ve 225. maddeleri çerçevesinde eski rejimin sona ermesi ve tasfiyesi değerlendirilir. Bugün yapılan mal ayrılığı sözleşmesi ile geçmiş döneme ait bütün taleplerin otomatik olarak ortadan kalktığı söylenemez. [1]
1 Ocak 2002 öncesi evliliklerde 4722 sayılı Kanun’un 10. maddesindeki geçiş hükümleri ayrıca incelenmelidir. Geçiş dönemine özgü imkânlar, bugün yapılacak her sözleşmenin sınırsız biçimde evlilik tarihine kadar geriye yürütülebileceği şeklinde uygulanmamalıdır. Önceki dönemin tasfiyesi veya ayrı bir alacaktan vazgeçme amaçlanıyorsa, bunun kapsamı ve geçerliliği ayrıca kurulmalıdır. [2]
Hangi mallar sözleşmeyle kişisel mal sayılabilir?
Türk Medeni Kanunu’nun 221. maddesi, meslek veya işletme faaliyeti nedeniyle edinilmiş mallara girmesi gereken belirli değerlerin kişisel mal sayılmasına ve kişisel malların gelirlerinin edinilmiş mallara katılmamasına ilişkin düzenleme yapılmasına izin verir. Bu hüküm, kanuni rejim korunarak istenen her malın sınırsız biçimde kişisel mal ilan edilebileceği anlamında kullanılmamalıdır. [1]
Örneğin evlilik öncesi bir taşınmazın kendisi ile kira geliri ayrı konulardır. Aynı şekilde işletme payı, işletmeye yeni sermaye konulması ve kişisel çalışma karşılığı alınan ücret açık biçimde ayrılmalıdır. Genel ifadeler yerine düzenlenmek istenen mal, gelir ve faaliyet tanımlanmalıdır.
Katılma oranı değiştirilebilir mi?
Kanunun 237. maddesi, artık değere katılmada farklı esas kabul edilmesine imkân verir; ortak olmayan çocukların ve onların altsoylarının saklı paylarını korur. 238. madde ise boşanma, evliliğin iptali veya mahkeme kararıyla mal ayrılığı hâlinde farklı katılma düzenlemesinin uygulanması için sözleşmede açık öngörü arar. Ölüm için düşünülen bir düzenlemenin boşanmada da aynı sonucu doğuracağı varsayılmamalıdır. [1]
Boşanma protokolüyle farkı nedir?
Mal rejimi sözleşmesi, rejimi ve kanunun izin verdiği tasfiye esaslarını düzenler. Anlaşmalı boşanma protokolü ise somut boşanmadaki talepleri ve edimleri içerir. Mal rejimi taleplerinin protokolde tasfiye edilmesi amaçlanıyorsa malın kimliği, alacak, ödeme, devir ve feragat kapsamı açık olmalıdır. Bir belge, sırf iki eş tarafından imzalandı diye diğer belgenin bütün işlevini üstlenmez.
Sözleşme tapuyu, alacaklıların haklarını veya çocukların haklarını değiştirir mi?
| Beklenti | Ayrı değerlendirilmesi gereken husus |
|---|---|
| Evin diğer eşe geçmesi | Taşınmaz devrinin şekli ve tescili |
| Eski borcun alacaklıya karşı ortadan kalkması | Alacaklının hakkı ve kanuni sorumluluk |
| Aile konutunda serbest tasarruf | Aile konutunun özel koruması |
| Ölümde bütün malvarlığının tek kişiye kalması | Mal rejimi tasfiyesi, miras işlemi ve saklı pay |
| Çocuğa ilişkin bütün gelecekteki taleplerin kapanması | Çocuğun bağımsız hakları ve emredici hükümler |
Türk Medeni Kanunu’nun 213. maddesi, rejim değişikliğinin alacaklıların başvurabileceği malları sorumluluk dışına çıkaramayacağını düzenler. Sözleşme, borçtan kaçınma veya üçüncü kişinin hakkını ortadan kaldırma aracı olarak güvenli kabul edilemez. [1]
Yabancı ülkede yapılan sözleşme Türkiye’de kullanılabilir mi?
Yabancı noter veya başka makam önünde yapılmış belgenin Türkiye’deki etkisi; uygulanacak hukuk, şekil, gerçek içerik ve somut varlığın niteliğiyle birlikte değerlendirilir. Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’un 7 ve 15. maddeleri bu incelemede önemlidir. Apostil veya tasdik, belgenin maddi içeriğinin her yönüyle Türk hukukuna uygun olduğunun garantisi değildir. [4]
Tarafların vatandaşlıkları, evlenme anındaki mutad meskenleri, geçerli hukuk seçimi ve taşınmazın bulunduğu yer ayrı kaydedilmelidir. Çeviri, belgeyi anlaşılır kılar; geçerlilik incelemesinin yerini almaz.
İmzadan önce hangi bilgiler hazırlanmalıdır?
- Evlenme tarihi ve mevcut mal rejimi.
- Önceki sözleşmeler ve varsa mahkeme kararları.
- Her malın sahibi, edinim tarihi, borcu ve finansman kaynağı.
- Şirket payları, meslek gelirleri ve kişisel mal gelirleri.
- Önceki evliliklerden çocuklar ve ölüm hâli için düşünülen düzenleme.
- Yabancılık unsuru ve başka ülkelerdeki malvarlığı.
- Sözleşmenin yürürlük zamanı ile önceki dönem için ayrı tasfiye gerekip gerekmediği.
İyi hazırlanmış sözleşme, yalnız “kim ne alacak” sorusunu değil; hangi olayda, hangi mal için, hangi tarihten başlayarak ve hangi hukuki sınırlar içinde sonuç doğuracağını açıklar.
İlgili yazılar: Boşanmada Mal Paylaşımı Nasıl Yapılır? Mal Rejimi Davaları Rehberi; Evlilik Sürerken Mahkeme Kararıyla Mal Ayrılığı: Haklı Sebepler ve Dava; Anlaşmalı Boşanma Protokolünde Mal Paylaşımı: Feragat ve Sonradan Dava Riski; Eşin Ölümünde Önce Mal Paylaşımı mı, Miras mı? Sağ Kalan Eş ve Mirasçıların Hakları; Yurt Dışında Boşanan Eşlerin Türkiye’de Mal Paylaşımı: Uygulanacak Hukuk ve Tanıma.
Sık sorulan sorular
Mal rejimi sözleşmesi evlendikten sonra yapılabilir mi?
Evet. Ancak yeni rejimin başlangıcı, önceki rejimin sona ermesi ve önceki dönemin tasfiyesi ayrıca değerlendirilir. Sonradan yapılan sözleşmenin geçmişte doğmuş bütün hakları kendiliğinden sildiği varsayılmamalıdır.
Mal ayrılığı sözleşmesi nafaka ve aile konutu haklarını da kaldırır mı?
Mal rejimi seçimi, aile hukukundan doğan bütün hakları ortadan kaldırmaz. Nafaka, aile konutunun korunması, çocukların hakları ve bağımsız borçlar kendi koşullarıyla değerlendirilir.
Evlilik sözleşmesini yalnız kendi aramızda imzalamamız yeterli midir?
Mal rejimi sözleşmesi için kanundaki şekil koşulları uygulanır. Noterde düzenleme veya onaylama ile evlenme başvurusundaki yazılı rejim seçimi imkânı ayrıdır. Diğer yazılı anlaşmaların hukuki niteliği ayrıca incelenmelidir.
Sözleşmede farklı paylaşım oranı belirleyebilir miyiz?
Kanunun izin verdiği sınırlar içinde farklı katılma esasları belirlenebilir. Ortak olmayan çocukların saklı payları ve boşanma hâlinde uygulanması için aranan açık düzenleme gibi sınırlar gözetilmelidir.
Yabancı ülkede yapılan evlilik sözleşmesi Türkiye’de otomatik geçerli midir?
Belgenin uygulanacak hukuk, şekil ve içerik yönünden incelenmesi gerekir. Apostil ve tercüme tek başına bütün geçerlilik koşullarının sağlandığını göstermez. Vatandaşlık, mutad mesken ve malın bulunduğu yer önem taşıyabilir.
Görüşmeye hazırlık belgeleri
Malvarlığınızı ve borçlarınızı ayrı kaydetmek, olay tarihlerini düzenlemek ve eksik belgeleri belirlemek için malvarlığı ve borç envanteri, olay ve ödeme tarihleri çizelgesi ve ilk avukat görüşmesine hazırlık formu kullanılabilir. Bu çalışma belgeleri kendiliğinden dava veya hukuki süre hesabı oluşturmaz.
Bu yazı genel hukuki bilgilendirme içindir. Somut uyuşmazlıkta olay tarihleri, belgeler, talep türü ve süreler birlikte değerlendirilir.