Bilirkişi veya Adli Tıp raporuna etkili itiraz, raporun hangi kayıt, yöntem veya soruyu eksik değerlendirdiğini göstermelidir. Yalnız “raporu kabul etmiyoruz” demek yeterli bir teknik ve hukuki açıklama sağlamaz. Hukuk yargılamasında HMK m.281’in iki haftalık süresi ve koşullu ek süre imkânı dikkate alınmalıdır. Ceza ve idari yargıdaki usul ayrıca belirlenir. Hiçbir rapor, kurumunun adı nedeniyle hâkimi bütün değerlendirmelerden bağımsız biçimde bağlamaz. [1] [2] [3]
Raporun aleyhe olması tek başına yeni rapor alınmasını gerektirmez. Buna karşılık önemli delilleri tartışmayan, uzmanlık alanı yetersiz veya sonucu gerekçesiz bir raporun hükme esas alınabilirliği somut biçimde sorgulanabilir.
Bilirkişinin görevi ile hâkimin görevi nasıl ayrılır?
HMK m.266 uyarınca özel veya teknik bilgi gerektiren konularda bilirkişi incelemesi yapılır. Hekimin uyguladığı yöntem, hasta seçimi, kayıtların tıbbi anlamı ve zarar mekanizması uzmanlık gerektirebilir. Sözleşmenin eser mi vekâlet mi olduğu, hukuki sorumluluk ve delilin hukuki değeri ise mahkemenin değerlendirmesidir. [1]
HMK m.282’ye göre hâkim bilirkişi görüşünü diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir. Bu, teknik meseleleri gerekçesiz kişisel kanaatle çözebileceği anlamına gelmez. Mahkeme, raporu neden yeterli bulduğunu ve sonuca etkili itirazları nasıl değerlendirdiğini ortaya koymalıdır.
Adli Tıp Kurumu raporu da bu çerçevede değerlendirilir. “Adli Tıp raporu kesindir, itiraz edilemez” veya “özel uzman raporu varsa mahkeme ona uymak zorundadır” şeklindeki iki yaklaşım da doğru değildir.
İtiraz süresi nasıl belirlenir?
Hukuk davalarındaki genel itiraz kuralları için hukuk davasında bilirkişi raporuna itiraz, ceza yargılamasındaki itiraz yolları için ceza davasında bilirkişi raporuna itiraz yazılarına bakılabilir.
Hukuk yargılamasında HMK m.281
Taraflar, raporun tebliğinden itibaren iki hafta içinde eksik hususların tamamlattırılmasını, belirsiz noktaların açıklanmasını veya yeni bilirkişi atanmasını isteyebilir. İtirazın hazırlanması çok zor veya imkânsızsa yahut özel/teknik çalışma gerekiyorsa, ilk süre içinde başvurularak bir defaya mahsus ve iki haftayı geçmemek üzere ek süre istenebilir. Ek süre kendiliğinden doğmaz; mahkemenin kararı gerekir. [1]
Süre hesabında tebliğ tarihi esas alınır. Elektronik tebligatta, mesajın telefona geldiği an ile kanunen tebliğ edilmiş sayılma tarihi aynı olmayabilir; 7201 sayılı Kanun m.7/a’daki beşinci gün kuralı değerlendirilir. Dosyadaki tebligat kaydı görülmeden yalnız SMS tarihine göre son gün belirlenmemelidir. [4]
Süre içinde en azından temel itirazların ve gerekiyorsa ek süre talebinin somutlaştırılması önemlidir. Ek rapor alınması ihtimali, mevcut rapora ilişkin sürenin yok sayılmasını haklı kılmaz.
İdari yargı ve ceza yargılaması
İdari yargıda İYUK m.31’in bilirkişilik bakımından yaptığı atıf ve mahkemenin tebliğ/ara kararı birlikte incelenir. Ceza yargılamasında ise CMK m.67 kapsamında rapora ilişkin itiraz ve yeni inceleme talepleri için verilen süre ve usul dikkate alınır. HMK’daki iki haftalık düzenleme, bütün ceza dosyalarına otomatik taşınmaz. [2] [3]
Raporun savcılık dosyasındaki bir değerlendirme mi, mahkemece alınan bilirkişi raporu mu, yoksa tarafça sunulan uzman görüşü mü olduğu da belirlenmelidir. İtirazın doğru mercie ve doğru kapsamda yöneltilmesi gerekir.
Raporun denetlenebilirliği için hangi sorular sorulur?
İtiraz hazırlığında raporun sonuç kısmından önce incelemeye esas belge listesi okunmalıdır. Uzmanların hangi kayıtları gördüğü bilinmeden vardıkları sonucun yeterliliği değerlendirilemez. Kritik bir belge hiç gönderilmemişse sorun yalnız bilirkişinin yorumunda değildir; inceleme dosyasının eksikliğinde olabilir.
| İnceleme alanı | Somut itiraz sorusu | İstenebilecek işlem |
|---|---|---|
| Belge kapsamı | Anestezi veya takip kaydı incelendi mi? | Eksik kaydın getirtilmesi ve ek inceleme |
| Uzmanlık | Uyuşmazlığın bütün tıbbi alanları temsil ediliyor mu? | Uygun uzmanların katılımı |
| Gerekçe | Sonuç hangi bulguya dayanıyor? | Açıklama veya ek rapor |
| Nedensellik | Alternatif nedenler nasıl elendi? | Gerekçeli karşılaştırma |
| Onam | Gerçekleşen risk ve işlem kapsamı değerlendirildi mi? | Belgeye özgü inceleme |
| Estetik sonuç | Kararlaştırılan görünüm araştırıldı mı? | Sonuç taahhüdüne ilişkin teknik değerlendirme |
Raporun güncel bilimsel kaynak kullanması önemlidir; ancak olay, yapıldığı tarihteki tıbbi standartla değerlendirilmelidir. Sonradan geliştirilen bir yöntemin geçmişte kullanılmaması kendiliğinden hata sayılmaz. Buna karşılık geçmişte de bilinen bir standardın neden uygulanmadığı açıklanmalıdır.
“Komplikasyondur” sonucu neden tek başına yeterli olmayabilir?
Rapor, olumsuz sonucun bilinen risklerden olduğunu belirtebilir. Bunun yanında riskin önlenmesi için gereken önlemler, hastaya özgü koşullar, zamanında tanı ve müdahale ile bilgilendirme değerlendirilmelidir. “Komplikasyon” nitelemesi, takipteki gecikmenin veya aydınlatma eksikliğinin incelenmesini gereksiz kılmaz.
Somut itiraz, örneğin şöyle kurulabilir: “Rapor, gelişen sinir hasarını komplikasyon olarak nitelemiş; ancak hastanın ilk yakınmasının bildirildiği tarih ile yeniden değerlendirmeye alındığı tarih arasındaki gecikmenin sonuca etkisini incelememiştir.” Bu cümle, gerçek dosyadaki tarih ve belgeler eklenerek kullanılmalıdır. Dosyada bulunmayan bir gecikme veya belirti varsayılmamalıdır.
Karşı taraf, gecikme bulunmadığını veya sonraki müdahalenin sonucu değiştirmeyeceğini savunabilir. Yeni incelemede bu savunmalar da sorulmalıdır. Bilirkişi, iki ihtimalden birini yalnız kesinlik dili kullanarak seçmek yerine bilimsel ve dosyaya dayalı gerekçe göstermelidir.
Estetik eser sözleşmesinde bilirkişiye sonuç taahhüdü de sorulmalıdır
Estetik amacı ağır basan eser ilişkisinde “ameliyat tekniği doğru” açıklaması, kararlaştırılan estetik sonucun gerçekleşip gerçekleşmediğini tek başına çözmez. Ameliyat planı, işlem öncesi–sonrası fotoğrafları, yazışmalar ve revizyon ihtiyacı ayrıca değerlendirilmelidir. Hukuki nitelendirme mahkemeye ait olmakla birlikte, taahhüt edilen görünümün gerçekleşmesi ve ayıp iddiasının tıbbi yönü için uygun teknik inceleme gerekir.
Yargıtay 6. Hukuk Dairesi, E.2024/1507, K.2025/1137, 19.03.2025 kararında; göz kapağı estetiği sonrasındaki asimetri ve izleri komplikasyon olarak değerlendiren raporla yetinilmemiştir. Daire, eser ilişkisindeki sonuç taahhüdü bakımından değerlendirme içermeyen rapora dayanılmasını hatalı bulmuş ve somut dosyada davalıların sorumluluğu kabul edilerek tazminat taleplerinin araştırılması gerektiğini belirtmiştir. [5]
Yargıtay 6. Hukuk Dairesi, E.2023/1864, K.2024/4484, 28.11.2024 kararında da yüz germe sonucunun ve onamda yer almayan hissizlik riskinin değerlendirilmesi önem taşımıştır. Bu kararlar, itirazın yalnız “doktor kusurlu” iddiasıyla sınırlanmamasını; sonuç borcu, onam ve komplikasyon yönetiminin ayrı sorulara dönüştürülmesini destekler. [6]
Buna karşılık E.2023/3351, K.2024/4934, 18.12.2024 tarihli 6. Hukuk Dairesi kararında; belirgin deformite bulunmaması, revizyon gerekmemesi, fotoğraflar ve yeterli bilgilendirme birlikte değerlendirilerek ret kararı onanmıştır. İtiraz, böyle bir değerlendirmeyi değiştirecek somut eksikliği göstermelidir; yalnız farklı sonuç istenmesi yeterli değildir. [7]
Eksik kayıt ve çelişen raporlar nasıl ele alınır?
Rapor, bulunmayan kayıttan olumlu bir olgu çıkarıyorsa bunun dayanağı sorgulanmalıdır. Örneğin uygulama saati veya uygulayan kişi kaydedilmemişken, bütün takip aşamalarının gereği gibi yapıldığı varsayımı ayrıca açıklama gerektirir. Eksik kaydın sorumlusu, başka kayıtlarla tamamlama imkânı ve ispat üzerindeki etkisi değerlendirilmelidir.
AYM’nin Hasan Kamer, B.2018/11847, 16.06.2021 kararında, kayıt tutma yükümlülüğünün kuruma ait oluşu ve eksikliğin sorumluluğa etkisi yeterince irdelenmeden rapor doğrultusunda karar verilmesi, etkili yargısal inceleme bakımından sorunlu bulunmuştur. Karar, eksik kayıtların değerlendirmede görünür kılınmasını destekler; otomatik kusur oranı belirlemez. [8]
İki rapor farklı sonuçlara ulaşıyorsa çelişki noktaları tablo halinde gösterilebilir: aynı bulguya mı bakılmış, farklı belge mi kullanılmış, yeni muayene mi yapılmış, farklı standart mı uygulanmıştır? “Raporlar çelişiyor” demek yerine hangi önermelerin bağdaşmadığı belirtilmelidir. Her farklılık yeni heyet gerektirmeyebilir; fakat sonuca etkili çelişki gerekçesiz bırakılamaz.
Kayıtların nasıl temin edileceği hasta dosyası ve tıbbi kayıtlar nasıl alınır yazımızda, ispat yükü ise malpraktis nasıl ispatlanır yazımızda ele alınmıştır.
Ek rapor, yeni heyet ve uzman görüşü ne zaman yararlıdır?
Eksik bir sorunun cevaplanması veya belirsiz gerekçenin açıklanması için ek rapor yeterli olabilir. Uzmanlık bileşiminin yetersizliği, temel yöntem sorunu veya giderilemeyen çelişki halinde başka bir heyet istenebilir. Talep, hangi sorunun mevcut heyetle giderilemeyeceğini açıklamalıdır. Her olumsuz rapor sonrasında yeniden rapor alınması bir hak gibi sunulmamalıdır.
HMK m.293 kapsamında taraf uzman görüşü, teknik itirazların kurulmasına yardımcı olabilir. Görüşte uzmanın uzmanlığı, incelediği belgeler, yöntem ve bilimsel dayanak açık olmalıdır. Tarafça ücretinin ödenmiş olması görüşü otomatik değersiz kılmaz; mahkemeyi bağlayan kesin delil de yapmaz. [1]
Bilirkişinin tarafsızlığına ilişkin itiraz varsa bunun somut nedeni ve uygulanabilir özel süresi ayrıca değerlendirilir. Raporun aleyhe olması, tek başına taraflılık kanıtı değildir. Kişisel suçlamalar yerine denetlenebilir bağlantı ve olaylar gösterilmelidir.
İtiraz dilekçesinde talep nasıl kurulmalıdır?
Her itiraz için raporun ilgili bölümü, dosyadaki karşı belge ve neden sonuca etkili olduğu belirtilmelidir. Ardından yapılması istenen işlem açık yazılmalıdır. Örneğin eksik kayıtların celbi, belirli sorularla ek rapor, uygun uzmanlardan yeni heyet veya uzmanın duruşmada açıklama yapması istenebilir. [K1, m.281]
Talep kısmı dosyaya göre sıralanmalıdır: önce eksik delilin tamamlanması, ardından teknik inceleme ve çelişkilerin giderilmesi. Raporun tamamını reddetmek yerine kabul edilen ve tartışmalı bölümleri ayırmak, itirazın anlaşılmasını kolaylaştırır. Mahkeme itirazı reddederse, sonuca etkili hususlar ve gerekçe sorunu uygun kanun yolunda yeniden değerlendirilebilir; rapora itiraz ile hükme karşı kanun yolu aynı işlem değildir.
Genel dava süreci için malpraktis davası nasıl açılır, konuya ilişkin hizmet sayfası için tıbbi malpraktis ve hekim hatası davaları incelenebilir.
Sonuç
Etkili rapor itirazı, süreye uygun ve belgeye dayalı olmalıdır. İnceleme; teknik uygulama, onam, takip, nedensellik ve estetik eser ilişkilerinde sonuç taahhüdünü ayrı ayrı kapsamalıdır. Hedef, yalnız yeni bir rapor elde etmek değil, hükme esas alınacak teknik değerlendirmenin eksiksiz ve denetlenebilir olmasını sağlamaktır.
İlgili yazılar: Liposuction Sonrası Çökme ve Asimetri; Malpraktis Davası: Doktor Hatası ve Tazminat Hakları.
Sıkça Sorulan Sorular
Adli Tıp raporuna itiraz edilebilir mi?
Evet. Uygulanabilir usul ve süre içinde eksiklik, belirsizlik veya çelişki somutlaştırılarak inceleme talep edilebilir.
İki haftalık süre bütün dosyalarda geçerli mi?
Hayır. Bu süre HMK m.281’in hukuk yargılaması düzenidir. İdari ve ceza dosyalarında ilgili hükümler ve mahkeme/savcılık işlemi ayrıca incelenmelidir.
Özel uzman görüşü mahkemeyi bağlar mı?
Tek başına bağlamaz. Diğer delillerle değerlendirilir; teknik itirazı somutlaştırmada yararlı olabilir.
Komplikasyon denmişse başka soru sorulamaz mı?
Sorulabilir. Önleme, bilgilendirme, takip ve komplikasyonun yönetimi ayrıca incelenmelidir.
Estetik ameliyatta bilirkişiye hangi ek soru yöneltilmelidir?
Kararlaştırılan estetik sonucun gerçekleşip gerçekleşmediği ve iddia edilen ayıbın teknik yönü sorulmalıdır. Bu inceleme yalnız cerrahi tekniğe uygunlukla sınırlanmamalıdır.
Kaynakça
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m.266, 272, 279, 281–282, 293. Mevzuat kaydı.
- 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu, m.31. Mevzuat kaydı.
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, m.67. Mevzuat kaydı.
- 7201 sayılı Tebligat Kanunu, m.7/a. Resmî mevzuat.
- Yargıtay 6. HD, E.2024/1507, K.2025/1137, 19.03.2025. Tam metin — De Jure.
- Yargıtay 6. HD, E.2023/1864, K.2024/4484, 28.11.2024. Tam metin — De Jure.
- Yargıtay 6. HD, E.2023/3351, K.2024/4934, 18.12.2024. Tam metin — De Jure.
- Anayasa Mahkemesi, Hasan Kamer, B.2018/11847, 16.06.2021, §§37–40. Tam metin — De Jure. Bağlantılar oturum gerektirebilir.