Önce sürenin hangi hakka ilişkin olduğu belirlenir
M.26'nın uygulanabilmesi için fesih sebebinin m.24 veya m.25'teki ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık kapsamında bulunması gerekir. Sağlık, zorlayıcı sebep veya gözaltı ve tutukluluk nedeniyle devamsızlık gibi farklı nedenlerde bu altı günlük şablon aynen kullanılmaz. Bu alanlarda da hiçbir zamanlama şartı bulunmadığı sonucu çıkarılamaz; ilgili hükmün bekleme ve diğer koşulları uygulanır. [K01]
Altı iş günlük süre işçinin işe iade için arabulucuya başvuracağı bir ay, anlaşmama sonrasında dava açacağı iki hafta, işçilik alacaklarının zamanaşımı veya SGK çıkış bildirim süresiyle karıştırılmamalıdır. Aynı dosyada birden fazla takvim bulunması mümkündür. Her takvim için başlangıç olayı, sürenin türü, yapılacak işlem ve tamamlanma belgesi ayrı tutulmalıdır.
Hak düşürücü süre olmasının sonucu
Süre geçtiğinde aynı olaya dayanılarak ilgili derhal fesih yetkisinin kullanılması hukuken sorunlu hâle gelir. Sürenin geçtiği hususu, niteliği gereği mahkemece resen dikkate alınır. Bu nedenle karşı tarafın açık itiraz etmemesi, süre aşımını güvenli hâle getirmez. Haklı nedenin maddi olarak ispatlanması da süresinde kullanım eksikliğini tek başına gidermez. [D01]
Bununla birlikte haklı fesih imkânının düşmesi, her dosyada çalışanın mutlaka işe iade edileceği veya bütün taleplerinin kabul edileceği anlamına gelmez. Geçerli neden, farklı bir sona erme biçimi, tazminat ve iş güvencesi koşulları ayrı değerlendirilir. Süre sorunu ile davranışın hukuki ağırlığı aynı inceleme değildir.
Altı iş günü ne zaman başlar?
Salt söylenti ile yeterli öğrenme farklıdır
Öğrenmenin, feshe dayanak olayın ve ilgili kişinin belirlenmesine imkân sağlayacak içerikte olması gerekir. Belirsiz bir söylenti ile olay tutanağı, açık kabul veya doğrulanmış işlem kaydı aynı düzeyde değildir. Ancak “henüz bütün belgeler gelmedi” denilerek zaten öğrenilmiş bir olayın başlangıcının sınırsız ertelenmesi de doğru değildir.
Kimin neyi hangi tarihte öğrendiği, e-posta ve evrak kayıtları, rapor teslimi, toplantı notu veya savunma talebi gibi somut belgelerle açıklanmalıdır. Özellikle aynı olayı ayrıntılı anlatan savunma isteminin daha önce gönderilmiş olması, işverenin ancak sonraki tarihte bilgi sahibi olduğunu ileri sürmesi bakımından tartışma yaratabilir.
Gerçek kişi işveren ve tüzel kişi işveren
Gerçek kişi işverende öğrenen taraf daha kolay belirlenebilir. Şirketlerde ise yönetim kurulu, müdür, genel müdür, insan kaynakları veya disiplin kurulunun rolü aynı değildir. Feshe yetkili merciin kim olduğu, esas sözleşme, temsil ve yetki devri, personel yönetmeliği ve uygulanabilir toplu iş sözleşmesi üzerinden araştırılır. Yalnız görev unvanı yeterli olmayabilir. [D01]
Şube amiri olayı görmüş, ancak feshe yetkisi bulunmayan bir yönetici olabilir. Bu durumda yetkili makama aktarım tarihi önem kazanır. Buna karşılık şirket fiilen fesih yetkisini bu kişiye devretmişse, sonradan yalnız merkezde başka bir imza atıldığı ileri sürülerek önceki bilgi etkisiz sayılamaz. Yetki düzeni ile gerçek uygulamanın tutarlı olması gerekir.
İşçinin öğrenmesi
M.26 yalnız işverene ilişkin değildir. İşçinin m.24/II kapsamındaki haklı feshi bakımından da öğrenme ve fiil tarihleri önemlidir. Ücret eksikliği, gizli yapılan işlem veya işverenin davranışının sonradan ortaya çıkması birbirinden farklıdır. İşçinin hangi olguyu ne zaman öğrendiği, bordro, banka, yazışma ve bildirim kayıtlarıyla incelenir. [K01]
Öğrenme günü ve çalışma takvimi
Uygulamada öğrenme günü hesaba katılmadan, izleyen iş günleri üzerinden sayım yapılır. Fakat iş günü kavramı otomatik olarak pazartesi–cuma takvimiyle özdeşleştirilmemelidir. Cumartesi, hafta tatili ve genel tatil günleri bakımından işyeri düzeni ve uyuşmazlığa uygulanacak değerlendirme önemlidir. “Bütün hafta sonları dışarıda” veya “her takvim günü sayılır” biçimindeki iki genelleme de güvenli değildir. [K01][D01]
Varsayımsal altı iş günü örneği
Aşağıdaki örnekte yetkili kişinin olayı pazartesi öğrendiği, cumartesinin iş günü, pazarın hafta tatili olduğu ve arada genel tatil bulunmadığı varsayılmıştır. Bu, bütün işyerlerine uygulanacak otomatik hesap makinesi değildir.
| Gün | Hesaptaki konumu |
|---|---|
| Pazartesi | Öğrenme günü; sayımın dışında |
| Salı | Birinci iş günü |
| Çarşamba | İkinci iş günü |
| Perşembe | Üçüncü iş günü |
| Cuma | Dördüncü iş günü |
| Cumartesi | Varsayım gereği beşinci iş günü |
| Pazar | Varsayım gereği hafta tatili; sayım dışında |
| İzleyen pazartesi | Altıncı iş günü |
Gerçek olayda takvim, çalışma düzeni, resmî tatiller ve öğrenmenin kapsamı kontrol edilmelidir. Özellikle son gün işlem yapmayı planlamak, tebliğ ve teslim sorunlarını büyütür. Kurum içi uygulama olarak daha erken karar ve bildirim hedefi belirlenebilir; bu hedef kanuni sürenin uzatıldığı anlamına gelmez.
Bildirimin gönderilmesi ve ulaşması
Fesih, karşı tarafa yöneltilen bir irade açıklamasıdır. Şirket içinde karar alınması veya taslak hazırlanması tek başına güvenli tamamlanma kaydı değildir. Hakkın kullanıldığı an ile bildirimin muhataba ulaşmasının değerlendirileceği tartışmaları önlemek için, süre içinde bildirimin içeriği ve ulaşması belgelenecek şekilde işlem planlanmalıdır.
Noter gönderisinin düzenlenmesi, kargoya verilmesi, elektronik sistemde kaydedilmesi ve muhataba teslimi farklı zamanlar olabilir. Bütün dosyalar için yalnız “notere verildiği gün yeterlidir” güvencesi kurulamaz. Kullanılan kanalın hukuki rejimi ve somut kayıtlar ayrıca incelenir. [K08]
Bir yıllık süre ve maddi çıkar istisnası
Bir yıl fiilin gerçekleşmesinden itibaren değerlendirilir
Altı iş günü öğrenmeye bağlı nispi sınırken bir yıllık süre fiile bağlı üst sınırdır. İstisna yoksa bunlardan birinin geçmesi ilgili haklı fesih imkânını ortadan kaldırabilir. Bir yıllık süreyi her durumda üç yüz altmış beş gün olarak hesaplamak yerine, takvim ve ilgili tarih kuralları gözetilmelidir. Fiilin tek seferde mi yoksa devam eden biçimde mi gerçekleştiği ayrıca belirlenir. [K01][D01]
Maddi çıkar ile işveren zararı aynı değildir
Kanun, işçinin olayda maddi çıkar sağlaması hâlinde bir yıllık sınırın uygulanmayacağını düzenler. İşverenin zarar görmesi, her zaman işçinin maddi çıkar elde ettiğini göstermez. İşlem kayıtları, aktarım, ödeme veya yararlanma olgusu somutlaştırılmalıdır. Örneğin bir kusurlu işlem zarara neden olabilir; fakat bu durum tek başına işçinin kendisine çıkar sağladığını kanıtlamaz.
İstisna kanıtlandığında da olay öğrenildikten sonra altı iş günlük sınır ayrıca uygulanır. “Maddi çıkar var, istediğimiz zaman feshedebiliriz” yaklaşımı doğru değildir. İşçinin diğer zarar ve tazminat sorumluluğu ise kendi koşullarıyla değerlendirilir. [K01]
Devam eden ihlal ile tamamlanmış olay ayrımı
Ödenmeyen ücret, aralıksız devam eden devamsızlık veya süreklilik taşıdığı ileri sürülen davranışlarda ihlalin devamı ve hangi tarihte tamamlandığı önemlidir. Her yeni günün bütün önceki olayları yeniden sürelendirdiği kabul edilemez. Gerçekten devam eden hukuka aykırılıkla geçmişte tamamlanmış fiilin sonucunun sürmesi farklıdır.
Devamsızlıkta kanuni gün eşiğinin ne zaman oluştuğu, işçinin ne zaman döndüğü ve mazeretin ne zaman anlaşıldığı incelenir. Ücrette ilgili ödeme vadesi, sonradan yapılan kısmi veya tam ifa, işçinin bilgi durumu ve feshe dayandığı alacak belirlenir. Birden çok bağımsız olay varsa her birinin tarihini ayrı kaydetmek, bunları tek belirsiz “uzun süredir devam ediyor” anlatısına dönüştürmekten daha güvenlidir.
Disiplin soruşturması ve savunma süreye nasıl etki eder?
Otomatik durma veya yenilenme yoktur
M.26'da soruşturma açılınca altı iş gününün kendiliğinden duracağına veya savunma geldikçe yeniden başlayacağına ilişkin genel bir düzenleme bulunmaz. İnceleme, yetkili makamın yeterli bilgiyi ne zaman edindiğini ortaya koyabilir. Bununla birlikte sırf soruşturmanın başlığını açık tutmak, öğrenmenin gerçekleşmediğini ispatlamaz.
Savunma istenirken iddiaların kapsamı zaten ayrıntılı biliniyorsa, ikinci veya üçüncü savunma talebinin başlangıcı değiştirdiği ayrıca gerekçelendirilmelidir. Gerekli delilin temini ile işlemin sürüncemede bırakılması ayrılır. İşçinin kendisine isnat edilen olayı anlayıp cevap verebilmesi için gerçek imkân tanınması da ihmal edilmemelidir.
Çoğunluk ve karşıoyun ayrıldığı 2024 kararı
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 24.10.2024, E.2024/10547, K.2024/14444 sayılı kararda feshe yetkili disiplin kurulunun öğrenmesini esas almıştır. Çoğunluk, somut olayda savunmanın sunulması ile kurul incelemesi arasındaki, üç aydan kısa araştırma dönemini makul kabul ederek süresinde haklı fesih sonucuna ulaşmıştır. [D01]
Aynı karardaki karşıoy, uzun beklemenin gerekçesi ve kurulun oluşumu üzerinde durmuş; işverenin iç işleyişinden kaynaklanan gecikmenin işçiyi uzun süre fesih baskısı altında tutmaması gerektiğini belirtmiştir. Bu, çoğunluğun gerekçesiymiş gibi aktarılamaz. Karar, kesin üç aylık soruşturma ruhsatı da oluşturmamaktadır.
Bu ayrımın pratik sonucu, dosyada yalnız son kurul kararını saklamanın yeterli olmamasıdır. Kurulun yetki dayanağı, dosyanın kendisine sunulması, yürütülen gerçek inceleme ve aradaki işlemler görünür olmalıdır. Süre konusundaki yorum farkı, işletmenin gereksiz gecikmeden kaçınmasını daha da önemli kılar.
Affetme, çalıştırmaya devam etme ve hak kaybı
Olay öğrenildikten sonra verilen açık affetme açıklaması veya olayla bağdaşmayan işveren davranışı fesih hakkının değerlendirilmesini etkileyebilir. Ancak her çalışma devamı, olayı bildiği varsayılan her yöneticinin susması veya inceleme sürerken işçinin vardiyaya gelmesi otomatik affetme değildir. Somut irade, yetki ve zamanlama birlikte incelenir.
İşverenin süre geçtikten sonra yeni bir belge düzenlemesi önceki olayı yeniden canlandırmaz. Daha sonra ortaya çıkan gerçekten ayrı davranış ise kendi unsurları ve süresiyle değerlendirilebilir. Eski olayı yeni tarihli tutanakla tekrar yazmak ile yeni olayın tespit edilmesi birbirinden ayrılmalıdır.
Süre takip dosyası nasıl kurulmalıdır?
| Kayıt | Neden gerekir? |
|---|---|
| Fiil tarihi veya dönemi | Bir yıllık sınır ve devam eden ihlal ayrımı |
| İlk bilgi ve kaynağı | Söylenti, gözlem ve doğrulanmış bilgi farkı |
| Feshe yetkili makam | Yetki ve temsil belgesiyle kişi/kurulun belirlenmesi |
| Makamın öğrenme tarihi | Altı iş günlük başlangıç tartışması |
| İnceleme ve savunma | Aradaki işlemlerin gerçekliğinin gösterilmesi |
| Bildirim ve teslim | Kullanım ve ulaşmanın belgelendirilmesi |
| Ayrı başvuru süreleri | İşe iade, alacak ve SGK işlemlerinin karıştırılmaması |
Bu kayıt düzeni, kanuni süreyi uzatan kurumsal protokol değildir. Sürenin yanlış hesaplanmasını önleyen bir çalışma aracıdır. Yazışmaların ve kayıtların gizliliği korunmalı; dosya geçmişi değiştirilmeden muhafaza edilmelidir.
Hatalı hesabın sonuçları
Süre nedeniyle haklı fesih imkânı bulunmadığında kıdem ve ihbar tazminatı sonucu gerçek sona erme şekline göre incelenir. İşe iade koşulları varsa geçerli neden ve usul ayrıca değerlendirilir. İşçinin farklı alacak taleplerinin varlığı, m.26 süresiyle aynı şey değildir. Arabulucuya başvurmak da işverenin geçmişte kaçırdığı haklı fesih süresini yeniden açmaz. [K01][K05]
Süre hesabı için örnek dosya senaryoları
Altı iş günü hesabı, yalnız takvime altı gün eklemek değildir. Hangi davranışın m.24 veya m.25/II kapsamında olduğu, olayı kimin ne zaman yeterli açıklıkta öğrendiği, bu kişinin feshe yetkili olup olmadığı ve bildirimin ne zaman hukuki sonuç doğurduğu belirlenmelidir. [K01][D01]
| Olay | Başlangıç sorusu | Yanlış yaklaşım | Doğru kayıt |
|---|---|---|---|
| Mağaza yöneticisi olayı gördü | Yönetici feshe yetkili mi, yoksa dosyayı kime iletmesi gerekiyor? | Her yöneticinin öğrenmesini otomatik başlangıç saymak veya hiç saymamak | Yetki yönergesi, ilk tutanak ve iletim zamanı |
| İç denetim raporu hazırlandı | Yetkili makam maddi olayı hangi tarihte yeterli kapsamda öğrendi? | Rapor tarihiyle süreyi sınırsız ertelemek | Görevlendirme, rapor akışı ve kurul gündemi |
| İşçi savunma verdi | Savunma yeni ve belirleyici bilgi içeriyor mu? | Her savunmayla sürenin yeniden başladığını kabul etmek | Savunma istemi, cevap ve karar notu |
| Davranış birden çok gün sürdü | Tek olay mı, devam eden ihlal mi, ayrı fiiller mi? | Son günü otomatik olarak bütün geçmiş için başlangıç saymak | Gün bazlı olay ve etki çizelgesi |
| Son gün noter/posta/KEP kullanıldı | İrade açıklamasının ulaşma ve özel şekil şartı nedir? | Gönderme anını her durumda yeterli görmek | İmza, gönderim, teslim ve KEP kabul kayıtları |
Yetki matrisi olmadan süre hesabı tamamlanmaz
İnsan kaynakları, disiplin kurulu, genel müdür ve yönetim kurulu arasındaki görev paylaşımı şirket içi belgelerde açık olmalıdır. Yetkili makam sonradan seçilemez; olaydan sonra sırf süreyi uzatmak için onay zinciri yaratılması dürüstlük kuralıyla bağdaşmaz. Yetkisiz kişinin olayı bilmesi tamamen önemsiz de değildir; dosyanın makul sürede yetkili organa iletilmesi beklenir.
İş günü takvimi belgeye bağlanmalıdır
İş günü hesabında genel tatil, hafta tatili ve işyerinin fiilî çalışma düzeni dikkate alınır. Cumartesi günü her işyerinde otomatik olarak çalışma dışı sayılamaz. Hesap tablosunda öğrenme günü, sayılmayan günler ve son gün ayrı sütunlarda gösterilmelidir. Son günün tereddütlü olduğu dosyada işlemi son güne bırakmamak en güvenli yöntemdir.
Süre geçmişse bütün hukuki ihtimaller bitmez
M.26 süresinin geçirilmesi, ilgili davranışa dayanılarak haklı nedenle derhal fesih imkânını ortadan kaldırabilir. Ancak olayın ağırlığı, sürekliliği, iş güvencesi koşulları ve makul süre içinde başka fesih türüne dayanak olup olamayacağı ayrıca değerlendirilir. Bu değerlendirme, aynı olayı sonradan farklı adla sınırsız kullanma hakkı vermez.
Karar dosyasında bulunması gereken asgari kayıt
- Fiilin veya olayın tarihi ve kaynağı.
- İlk öğrenen kişi ve görevi.
- Feshe yetkili makam ile yetki belgesi.
- Dosyanın yetkili makama iletim tarihi.
- İnceleme, savunma ve kurul tarihleri.
- Altı iş günü ve bir yıl hesabı.
- Bildirim metni, imza, gönderim ve teslim kaydı.
Sonuç
Haklı fesih süresinin güvenli hesabı, takvimde altı kutu işaretlemekten ibaret değildir. Sebebin m.26 kapsamına girmesi, gerçek öğrenmenin ve yetkili makamın belirlenmesi, bir yıllık sınır ile istisnanın ayrı incelenmesi ve bildirimin belgelenmesi gerekir. Soruşturma, delil toplama ve savunma süreçleri bu takvimin dışında değil, onunla birlikte yönetilmelidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Öğrenme günü altı güne dahil edilir mi?
Uygulamada öğrenme günü dışarıda bırakılıp izleyen iş günleri sayılır. Gerçek öğrenme ve çalışma takvimi ayrıca belirlenmelidir. [D01]
Cumartesi otomatik olarak dışarıda mı kalır?
Hayır. İş günü hesabı yalnız pazartesi–cuma kabulüyle yapılmamalı; ilgili çalışma ve tatil düzeni incelenmelidir.
Her haklı fesih için bir yıl sınırı var mı?
M.26'nın kapsamı ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık sebepleridir. Diğer haklı nedenler kendi hükümleriyle değerlendirilir. [K01]
Maddi çıkar varsa altı iş günü kalkar mı?
Hayır. İstisna bir yıllık sınır içindir; öğrenmeye bağlı altı iş günü ayrıca korunur. [K01]
İnsan kaynaklarının öğrenmesi her zaman başlangıç mıdır?
Fesih yetkisi ve olayın yetkili kişi ya da kurula intikali araştırılır. Birim adı tek başına yeterli değildir. [D01]
Savunma istemek süreyi durdurur mu?
Kendiliğinden durdurmaz. Savunmanın öğrenmenin tamamlanmasına etkisi somut olay üzerinden değerlendirilir.
Disiplin kuruluna dosya vermek her zaman süreyi yeniler mi?
Hayır. Kurulun yetkisi, daha önceki bilgi ve gerçek inceleme süreci birlikte ele alınmalıdır. [D01]
Üç aylık soruşturma süresi genel bir hak mıdır?
Hayır. 2024 tarihli kararın çoğunluğu belirli olayda süreyi makul bulmuştur; aynı kararda karşıoy vardır ve genel sabit süre koyulmamıştır. [D01]
Notere son gün göndermek kesin olarak yeterli mi?
Bildirimin kullanımı ve ulaşmasıyla ilgili somut değerlendirme gerekir. Yalnız gönderim kaydına güvenerek son güne bırakmak risklidir.
Süre geçtiğinde işçinin bütün davaları kazanılır mı?
Hayır. Haklı fesih süresi, geçerli neden, tazminat, işe iade koşulları ve diğer alacaklar ayrı hukuki inceleme gerektirir. [K01]
İlgili İş Hukuku Rehberleri
- İş Sözleşmesinin Haklı Nedenle Feshi: İşçi ve İşveren Yönünden Şartlar, Bildirim, İspat ve Sonuçlar: İşçi ve işveren bakımından haklı fesih nedenleri, altı iş günü, savunma, bildirim, ispat, tazminat, arabuluculuk ve dava yolları.
- İşçinin Devamsızlığı Nedeniyle Fesih: Tutanak, Mazeret, Bildirim ve İspat: İzinsiz devamsızlıkta kanuni eşikler, iş günü hesabı, mazeret araştırması, tutanak, fesih süresi, bildirim ve ispat rehberi.
- İşçiden Savunma Nasıl Alınır? Savunma İstemi, Uygun Süre, İmzadan Kaçınma ve Fesih: Savunma istem yazısı, somut isnat, uygun süre, tebliğ, imzadan kaçınma, cevap vermeme, değerlendirme ve fesihte usul rehberi.
Kaynakça
K01 — 4857 sayılı İş Kanunu; özellikle m.8, 11, 13, 15, 17–29, 32, 40–44, 53, 59, 74, 75 ve 109. 7555 ve 7578 sayılı kanunların değişiklikleriyle birlikte. Kaynağı incele.
D01 — Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2024/10547, K.2024/14444, 24.10.2024. Feshe yetkili makamın öğrenmesi; çoğunluk ve karşıoy ayrı değerlendirilmiştir. Tam metin De Jure üzerinden incelenmiştir. Kaynağı incele.
K08 — 7555 sayılı Kanun m.23; 4857 sayılı İş Kanunu m.109 değişikliği: yazılı bildirim, işçinin yazılı kabulüyle KEP ve fesih bildiriminin özel durumu. Kaynağı incele.
K05 — 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu; özellikle dava şartı arabuluculuk, görev ve ilgili geçiş hükümleri. Kaynağı incele.