HUKUK SÖZLÜĞÜ
Dilekçe
Dilekçe, bir kişinin mahkemeye, icra dairesine veya bir idari makama talebini, itirazını ya da şikâyetini yazılı olarak bildirdiği belgedir. Yazılı yargılama usulünde dava, cevap, cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçeleri iddia ile savunmanın çerçevesini belirler; basit yargılama usulünde ise cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçesi verilemez. Dilekçede bulunması gereken unsurlar ilgili kanunda sayılır; eksik, yanlış mercie ya da süresinden sonra verilen dilekçe hak kaybına yol açabilir.
Kapsam
Dilekçe hakkı Anayasa m. 74 ile güvence altındadır: vatandaşlar ve karşılıklılık esası gözetilerek Türkiye'de ikamet eden yabancılar, dilek ve şikâyetleri hakkında yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisine yazıyla başvurabilir; bu hakkın kullanımı 3071 sayılı Kanun'la düzenlenir. Yargılamada ise dilekçe, usul işlemlerinin temel aracıdır. Dava dilekçesinde mahkemenin adı, tarafların kimlik ve adres bilgileri, dava konusu ve gerektiğinde değeri, vakıaların açık özetleri, her vakıanın hangi delille ispat edileceği, hukukî sebepler, açık talep sonucu ve imza bulunur (HMK m. 119). Cevap dilekçesinin içeriği m. 129'da sayılır; yazılı yargılama usulünde taraflar cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçesi de verebilir (m. 136); basit yargılama usulünde bu dilekçeler verilemez (m. 317).
Uygulamadaki önemi
Yazılı yargılama usulünde dilekçeler aşaması iddia ve savunmanın sınırlarını çizer: taraflar cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçeleriyle iddia ve savunmalarını serbestçe genişletebilir veya değiştirebilir; dilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra ıslah ve karşı tarafın açık muvafakati saklı kalmak üzere genişletme ve değiştirme yasağı başlar (HMK m. 141). Basit yargılama usulünde bu yasak davacı için dava açılmasıyla, davalı için cevap dilekçesinin verilmesiyle başlar (m. 319). Dava dilekçesindeki bazı eksiklikler için verilen bir haftalık kesin sürede eksik tamamlanmazsa dava açılmamış sayılır (m. 119). Genel haciz yoluyla ilamsız takipte ödeme emrine itiraz, kanundaki süre içinde dilekçeyle veya sözlü olarak icra dairesine bildirilir (İİK m. 62); kambiyo senetlerine özgü haciz yolunda ise borca itiraz dilekçeyle icra mahkemesine yapılır (İİK m. 168, 169).
Karıştırılan kavramlar
Dilekçe ile dava sıkça karıştırılır: dava, mahkemeden hukukî koruma istenmesidir; dava dilekçesi ise bu talebi içeren ve davayı başlatan belgedir. Anayasa m. 74 ve 3071 sayılı Kanun'daki dilekçe hakkı, idareye ve Türkiye Büyük Millet Meclisine yapılan dilek ve şikâyet başvurularına ilişkindir; yargılamadaki dilekçeler ise usul kanunlarının şekil ve süre kurallarına tabidir. İcra takibini başlatan takip talebi (İİK m. 58) de yazılı, sözlü veya elektronik ortamda yapılabilen ayrı bir başvurudur.
Kaynaklar ve kapsam
- T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi — 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu · m. 119, 129, 136, 141, 317, 319(erişim: 24 Eylül 2026)
- T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi — Türkiye Cumhuriyeti Anayasası · m. 74(erişim: 24 Eylül 2026)
- T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi — 3071 sayılı Dilekçe Hakkının Kullanılmasına Dair Kanun · m. 1–3(erişim: 24 Eylül 2026)
- T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi — 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu · m. 58, 62, 168, 169(erişim: 24 Eylül 2026)
Açıklama genel bilgilendirme içindir; somut olay ayrıca değerlendirilmelidir.