HUKUK SÖZLÜĞÜ
Yetki
Yetki, görevli mahkeme türü belirlendikten sonra davanın coğrafi olarak hangi yer mahkemesinde açılacağını gösteren usul kuralıdır. Genel yetkili mahkeme çoğu durumda davalının yerleşim yeri mahkemesidir; ancak sözleşme, haksız fiil, taşınmaz ve tüketici uyuşmazlıkları için özel veya kesin yetki kuralları bulunabilir.
Hukukî anlamı
Yetki incelemesinde önce özel veya kesin yetki kuralı bulunup bulunmadığı belirlenir. Kesin yetki bulunan hâllerde mahkeme yetkiyi kendiliğinden inceler. Kesin olmayan yetkide ise yetki itirazının cevap dilekçesinde ileri sürülmesi ve yetkili mahkemenin; birden fazla yetkili mahkeme varsa seçilen mahkemenin gösterilmesi gerekir. Aksi hâlde itiraz dikkate alınmaz (HMK m. 19, 116, 117).
Yetki sözleşmesi yalnız kanunun izin verdiği kişiler ve ilişkiler bakımından sonuç doğurur. Tacirler veya kamu tüzel kişileri, aralarında doğmuş ya da doğabilecek bir uyuşmazlık için kanundaki şartlara uygun yetki sözleşmesi yapabilir; tüketici ve iş ilişkilerindeki koruyucu hükümler ayrıca dikkate alınır.
Yetki sözleşmesinde her iki tarafın da HMK m. 17 kapsamındaki kişilerden olması; sözleşmenin yazılı yapılması, uyuşmazlığın doğduğu hukukî ilişkinin belirli veya belirlenebilir olması ve yetkili kılınan mahkeme ya da mahkemelerin gösterilmesi gerekir. Tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyecekleri konular ile kesin yetki hâllerinde yetki sözleşmesi yapılamaz (HMK m. 18).
Temel unsurlar ve uygulama ölçütleri
- Genel, özel ve kesin yetki ayrımı yapılır.
- Kesin yetki dava şartıdır.
- Kesin olmayan yetki itirazı süresinde ileri sürülmelidir.
- Yetki sözleşmesinin geçerliliği tarafların sıfatına ve kanunî koşullara bağlıdır.
Uygulamadaki önemi
Yanlış yerde dava açılması dosyanın başka mahkemeye gönderilmesine ve süre kaybına neden olabilir. Özellikle taşınmaz, miras, sigorta ve tüketici uyuşmazlıklarında özel yetki hükümleri kontrol edilmelidir.
Karıştırılan kavramlar
- Görev, mahkeme türünü; yetki, yer bakımından mahkemeyi belirler.
- Kesin yetki mahkemece kendiliğinden incelenirken kesin olmayan yetki kural olarak ilk itirazla gündeme gelir.
Uygulama örneği
Taşınmazın aynına ilişkin bir dava bakımından taşınmazın bulunduğu yer mahkemesine ilişkin kesin yetki kuralı, tarafların başka bir yerde anlaşmasıyla bertaraf edilemez.
Sık sorulan sorular
Yetki itirazı her aşamada yapılabilir mi?
Kesin yetki dışındaki hâllerde yetki itirazı cevap süresi içinde ve usulüne uygun biçimde ileri sürülmelidir.
Sözleşmede yazan her yetki şartı geçerli midir?
Hayır. Tarafların sıfatı, uyuşmazlığın belirli veya belirlenebilir olması, yazılılık ve emredici koruyucu hükümler ayrıca incelenir.
Kaynaklar ve kapsam
- T.C. Adalet Bakanlığı Mevzuatı Geliştirme ve Yayın Genel Müdürlüğü — 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu · m. 5-19, 114/1-ç, 116-117(erişim: 24 Eylül 2026)
Açıklama genel bilgilendirme içindir; somut olay ayrıca değerlendirilmelidir.