HUKUK SÖZLÜĞÜ
Görev
Görev, bu maddede ele alınan medenî yargılama bakımından, bir hukuk uyuşmazlığının hangi tür mahkeme tarafından görüleceğini belirleyen usul kuralıdır. Göreve ilişkin kurallar kamu düzenindendir; taraflar anlaşarak görevli mahkemeyi değiştiremez. Mahkeme görevli olup olmadığını yargılamanın her aşamasında kendiliğinden değerlendirir.
Hukukî anlamı
Görev belirlenirken talep sonucu, davanın dayandığı maddî vakıalar ve kanundaki özel görev hükümleri birlikte incelenir. Malvarlığı ve şahıs varlığına ilişkin davalarda, aksine düzenleme bulunmadıkça asliye hukuk mahkemesi görevli olmakla birlikte aile, iş, tüketici, ticaret ve fikrî haklar gibi alanlarda özel mahkemeler görevlendirilebilir.
Görevsizlik kararı uyuşmazlığın esasını çözmez. Kararın kesinleşmesi ve dosyanın görevli mahkemeye gönderilmesi için kanunda öngörülen usul ve süreler izlenmelidir. Süresinde gönderme talep edilmemesi davanın açılmamış sayılması sonucunu doğurabilir.
HMK m. 20 kapsamındaki gönderme talebinde iki haftalık süre; karar verildiğinde kesin ise tebliğden, kanun yoluna başvurulmayarak kesinleşmişse kesinleşmeden, kanun yolu başvurusu reddedilmişse ret kararının tebliğinden başlar. Başvuru, görevsizlik veya yetkisizlik kararını veren mahkemeye yapılır. Bu süre bütün durumlarda kararın verildiği gün başlamaz.
Temel unsurlar ve uygulama ölçütleri
- Kamu düzenine ilişkindir.
- Sözleşmeyle değiştirilemez.
- Mahkemece kendiliğinden incelenir.
- Görev belirlenirken davanın hukukî niteliği ve özel kanun hükümleri esas alınır.
Uygulamadaki önemi
Yanlış mahkemede dava açılması yargılamayı uzatabilir ve ek masrafa yol açabilir. Görevsizlik sonrasındaki gönderme işlemi ve süreleri de ayrıca takip edilmelidir.
Karıştırılan kavramlar
- Görev mahkemenin türünü; yetki ise coğrafi olarak hangi yerdeki mahkemenin davaya bakacağını belirler.
- Yargı yolu, uyuşmazlığın adlî, idarî veya başka bir yargı kolunda görülüp görülmeyeceğiyle ilgilidir.
Uygulama örneği
Bir tüketici işlemi nedeniyle açılan davada uyuşmazlığın tüketici mahkemesinin görev alanına girip girmediği, sözleşmenin adına değil tarafların sıfatına ve işlemin amacına göre belirlenir.
Sık sorulan sorular
Taraflar görevli mahkemeyi sözleşmeyle seçebilir mi?
Hayır. Görev kamu düzenine ilişkin olduğundan taraf iradesiyle değiştirilemez.
Görevsizlik kararı davayı tamamen bitirir mi?
Uyuşmazlığın esasını bitirmez; ancak dosyanın görevli mahkemeye gönderilmesi için kanundaki işlemlerin süresinde yapılması gerekir.
Kaynaklar ve kapsam
- T.C. Adalet Bakanlığı Mevzuatı Geliştirme ve Yayın Genel Müdürlüğü — 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu · m. 1-2, 4, 20, 114-115(erişim: 24 Eylül 2026)
- Türkiye Büyük Millet Meclisi — 7251 sayılı değişiklik Kanunu · m. 1(erişim: 24 Eylül 2026)
Açıklama genel bilgilendirme içindir; somut olay ayrıca değerlendirilmelidir.