Tüketici işlemi

Hukukî anlamı

Tüketici; ticari veya meslekî olmayan amaçlarla hareket eden gerçek veya tüzel kişidir. Satıcı veya sağlayıcı ise kamu tüzel kişileri dâhil olmak üzere ticari ya da meslekî amaçla hareket eder. Eser, taşıma, sigorta, vekâlet, bankacılık ve benzeri sözleşmeler koşulları varsa tüketici işlemi sayılabilir.

Uyuşmazlığın tüketici işlemi sayılması görevli mahkemeyi, tüketici hakem heyetine başvurunun zorunlu olup olmadığını, haksız şart denetimini ve ayıplı mal veya hizmet hükümlerini etkiler. Parasal sınırlar her yıl değişebildiğinden başvuru tarihinde güncel düzenleme kontrol edilmelidir.

6502 sayılı Kanun m. 68 uyarınca kanunî parasal sınırın altındaki uyuşmazlıklarda tüketici hakem heyetine başvuru zorunludur; tarafların İcra ve İflas Kanunundaki hakları saklıdır. Tüketici mahkemesinde görülecek uyuşmazlıklarda m. 73/A kapsamındaki dava şartı arabuluculuk ve istisnaları ayrıca kontrol edilir. Hakem heyetinin görevindeki uyuşmazlıklar ile heyet kararlarına itirazlar bu arabuluculuk şartının istisnaları arasındadır.

Temel unsurlar ve uygulama ölçütleri

• Tarafların sıfatı ve işlem amacı belirleyicidir.
• Sözleşmenin adı tek başına sonucu belirlemez.
• Tüketici mahkemesi veya hakem heyeti görevli olabilir.
• Parasal sınırlar ve başvuru usulü güncel olarak kontrol edilir.

Uygulamadaki önemi

Yanlış görev ve başvuru yolu seçimi zaman kaybına neden olabilir. Fatura, sözleşme, sipariş, ödeme, reklam ve teslim kayıtları birlikte saklanmalıdır. Zorunlu arabuluculuk kapsamı ve istisnaları uyuşmazlık türüne göre incelenmelidir.

Karıştırılan kavramlar

• Bir malı ticari faaliyetinde kullanmak üzere alan kişi, aynı işlem bakımından tüketici sayılmayabilir.
• Tüketici işlemi kavramı yalnız satışla sınırlı değildir; hizmet ve farklı sözleşme türlerini de kapsayabilir.

Uygulama örneği

Kişisel kullanımı için konut alan gerçek kişi ile bu işi meslekî faaliyet olarak yürüten satıcı arasındaki sözleşme, somut koşullara göre tüketici işlemi niteliğinde olabilir.

Sık sorulan sorular

Şirket tüketici olabilir mi?

6502 sayılı Kanun gerçek ve tüzel kişileri kapsar; ancak ticaret şirketleri bakımından TTK m. 19 kapsamındaki ticari iş karinesi ve tacir sıfatı ayrıca gözetilir. Tüzel kişi tüketici kavramı, bütün şirket alımlarının tüketici işlemi sayılabileceği anlamına gelmez. Ticari veya meslekî amaç dışında hareket eden diğer tüzel kişilerin durumu ayrıca değerlendirilir.

Tüketici uyuşmazlığında doğrudan dava açılabilir mi?

Uyuşmazlığın değeri, konusu, hakem heyeti sınırı ve dava şartı arabuluculuk hükümleri başvuru tarihinde kontrol edilmelidir.