Limited şirket ortağı, şirketin vergi borçlarından sırf şirketin ayrı tüzel kişiliği bulunduğu gerekçesiyle tamamen korunmaz. 6183 sayılı Kanun m.35 uyarınca, şirketten tamamen veya kısmen tahsil edilemeyen yahut tahsil edilemeyeceği anlaşılan kamu alacağı için sermaye payı oranında takip edilebilir. Bununla birlikte ortaklık sıfatı, ilgili dönem, pay oranı ve şirketten tahsil koşulları gösterilmeden kişisel takip yapılamaz. 1
Ortak adına ödeme emri tebliğ edilmişse, vergi alacağı bakımından kural olarak 15 gün içinde vergi mahkemesinde iptal davası açılması değerlendirilir. Pay devri yapılmış olması tek başına bütün eski vergi borçlarını sona erdirmez. Bu yazı; ortak sıfatından doğan sorumluluğu, devir durumlarını ve savunmada kullanılabilecek belge düzenini açıklar.
Limited şirket ortağı hangi borçlardan sorumludur?
Özel hukuk borçları ile kamu alacakları ayrılmalıdır. Limited şirkete mal satan kişinin alacağı, şirketin vergi dairesine olan borcuyla aynı takip rejimine tabi değildir. Kamu alacağı bakımından 6183 sayılı Kanun’un özel sorumluluk düzenlemesi uygulanır. “Sermayemi ödedim, şirketin hiçbir borcundan sorumlu değilim” açıklaması bu nedenle vergi takibinde tek başına yeterli savunma olmaz. Konunun ayrıntıları için işletme kurarken vergi yükümlülükleri bölümüne bakılabilir.
Sorumluluk, kural olarak sermaye payı oranına göre belirlenir; kişinin şirkete koyduğu nominal sermaye tutarıyla sınırlı bir üst sınır anlamına gelmez. Örneğin sorumluluk şartları gerçekleşmiş 1.000.000 TL kamu alacağı karşısında yüzde 20 pay sahibi kişinin paya bağlı tutarı 200.000 TL olabilir. Şirkete taahhüt ettiği sermayenin daha düşük olması bu hesabı kendiliğinden sınırlamaz. Örnek, fer’iler, dönem değişiklikleri ve önceki tahsilatlar dikkate alınmadan kesin borç hesabı olarak kullanılamaz.
Anonim şirket pay sahipleri için aynı kural geçerli midir?
6183 m.35’teki ortaklık sorumluluğu limited şirketlere özgüdür. Anonim şirkette yalnız pay sahipliği ile kanuni temsilcilik birbirinden ayrılır. Şirket türleri arasında benzer ticari faaliyet veya aynı ortak bulunması, limited ortaklığına ilişkin kuralın doğrudan diğerine taşınmasına izin vermez.
Önce şirketten tahsil denenmeli midir?
Maddenin şartı, kamu alacağının şirketten tamamen veya kısmen tahsil edilememesi ya da tahsil edilemeyeceğinin anlaşılmasıdır. Bu koşul yalnız “borç süresinde ödenmedi” ifadesiyle özdeş değildir. Şirketin malvarlığı araştırması, takip işlemleri, eldeki varlıkların değeri ve tahsil imkânına ilişkin kayıtlar incelenmelidir.
Davacı, şirketin tahsile elverişli malvarlığını gösteren belgeler sunabilir ve idari takip dosyasının getirtilmesini isteyebilir. İdare ise malvarlığının yetersizliğini, haciz ve satış sonuçlarını veya tahsilin mümkün olmayacağını ortaya koyan somut kayıtları ileri sürebilir. Her dosyada bütün malların fiilen satılması gerektiği yönünde mutlak bir kural kurulamaz; kanundaki “tahsil edilemeyeceği anlaşılan” durumun koşulları ayrıca değerlendirilir.
Önce şirket müdürüne başvurulması zorunlu mudur?
Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulunun 11.12.2018 tarihli E.2013/1, K.2018/1 sayılı kararına göre, ortağın takibinden önce kanuni temsilcinin takip edilmesi zorunlu değildir. Ortak ile temsilci arasında bu anlamda bir öncelik sırası bulunmaz. Karar, şirketten tahsil şartını kaldırmaz ve her iki kişinin sorumluluk koşullarını aynılaştırmaz. 2
Pay devri vergi borcu sorumluluğunu bitirir mi?
6183 m.35, payın devri hâlinde devreden ve devralanı, devir öncesine ait kamu alacakları yönünden kanundaki çerçevede müteselsilen sorumlu tutar. Ayrıca kamu alacağının doğduğu ve ödenmesi gerektiği zamanlarda pay sahiplerinin farklı olması durumunu düzenler. Bu nedenle yalnız ödeme emrinin eski ortağa şirketten ayrıldıktan sonra gönderilmesi, işlemi kendiliğinden hukuka aykırı yapmaz. 1
Devirde yapılacak inceleme; borcun ait olduğu vergilendirme dönemi, vergiyi doğuran olay, vade, pay oranı ve devrin hukuki tamamlanma belgeleridir. Beyannamenin daha sonra verilmesi veya inceleme sonucunda borcun yıllar sonra ortaya çıkması, alacağın hangi döneme ait olduğu sorusunu ortadan kaldırmaz.
Devir sözleşmesi ve ticaret sicili neden birlikte incelenir?
Türk Ticaret Kanunu m.595 çerçevesinde devir sözleşmesi, imzaların noter onayı ve gerektiğinde genel kurul onayı değerlendirilir. Şirket sözleşmesindeki düzenlemeler de önemlidir. Sadece gazete ilanına veya yalnız noter sözleşmesine dayanılarak her uyuşmazlıkta aynı tarih sonucu çıkarılamaz; devrin geçerliliği ve üçüncü kişilere etkisi ayrı hukuki meselelerdir. 3
Devir sözleşmesine “bütün eski borçları yeni ortak öder” yazılması, vergi idaresinin kanundan doğan takip yetkisini kendiliğinden kaldırmaz. Bu hüküm, taraflar arasındaki iç ilişki ve rücu bakımından önem taşıyabilir. Sözleşmedeki risk dağılımı ile idareye karşı sorumluluk birbirine karıştırılmamalıdır.
Yıl içinde pay değişirse bütün yıl aynı şekilde mi değerlendirilir?
Her verginin doğum biçimi aynı değildir. Aylık döneme tabi borçla yıllık vergi, pay oranı değişikliğinin etkisi bakımından aynı tarih çizelgesine indirgenemez. Dava konusu her kalem ayrı satırda gösterilmelidir: vergi türü, dönem, vade, ortaklık başlangıcı ve bitişi, ilgili pay oranı, ödeme ve kalan tutar. “O yıl ortaktım” veya “yıl bitmeden ayrıldım” ifadeleri tek başına yeterli değildir.
Hem ortak hem müdür olan kişinin durumu
Bir kişinin iki sıfatı da taşıması mümkündür. Ortaklıktan doğan m.35 sorumluluğu pay oranıyla; kanuni temsilcilikten doğan VUK m.10 sorumluluğu ise kendi şartlarıyla incelenir. Müdür sıfatı nedeniyle yapılan takipte pay oranının otomatik sınır olacağı söylenemez. Buna karşılık yalnız ortak olduğu için kişinin kanuni temsilci sayılması da doğru değildir. 1 4
Ödeme emrinin hangi sıfata ve hangi kanuni hükme dayandığı belirlenmelidir. İdarenin tek bir belgede borcun tamamını istemesi hâlinde, gerekçe ve sorumluluk hesabı açık değilse buna ilişkin itiraz somutlaştırılır. Aynı alacağın şirket, ortak ve temsilciden takip edilmesi mükerrer tahsile izin vermez; ödemeler bütün hesaplarda izlenmelidir.
Ortak adına ödeme emrine nasıl itiraz edilir?
Vergi alacağı için ortak adına düzenlenen ödeme emrine karşı kural olarak tebliğden itibaren 15 gün içinde vergi mahkemesinde iptal davası açılır. Şirketin kendi adına açtığı dava, ortağın ayrı kişisel işlemine karşı dava açma ihtiyacını her durumda karşılamaz. Elektronik ve fiziki tebligat kayıtları ayrı kontrol edilir. 1 5
Savunma, “şirketin borcu beni ilgilendirmez” şeklinde genel bırakılmamalıdır. Ortaklık bulunmadığı, dönem veya pay oranının yanlış olduğu, devir hükümlerinin hatalı uygulandığı, şirketten tahsil şartının oluşmadığı, ödeme yapıldığı veya tahsil zamanaşımı gerçekleştiği ileri sürülebilir. Her iddia karşısına delil yazılmalıdır.
- Şirket sözleşmesi, pay defteri ve ticaret sicili kayıtları.
- Noter onaylı devir sözleşmesi ve genel kurul kararları.
- Vergi türü ve dönemine göre ayrılmış borç dökümü.
- Şirket malvarlığı ve takip işlemlerine ilişkin belgeler.
- Ödeme ve mahsup kayıtları ile önceki mahkeme kararları.
- Ödeme emri, bütün ekleri ve tebligat delili.
Kişisel malvarlığına haciz nasıl önlenir?
Ödeme emri davası tahsilatı kendiliğinden durdurmaz. Açık hukuka aykırılık ve telafisi güç veya imkânsız zarar birlikte açıklanarak yürütmenin durdurulması istenebilir. Pay oranının yanlış uygulanması hukuka aykırılık yönünden, zorunlu gelirlerin bloke edilmesi ise zarar yönünden somutlaştırılabilir. Mahkeme her iki koşulu ayrı değerlendirir. Haciz uygulanmışsa bu işlemin ayrıca dava konusu edilmesi gerekip gerekmediği incelenir. 5 Konunun ayrıntıları için vergi borçlarının tecili ve taksitlendirilmesi bölümüne bakılabilir.
Sonuç
Limited şirket ortağının vergi sorumluluğu; şirketten tahsil koşulu, pay oranı ve borç dönemi üzerinden değerlendirilir. Pay devri tek başına eski sorumluluğu silmez. Sağlam bir savunma, ortaklık ve borç tarihlerini aynı çizelgede karşılaştırır; kişisel ödeme emrinin dava süresini ayrıca korur.
İlgili yazılar: Anonim Şirketin Vergi Borcundan Kim Sorumludur?; Limited Şirket Pay Devri; Tasfiye Edilen Şirketin Vergi Borcundan Sorumluluk.
Sıkça Sorulan Sorular
Limited şirket ortağı yalnız koyduğu sermaye kadar mı sorumludur?
Hayır. Kamu alacağında m.35, nominal sermaye tutarıyla sınırlı bir tavan yerine sermaye payı oranına dayalı sorumluluk düzenler. İlk bölümdeki hesap örneğine bakınız. İlgili açıklamaya dön
Şirket hissesini devredenin eski vergi borcu biter mi?
Otomatik olarak bitmez. Devir öncesi alacaklar ve kanundaki müteselsil sorumluluk hükümleri incelenir. “Pay devri vergi borcu sorumluluğunu bitirir mi?” bölümüne bakınız. İlgili açıklamaya dön
Vergi dairesi önce müdürü takip etmek zorunda mı?
Ortağın takibinden önce müdürün takibi zorunlu değildir. Şirketten tahsil koşulları ise korunur. Danıştay kararının açıklandığı bölüme bakınız. İlgili açıklamaya dön
Müdür olmayan ortak da takip edilebilir mi?
Evet, m.35’in şartları gerçekleşmişse ortaklık sıfatıyla takip mümkündür. Ortaklık ve müdürlük ayrımı ilgili bölümde açıklanmıştır. İlgili açıklamaya dön
Şirketin açtığı dava benim ödeme emrimi de kapsar mı?
Bu sonuç otomatik değildir. Ortağa yöneltilen ayrı işlem için kendi dava süresi korunmalıdır. “Ortak adına ödeme emrine nasıl itiraz edilir?” bölümüne bakınız. İlgili açıklamaya dön
Kaynakça
- 6183 sayılı Kanun, m.3, 35, 55, 58 ve 102–104. Kaynak metni
- Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulu, 11.12.2018, E.2013/1, K.2018/1; Resmî Gazete, 20.06.2019, sayı 30807. Karar değerlendirmesi: İlknur Kaya, Anadolu Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2020. Kaynak metni
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, m.595, 598 ve 623. Kaynak metni
- 213 sayılı Vergi Usul Kanunu, m.10. Kaynak metni
- 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu, m.3, 7–8 ve 27. Kaynak metni