Türkiye’de aile içi şiddete uğrayan yabancı, vatandaşlığı nedeniyle koruma tedbirlerinin dışında bırakılamaz. Bununla birlikte 6284 sayılı Kanun kapsamındaki koruma, eşe bağlı aile ikamet izninden başka bir izne geçiş ve sınır dışı edilmeme güvencesi farklı hukuki işlemlerdir. Birinin kabulü diğerlerinin kendiliğinden gerçekleştiği anlamına gelmez. Güvenliğin sağlanmasıyla birlikte mevcut ikamet kaydı, mahkeme kararları ve varsa sınır dışı tebligatı ayrı değerlendirilmelidir.[1, 2, 3]
Bu yazı, özellikle eşe bağlı ikamet nedeniyle şiddet ortamından ayrılamayacağını düşünen kişilerin hukuki seçeneklerini açıklar. Türk vatandaşı eşten boşanma, yabancı eşten boşanma, devam eden tedavi ve geri gönderilme riski aynı kurala indirgenmemelidir. “Bağımsız ikamet” ifadesi burada eşin destekleyiciliğine bağlı olmayan uygun bir izin türünü anlatır; mevzuatta bu adla herkese verilen ayrı bir ikamet kartı bulunmamaktadır.
Yabancı olmak veya ikamet sorunu yaşamak koruma istemeyi engeller mi?
6284 sayılı Kanun; şiddete uğrayan veya uğrama tehlikesi bulunan kadınları, çocukları, aile bireylerini ve tek taraflı ısrarlı takip mağdurlarını kapsar. Şiddet yalnız fiziksel saldırı değildir. Tehdit, cinsel zorlama, psikolojik baskı ve ekonomik denetim de olayın özelliklerine göre bu çerçevede değerlendirilebilir. Eşin pasaporta el koyması, gelire erişimi engellemesi veya kişiyi sınır dışı ettirmekle tehdit etmesi başvuruda somut olarak anlatılmalıdır.[1]
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının açıklamasına göre yabancı kadınlar, statü ve uyruk ayrımı yapılmaksızın aile içi şiddet veya kadına karşı şiddet mağduriyeti hâlinde kadın konukevi hizmetinden yararlanabilir. Bu açıklama barınma ve korunmaya erişimle ilgilidir; ikamet ihlalini silen genel bir düzenleme değildir. Korunma ihtiyacı ile göç işlemlerinin hukuki durumu birlikte ele alınır.[3]
Acil tehlikede kolluğa veya 112 Acil Çağrı Merkezi üzerinden yardım başvurusu yapılabilir. ŞÖNİM, Aile ve Sosyal Hizmetler il müdürlüğü, savcılık ve aile mahkemesi olayın niteliğine uygun başvuru mercileridir. Türkçesi yeterli olmayan kişinin tercüman ihtiyacını, güvenli iletişim numarasını ve failin erişmemesi gereken adres bilgilerini açıklaması önemlidir. Yalnızca belge toplamak amacıyla tehlikeli ortama dönülmesi gerekli değildir.[1, 4]
Koruyucu ve önleyici tedbirler neleri sağlayabilir?
Tedbirin içeriği somut tehlikeye göre belirlenir. Uygun barınma yeri, geçici koruma, danışmanlık, müşterek konuttan uzaklaştırma, mağdura veya çocuklara yaklaşmama ve iletişim araçlarıyla rahatsız etmeme gibi kararlar gündeme gelebilir. İhtiyaç varsa kişinin ve aile bireylerinin kimlik, adres ve diğer bilgilerinin gizli tutulması da talep edilebilir. Her tedbir aynı makam tarafından verilmez; mülki amir, hâkim ve gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde kolluk için kanunda ayrı yetkiler düzenlenmiştir.[1]
Koruma için kesinleşmiş ceza mahkûmiyeti gerekir mi?
Hayır. Kanunun 8. maddesi, koruyucu tedbir kararı için şiddetin uygulandığı konusunda delil veya belge aranmamasını düzenler. Önleyici tedbir kararı da geciktirilmeksizin verilmelidir. Bu, her uyuşmazlıkta bütün iddiaların kesin olarak kanıtlandığı anlamına gelmez. Acil korumadaki değerlendirme ile ceza yargılamasında suçun ispatı ve ikamet başvurusunda aranan mahkeme kararı birbirinden ayrılır.[1]
Tedbir ne kadar sürer, karara nasıl itiraz edilir?
İlk tedbir kararı en çok altı ay için verilebilir. Şiddet veya tehlikenin sürmesi hâlinde tedbirin uzatılması, değiştirilmesi ya da kaldırılması değerlendirilebilir. Kararlara karşı tefhim veya tebliğden itibaren iki hafta içinde aile mahkemesine itiraz edilebilir. Bu iki haftalık süre, ikamet ret kararına karşı dava veya sınır dışı kararına karşı yedi günlük dava süresi değildir. Kararın uygulanmaması veya ihlali ayrıca ilgili mercilere bildirilmelidir.[1]
Türk vatandaşı eşten boşanınca üç yıl şartı nasıl uygulanır?
6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nun 34/6. maddesinde, Türk vatandaşıyla evli yabancıya boşanma hâlinde en az üç yıl aile ikamet izniyle kalmış olmak koşuluyla kısa dönem ikamet izni verilebileceği düzenlenir. Buradaki ölçüt yalnız evliliğin üç yıl sürmesi değildir; aile ikamet izniyle geçirilen süre incelenir. Ayrıca hükümde Türk vatandaşı eşle evlilik açıkça belirtilmiştir.[2]
Yabancı eşin aile içi şiddet nedeniyle mağdur olduğunun ilgili mahkeme kararıyla sabit olması hâlinde üç yıllık süre şartı aranmaz. Dolayısıyla iki yıl aile ikamet izni bulunan kişinin yalnız süre eksikliği nedeniyle bu seçeneği hiç değerlendirmemesi doğru olmaz. Buna karşılık bir şikâyet dilekçesi, olayın niteliği incelenmeden kanunun aradığı mahkeme kararıyla aynı kabul edilemez.[2, 5]
6284 kapsamında verilmiş bir kararın ikamet başvurusuna katkısı; kararın gerekçesine, tespitlerine, süresine ve dosyadaki diğer mahkeme kararlarına göre açıklanmalıdır. Her uzaklaştırma kararı için otomatik izin sonucu çıkarılamaz. Boşanma kararı, şiddet tespiti içeren mahkeme kararı ve aile ikamet geçmişi birlikte sunulmalı; eksik veya belirsiz bir husus varsa nedenleri belirtilmelidir.
Üç yıl şartının aranmaması, kısa dönem iznin bütün diğer koşullarının ortadan kalkması değildir. Başvuru türü, kimlik, adres, sağlık güvencesi ve ilgili izin için gerekli diğer belgeler ayrıca incelenir. İzin verilmesi bir idari değerlendirme ve karar gerektirir. Genel çerçeve için büronun aile ikamet izni rehberi de incelenebilir; bu yazıda şiddet istisnasının özel koşulları esas alınmaktadır.
Boşanma sürerken veya eş de yabancıyken hangi seçenekler vardır?
Şiddet nedeniyle koruma istemek için boşanmanın sonuçlanması beklenmez. Buna karşılık YUKK m.34/6’daki boşanma sonrası geçiş yolu, devam eden evliliğin her aşamasına koşulsuz uygulanamaz. Mevcut aile izninin durumu, yeni kalış amacı ve başvuru belgeleri ayrı belirlenmelidir. Başka bir kısa dönem izin nedeni, öğrenci izni veya uygun koşullarda çalışma izni gündeme gelebilir. Her biri kendi şartlarına tabidir.[2, 5]
Eşin de yabancı olması hâlinde m.34/6’daki Türk vatandaşı eşe ilişkin düzenleme doğrudan genellenmemelidir. Kişinin güvenlik ihtiyacı yine 6284 kapsamında değerlendirilebilir; fakat ikamet bakımından başka hukuki dayanaklar araştırılır. Örneğin YUKK m.46’da sayılan hâllerden biri mevcutsa insani ikamet izni incelenebilir. “Şiddet gördüm” beyanı tek başına bütün yabancılar için otomatik insani ikamet sonucu yaratmaz.
Çocukların ikameti de annenin veya babanın başvurusunun basit bir eki değildir. Çocuğun vatandaşlığı, velayet durumu, mevcut izin türü ve üstün yararı değerlendirilir. Tedbirin çocuğu kapsaması ile çocuk adına ikamet kararı verilmesi farklıdır. Güvenli yerleştirme ve okulun devamı gibi ihtiyaçlar, gerekli mercilere ayrı açıklanmalıdır.
Şiddet mağduru hakkında sınır dışı kararı alınabilir mi?
YUKK m.55/1-d, tedavileri tamamlanıncaya kadar psikolojik, fiziksel veya cinsel şiddet mağdurları hakkında sınır dışı etme kararı alınmamasını düzenler. Kural, bütün şiddet mağdurlarına süresiz kalış veya vatandaşlık tanımaz. Mağduriyet, tedavi ihtiyacı ve tedavinin devamı somut dosyada gösterilmelidir; değerlendirme kişi bazında yapılır.[2]
Sağlık raporunda yalnız tanı adı bulunması yerine tedavi planı, kontroller, tedavinin kesilmesinin sonuçları ve gerekli takip açıklanabilmelidir. Hukuki başvuruyu hazırlayan kişi tıbbi değerlendirmeyi kendisi üretmez; sağlık uzmanının kayıtlarını ilgili hukuki taleple ilişkilendirir. Psikolojik şiddetin görünür bir yaralanma bırakmaması, tedavi ihtiyacının bulunmadığı anlamına gelmez.
Ayrıca geri gönderilecek ülkede işkence veya insanlık dışı muamele riski gibi ciddi tehlikeler varsa YUKK m.4 ve m.55’in diğer hükümleri de incelenir. Türkiye’de şiddet görmüş olmakla dönüş ülkesindeki risk aynı olgu değildir; her ikisinin dayanakları ayrı gösterilir. Mevcut bir sınır dışı kararı varsa yalnız koruma tedbirine güvenilerek dava süresi geçirilmemelidir.[2]
Başvuru yolları ve süreler nasıl ayrılır?
| İşlem | Başvuru yolu | Süre ve etkisi |
|---|---|---|
| 6284 tedbir kararı | Aile mahkemesine itiraz | Tefhim veya tebliğden itibaren iki hafta; göç işleminin dava süresiyle karıştırılmaz. |
| İkamet reddi veya iptali | Yetkili idare mahkemesinde iptal davası | Özel düzenleme yoksa genel olarak yazılı bildirimden itibaren 60 gün; dava kendiliğinden yürütmeyi durdurmaz. |
| Sınır dışı kararı | İdare mahkemesine başvuru | Tebliğden itibaren yedi gün; başvuru kararı veren makama da bildirilir. |
| İdari gözetim | Sulh ceza hâkimliğine başvuru | Sınır dışı davasından ayrı özgürlük denetimidir; başvuru tek başına gözetimi sona erdirmez. |
Sınır dışı işleminin uygulanması, YUKK m.53’teki dava açma süresi ve yargılama güvencesiyle birlikte değerlendirilir; yabancının rızasına ilişkin istisna gözden kaçırılmamalıdır. İkamet davasında ise yürütmenin durdurulması isteniyorsa İYUK m.27’nin açık hukuka aykırılık ve telafisi güç veya imkânsız zarar koşulları somutlaştırılır. Koruma başvurusu veya idareye bilgi verme, bütün dava sürelerini kendiliğinden durdurmaz.[2, 6]
Dosyada hangi belgeler ve açıklamalar bulunmalıdır?
Belge listesi başvuru türüne göre düzenlenir. Acil korunma talebi, bütün kayıtların tamamlanmasına bağlanmamalıdır. Sonraki aşamalarda şu belge grupları önem taşır:
- Pasaport veya mevcut kimlik belgesi; önceki ve güncel ikamet kayıtları; aile izninin başlangıç ve bitiş tarihleri.
- Evlilik, boşanma ve velayet belgeleri; ilgili mahkeme kararları; tebliğ belgeleri ve kararın kesinleşme durumu.
- Mevcut sağlık kayıtları, tedavi ve kontrol planı; güvenli biçimde elde edilmiş mesajlar, olay tutanakları ve tanık bilgileri.
- İkamet, tahdit, sınır dışı veya gözetim işlemlerinin ayrı karar örnekleri; her işlem için başvuru ve bildirim kayıtları.
- Tercüman ihtiyacı, güvenli iletişim kanalı, adres gizliliği talebi ve belgelere erişimin engellendiğine ilişkin açıklama.
Örneğin Türk vatandaşı eşiyle on sekiz aydır aile ikameti bulunan ve boşanması sonuçlanan bir kişinin şiddet mağduriyeti mahkemece belirlenmişse üç yıllık koşulun istisnası incelenir. Aynı kişinin tedavisi sürüyorsa sınır dışı edilmeme dayanağı ayrıca açıklanır. Bu iki hukuki nedenin birlikte bulunması önemlidir; ancak biri diğer kararın alınmış olduğunu göstermez. Örnek varsayımsaldır ve sonuç garantisi içermez.
Tedbirin süresi dolmadan devam eden risk bildirilmesi, izin başvurusunun sonucunun takip edilmesi ve mahkeme kararı sonrasında idari kaydın güncellenmesinin kontrolü gerekir. İşlem iptal edildiğinde kararın idareye ulaşması ve gereğinin yapılması izlenir; yalnızca mahkeme kararının bir örneğini elde etmek sürecin bütün aşamalarını bitirmez.
Sonuç
Şiddet mağduru yabancı için güvenliğe erişim, eşten bağımsız kalış imkânı ve sınır dışı edilmeme güvencesi birbirini tamamlayan farklı yollardır. Üç yıllık aile ikameti istisnasında mahkeme kararı ve Türk vatandaşı eş koşulu; gönderilmeme güvencesinde ise devam eden tedavi belirleyicidir. Dosya, kişinin güvenliğini geciktirmeden bu ayrımlara göre hazırlanmalı ve her kararın başvuru süresi ayrı korunmalıdır.
İlgili yazılar: İnsan ticareti mağduru yabancılar; Refakatsiz yabancı çocuklar; İkamet izni reddi ve sonraki göç işlemlerinde başvuru yolları; Türk vatandaşı eş ve çocuk sınır dışı kararını nasıl etkiler; Sağlık ve hamilelik nedeniyle sınır dışı edilememe; Sınır dışı kararında tebligat ve yedi günlük süre.
Sıkça Sorulan Sorular
İkamet iznim yoksa şiddete karşı korunabilir miyim?
Evet. Koruma talebi vatandaşlık veya düzenli ikamet statüsüne bağlı genel bir ayrıcalık değildir. Bakanlık yabancı kadınların konukevi hizmetinden statü ve uyruk ayrımı yapılmadan yararlanabileceğini açıklar. Ancak koruma, mevcut ikamet sorununu kendiliğinden çözmez.[3]
Uzaklaştırma kararı otomatik oturma izni sağlar mı?
Hayır. Tedbir kararı güvenliği sağlamaya yöneliktir. İkamet türü ve koşulları ayrıca değerlendirilir. Kararın şiddet mağduriyetine ilişkin içeriği, üç yıl istisnası bakımından dosyada incelenebilir.
Üç yıllık süre evlilik süresi midir?
YUKK m.34/6 bakımından esas olan en az üç yıl aile ikamet izniyle kalmış olmaktır. Evlilik süresiyle ikamet geçmişi aynı kabul edilmez. Mahkemece saptanan aile içi şiddet mağduriyetinde bu süre şartı aranmaz.[2]
Eşim yabancıysa aynı boşanma istisnası uygulanır mı?
Kanundaki özel düzenleme Türk vatandaşıyla evli yabancıya ilişkindir. Eşi yabancı olan kişinin koruma hakkı sürer; ikamet için uygun başka bir dayanak ayrıca incelenir.
Boşanma bitmeden koruma isteyebilir miyim?
Evet. 6284 kapsamındaki koruyucu ve önleyici tedbirler boşanmanın tamamlanmasına bağlı değildir. Kalış statüsünün devamı veya değiştirilmesi ise ayrı işlem gerektirir.
Tedavi sürüyorsa sınır dışı edilmeme kuralı nedir?
YUKK m.55/1-d psikolojik, fiziksel veya cinsel şiddet mağdurlarının tedavileri tamamlanıncaya kadar sınır dışı kararı alınmamasını öngörür. Tedavinin güncel durumu belgelendirilmeli; mevcut karar ve tebligat ayrıca ele alınmalıdır.[2]
Koruma başvurusu sınır dışı davasının süresini durdurur mu?
Kendiliğinden durdurduğu varsayılamaz. Sınır dışı kararına karşı yedi günlük özel başvuru süresi ayrı izlenmelidir. Tedbir, ikamet ve sınır dışı dosyaları birbirinin yerine geçmez.
Eşim pasaportumu vermiyorsa ne yapmalıyım?
Bu durum güvenlik ve hukuki başvuruda açıklanmalı; mevcut belge kopyaları ve erişim engeli kayda geçirilmelidir. Belgeyi almak için tehlikeli temasa girilmesi gerekmez. Kimlik ve seyahat belgesinin yenilenmesi, kişinin koruma statüsü de dikkate alınarak ayrıca planlanır.
Kaynakça
- 6284 sayılı Kanun — resmî mevzuat bağlantısı, özellikle m.1–5, 8–9, 13, 20. Doğrudan PDF erişimi sınırlıdır; kullanılan hükümler Bakanlık SSS açıklamalarından kontrol edilmiştir. Aşağıdaki yönetmelik bağlantısının yalnız indeksindeki ilgili bölümler görülebilmiştir: 6284 Uygulama Yönetmeliği.
- 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu, konsolide nüsha, özellikle m.4, 25, 29, 31–36, 46, 53, 55, 57.
- Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü SSS, yabancı kadınların konukevi hizmetine erişimi.
- Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Şiddete Maruz Kalındığında, başvuru mercileri ve tedbirler.
- Göç İdaresi, İkamet İzni Çeşitleri, aile izninden kısa döneme geçiş; YUKK Uygulama Yönetmeliği, m.26, 30.
- 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu — resmî metin, m.7, 11, 27, 28, 32. Araştırma tarihi: 14 Ekim 2026.