Ayıplı Mal Uyuşmazlıkları ve Tüketicinin Seçimlik Hakları
Teslim edilen malın sözleşmede kararlaştırılan nitelikleri taşımaması, objektif olarak sahip olması gereken özelliklerden yoksun bulunması, reklam veya tanıtımda belirtilen özellikleri içermemesi, kullanım amacını azaltması ya da ortadan kaldırması hâlinde ayıplı mal söz konusu olabilir. Yanlış veya eksik montaj ile süresinde teslim edilmeme de koşullarına göre sözleşmeye aykırı ifa olarak değerlendirilebilir.
Ayıplı mal uyuşmazlıklarında aşağıdaki talepler üzerinde çalışılmaktadır:
- Malın iadesi karşılığında sözleşmeden dönme ve bedel iadesi
- Malın tüketicide kalmasıyla ayıp oranında satış bedelinden indirim
- Masrafları sorumlu tarafa ait olmak üzere ücretsiz onarım
- İmkân bulunması hâlinde malın ayıpsız bir misliyle değiştirilmesi
- Ayıp nedeniyle ortaya çıkan ek zararların tazmini
- Onarım süresinin aşılması veya aynı arızanın tekrarlanması nedeniyle doğan talepler
- Satıcı, üretici ve ithalatçının sorumluluğunun belirlenmesi
- Garanti belgesi ve satış sonrası hizmet yükümlülüklerinden doğan uyuşmazlıklar
Teslim tarihinden itibaren ilk altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların teslim tarihinde var olduğu yönündeki kanuni karine, malın ve ayıbın niteliğiyle birlikte değerlendirilir. Ayıbın teslimden sonra kullanıcı hatasıyla meydana geldiği iddiası varsa servis kayıtları, teknik inceleme, kullanım koşulları ve bilirkişi değerlendirmesi önem kazanır.
Gizli Ayıp, Garanti ve Yetkili Servis Uyuşmazlıkları
Malın olağan incelemeyle fark edilemeyen ve kullanım sırasında ortaya çıkan ayıpları gizli ayıp niteliği taşıyabilir. Ayıbın üretim, tasarım, yazılım, montaj, malzeme veya servis işleminden kaynaklanıp kaynaklanmadığı teknik incelemeyle belirlenmelidir.
Bu kapsamda:
- Gizli ayıbın ortaya çıkış tarihi ve niteliğinin belirlenmesi
- Garanti süresi ve garanti kapsamının incelenmesi
- Yetkili servis fişleri ile arıza ve onarım kayıtlarının karşılaştırılması
- Azami tamir süresi ve ürünün serviste kaldığı sürenin hesaplanması
- Tekrarlayan arıza, onarılamama ve parça temin edilememe iddiaları
- Kullanıcı hatası raporlarına karşı teknik ve hukukî itiraz
- Üretici, ithalatçı, satıcı ve servis istasyonunun sorumluluğu
- Ücretsiz onarım, değişim, bedel indirimi ve iade talepleri
değerlendirilir.
Ayıplı Araç ve Dayanıklı Tüketim Malları
Sıfır veya ikinci el aracın tüketici işlemi kapsamında satın alınması hâlinde motor, şanzıman, elektronik sistem, kilometre, hasar geçmişi, güvenlik donanımı, boya ve değişen parça gibi hususlar uyuşmazlığa konu olabilir. Aracın tüketici hukukuna mı yoksa genel hükümlere mi tabi olduğu; satıcının sıfatı ve satın alma amacı dikkate alınarak belirlenir.
Ayıplı araç ve dayanıklı tüketim mallarında:
- Satış ilanı, ekspertiz raporu, servis kaydı ve hasar geçmişinin incelenmesi
- Gizlenen hasar, kilometre farklılığı ve teknik arızanın değerlendirilmesi
- Ayıbın satış anında bulunup bulunmadığının teknik olarak belirlenmesi
- Değişim, onarım, bedel indirimi veya bedel iadesi talepleri
- Kullanım kaybı, değer kaybı ve diğer zararların hukukî niteliği
- Delil tespiti, bilirkişi ve gerektiğinde ihtiyati tedbir talepleri
üzerinde çalışılır.
Yenilenmiş ve İkinci El Ürün Uyuşmazlıkları
Yenilenmiş telefon, tablet, bilgisayar ve diğer elektronik ürünler ile ikinci el mallarda; ürünün önceki kullanım durumu, yenileme işlemi, değiştirilen parçalar, garanti, satış ilanı ve fiilen teslim edilen ürünün nitelikleri birlikte değerlendirilmelidir. Ürünün “yenilenmiş”, “kusursuz”, “orijinal parçalı”, “belirli kondisyonda” veya benzeri ifadelerle tanıtılması, tüketicinin haklı beklentisinin ve sözleşmeye uygunluğun belirlenmesinde önem taşır.
Bu kapsamda:
- Satıcının ve varsa yetkili yenileme merkezinin sıfatı
- Yenileme sertifikası, garanti belgesi ve ürün kimlik bilgileri
- Orijinal, eşdeğer veya değiştirilmiş parçaların açıklanıp açıklanmadığı
- Batarya, ekran, kasa, kamera, yazılım ve diğer donanım sorunları
- Ürünün geçmişi ile satış ilanı arasındaki farklılıklar
- Garanti kapsamında onarım, değişim, bedel indirimi veya iade
- İkinci el satışın tüketici işlemi mi, genel hükümlere tabi bir satış mı olduğu
incelenir. Satışın bir işletme tarafından mı yoksa ticari veya mesleki amaçla hareket etmeyen bir kişi tarafından mı yapıldığı, görevli merci ve uygulanacak hükümler bakımından ayrıca belirlenmelidir.
Ayıplı Hizmet ve Eksik İfa Uyuşmazlıkları
Hizmetin sözleşmede belirlenen niteliklere uygun olmaması, zamanında başlamaması, eksik sunulması, reklam veya tanıtımda vaat edilen sonucu içermemesi ya da tüketicinin makul olarak beklediği yararı azaltması durumunda ayıplı hizmet gündeme gelebilir.
Ayıplı hizmet nedeniyle:
- Hizmetin yeniden görülmesi
- Hizmet sonucu ortaya çıkan eserin ücretsiz onarılması
- Ayıp oranında bedel indirimi
- Sözleşmeden dönme ve bedel iadesi
- Ayıplı veya eksik hizmetten doğan maddi zararların tazmini
- Hizmet sağlayıcının taahhüdü ile fiilî ifa arasındaki farkın tespiti
talep edilebilir. Hizmetin niteliğine göre teknik kayıtlar, randevu ve teslim belgeleri, yazışmalar, reklam içerikleri, görüntüler ve uzman incelemesi kullanılabilir.
Ürün Güvenliği ve Ayıplı Ürünün Yol Açtığı Zararlar
Bir ürünün yalnız sözleşmeye aykırı olması ile kişiye veya başka bir mala zarar verecek ölçüde güvensiz olması aynı hukukî sorun değildir. Ayıplı ürün; bedel iadesi, değişim veya onarım talebinin yanında bedensel zarar, başka bir malda hasar veya ürün güvenliği tedbirlerini de gündeme getirebilir.
Bu durumda:
- Ürünün teknik düzenlemelere ve güvenlik gereklerine uygunluğu
- Üretici, ithalatçı, dağıtıcı ve satıcının sorumluluğu
- Ürünün üretim, tasarım veya bilgilendirme eksikliği
- Yaralanma, sağlık zararı ve başka eşyalarda meydana gelen hasar
- Ürün geri çağırma, piyasadan çekme ve idari başvuru süreçleri
- Delil tespiti, numunenin muhafazası ve teknik inceleme
- Tüketici hukukuna dayalı seçimlik haklar ile tazminat taleplerinin birlikte değerlendirilmesi
üzerinde çalışılır. Bedensel zarar veya ürün güvenliği iddiasında tüketici mevzuatı, ürün güvenliği düzenlemeleri ve genel sorumluluk hükümleri birlikte incelenmelidir.
Hangi Hakkı, Kime Yöneltebilirsiniz?
Satıcıya karşı kullanılabilecek seçimlik haklar ile üretici ve ithalatçıya yöneltilebilecek talepler aynı kapsamda değildir. Ücretsiz onarım veya değişim taleplerinde sorumlu taraflar, imkânsızlık ve orantısızlık koşulları birlikte değerlendirilir. Servis raporunda “kullanıcı hatası” yazması uyuşmazlığı tek başına kesin olarak çözmez.
Garanti belgesi ile kanuni haklar farklıdır
Garanti belgesinin bulunmaması veya garanti tartışması, ayıptan doğan bütün talepleri kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Buna karşılık kullanım ömrü boyunca her onarımın ücretsiz olduğu da varsayılamaz. Ayıbın nedeni, teslim ve onarım tarihleri ile zamanaşımı birlikte incelenir.
Delili onarımdan önce koruyun
Ürünün seri numarasını, arızanın tarihini, fotoğraf ve servis fişlerini saklayın. Değiştirilen parça ve silinebilecek dijital kayıtlar teknik incelemeyi etkileyebilir. Güvenlik riski taşıyan ürünü kullanmaya devam etmeyin; gerekli koruma ve kayıt işlemini geciktirmeyin.