Esas Sözleşme, Pay Sahipleri Sözleşmesi ve Ortaklık Düzeni
Esas sözleşme şirketin sicile tescil edilen temel düzenidir. Pay sahipleri sözleşmesi ise ortakların oy, yönetim, finansman, pay devri, çıkış ve uyuşmazlık çözümüne ilişkin aralarındaki özel düzeni kurabilir. Her iki metnin birbirini tamamlaması gerekir; ancak pay sahipleri sözleşmesindeki her hüküm şirket organlarını, üçüncü kişileri veya ticaret sicilini aynı şekilde bağlamaz.
Şirketin ticari hedeflerine göre şu konular düzenlenebilir:
- Pay grupları ve imtiyazlar
- Yönetim kuruluna aday gösterme ve temsil hakları
- Toplantı ve karar nisapları
- Veto veya onaya bağlı önemli kararlar
- Finansman ve ek kaynak sağlama yükümlülükleri
- Kâr dağıtım ilkeleri
- Yönetim organı üyelerinin mali hakları ve huzur hakkı
- Bilgi verme, raporlama ve denetim düzeni
- Gizlilik, rekabet etmeme ve çalışan ayartmama hükümleri
- Pay devri sınırlamaları
- Önalım, alım, satım ve geri alım hakları
- Birlikte satış ve satışa zorlama düzenlemeleri
- Yönetim kilitlenmesinin çözüm mekanizmaları
- Değerleme, çıkış ve tasfiye senaryoları
- Uygulanacak hukuk, yetki ve tahkim hükümleri
Sözleşmenin emredici hükümlere, şirket türüne ve esas sözleşmeye uygunluğu ayrıca değerlendirilir.
Pay Devri, Pay Üzerindeki Haklar ve Yatırım İşlemleri
Şirket payının devri, günlük kullanımda “hisse devri” olarak da aranır; ancak anonim ve limited şirketlerde şekil, şirket onayı, tescil, bildirim ve pay defteri bakımından farklı kurallara tabidir. Devir sözleşmesinin imzalanması her durumda bütün şirketler hukuku sonuçlarının kendiliğinden doğduğu anlamına gelmez.
Pay işlemlerinde:
- Satıcının pay sahipliği ve tasarruf yetkisi
- Payın türü, pay senedi ve pay defteri kayıtları
- Esas sözleşmedeki devir sınırlamaları
- Genel kurul veya yönetim organı onayı
- Noter, tescil ve bildirim gereklilikleri
- Pay üzerindeki rehin, haciz, intifa ve diğer sınırlamalar
- Önalım, alım, satım, geri alım ve birlikte satış hakları
- Satış bedeli, ödeme takvimi ve fiyat uyarlama mekanizmaları
- Beyan ve tekeffüller ile tazmin yükümlülükleri
- Rekabet etmeme, gizlilik ve geçiş dönemi
- Vergi, rekabet ve sektör izinleri
bir bütün olarak incelenir.
Girişim sermayesi ve erken aşama şirket yatırımlarında; yatırım öncesi şartlar belgesi, sermaye artırımı veya mevcut pay devri ayrımı, sulanma, pay opsiyonları, kurucu yükümlülükleri, yatırımcı hakları, sonraki yatırım turları ve çıkış düzeni ayrıca ele alınır. Paya dönüşebilir finansman araçlarının Türk hukukundaki niteliği ve uygulanabilirliği, kullanılacak belgenin adına değil gerçek ekonomik ve hukukî yapısına göre değerlendirilir.
Aile Şirketleri, Kurumsallaşma ve Kuşak Geçişi
Aile şirketlerinde şirketler hukuku ile aile ilişkileri ve miras planlaması çoğu zaman kesişir. Yönetim yetkisinin dağılımı, şirkette çalışan ve çalışmayan aile üyelerinin konumu, kâr dağıtımı, pay devri, vefat veya ehliyetsizlik hâli ve yeni kuşağın yönetime katılması önceden düzenlenmediğinde ortaklık uyuşmazlığına dönüşebilir.
Bu kapsamda:
- Esas sözleşme ve pay sahipleri sözleşmesinin uyumlandırılması
- Aile anayasası niteliğindeki iç düzenlemelerin hukukî sınırları
- Yönetim, temsil ve profesyonel yönetici modeli
- Pay devri ve aile dışına devir sınırlamaları
- Vefat, miras ve payların intikali
- Değerleme, ayrılma ve pay satın alma mekanizmaları
- Kuşak geçişi ve yönetim devamlılığı
- Ortaklık uyuşmazlığını önleyici karar ve müzakere yöntemleri
değerlendirilir.
Pay Devri Öncesinde Sözleşme ve Yetkiyi Birlikte İnceleyin
Limited şirket pay devrinde yazılı şekil ve noter onaylı imzalar gerekir; şirket sözleşmesi aksini öngörmüyorsa genel kurul onayı aranır. Anonim şirkette ise payın türü, senede bağlanması ve devir sınırlamaları belirleyicidir.
Ortaklık sözleşmesi neyi çözmeli?
Karar kilitlenmesi, ek finansman ihtiyacı, payın değeri, ödeme takvimi, birlikte satış ve çıkış koşulları açıkça düzenlenmelidir. Pay sahipleri sözleşmesindeki her hüküm kendiliğinden esas sözleşme hükmüne dönüşmez; şirkete ve üçüncü kişilere etkisi ayrı incelenir.
Yatırımın adı kadar hukukî yapısı da önemlidir
Yatırım mevcut ortağa pay bedeli ödenerek mi, şirkete sermaye konularak mı yapılacak? Bu ayrım paranın alıcısını, ortaklık oranlarını ve tescil adımlarını değiştirir. Pay opsiyonu veya paya dönüşebilir finansman belgesinde şekil, yetki ve uygulanabilirlik kontrolü yapılır.
Aile şirketinde devamlılık
Vefat, ehliyetsizlik, yönetimin devri ve aile dışına satış senaryoları; esas sözleşme, ortaklık sözleşmesi ve miras planlaması arasında çelişki yaratmadan ele alınmalıdır. Aile anayasası tek başına bütün şirket işlemlerinin hukukî dayanağı değildir.
İlgili ayrıntılı sayfa: Vesayet Hukuku, Vasilik ve Kayyımlık İşlemleri