Bonoda Zamanaşımı: İcra Dosyasını Yenilemek Süreyi Keser mi?

Bonoya dayalı takipte yalnızca “dosyanın yenilenmesini” istemek, zamanaşımını kesmez. Bonoyu düzenleyene karşı kambiyo senedinden doğan istem bakımından kural olarak vadeden başlayan üç yıllık süre uygulanır. Takip başladıktan sonra da süre işlemeye devam edebilir. Geçerli bir kesilme sebebi, kanuni durma hâli veya kesin aciz belgesinin özel etkisi bulunup bulunmadığı dosyadaki belgeler üzerinden incelenmelidir. Dosyanın açık görünmesi, alacağın zamanaşımına uğramadığı anlamına gelmez. [K1, K2]

Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 15.04.2026 tarihli, E.2025/349, K.2026/253 sayılı kararı, bu ayrımın uygulamadaki önemini gösteriyor. Karar; yenileme talebinin yanında haciz tutanağının aciz belgesi sayılma şartlarını ve önceki mahkeme kararındaki hüküm–gerekçe çelişkisini de ele alıyor. Bu inceleme, kararın sınırlarını koruyarak borçlu ve alacaklı açısından hangi belgelerin, sürelerin ve başvuru yollarının belirleyici olduğunu açıklamaktadır. [K1]

Bonoda zamanaşımı kaç yıldır?

Düzenleyene karşı üç yıl; her imza sahibi için aynı süre değil

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 778. maddesi, poliçelerde zamanaşımını düzenleyen 749–751. maddeleri bonolara da uygular. TTK m.779 gereğince bonoyu düzenleyen, poliçeyi kabul eden gibi sorumludur. Bu nedenle düzenleyene karşı bonodan doğan istemde temel süre vadenin geldiği tarihten itibaren üç yıldır. Vade ile senedin düzenlenme tarihi birbirine karıştırılmamalıdır. [K2]

Cirantalara başvuru ve cirantaların birbirlerine rücuu bakımından farklı süreler ve başlangıçlar vardır. Aval verenin sorumluluğu da kimin lehine aval verildiğiyle birlikte değerlendirilir. Dolayısıyla “senet üç yılda zamanaşımına uğrar” cümlesi, borçlunun sıfatı belirlenmeden bütün imza sahiplerine uygulanamaz. [K2, m.702, 749, 778–779]

Bu tablo bonoya odaklanır. Çek, poliçe, ilamlı takip ve sıradan sözleşme alacaklarının süreleri aynı başlık altında genellenmemelidir. Ayrıca vadesiz veya görüldükten belirli süre sonra ödenecek bonolarda, vadenin belirlenmesi ve ibraz hükümleri ayrıca incelenir. [K2, K3]

2026 tarihli kararda neden eski Türk Ticaret Kanunu uygulandı?

HGK, takip konusu senedin düzenlenme tarihinde yürürlükte bulunan 6762 sayılı TTK’nın ilgili hükümlerini esas almıştır. Güncel metindeki karşılıklar 6102 sayılı TTK m.749–751, 778 ve 779’dur. Kararın 2026 yılında verilmiş olması, eski tarihli senede mutlaka yeni kanunun uygulanacağı anlamına gelmez. [K1, K2]

Kararda ödeme emrinin 24.04.2017’de tebliğ edildiği belirtilmektedir. Bu bilgi, senedin de 2017’de düzenlendiğini veya takibin mutlaka o tarihte başlatıldığını göstermez. Düzenleme, vade, takip talebi ve tebliğ tarihleri ayrı ayrı kaydedilmelidir.

İcra dosyasını yenilemek neden zamanaşımını kesmez?

Dosyanın işlemden kaldırılması ve yeniden işleme alınması, takip usulüyle ilgilidir. Alacağın zamanaşımına uğraması ise hakkın ileri sürülebilirliği bakımından ayrıca değerlendirilir. Dosyanın yenilenmesi için dilekçe verilmesi, harç veya gider işlemi yapılması, tek başına takibi ilerleten hukuki talebin yerine geçmez. [K1, K3, m.78]

HGK’nin kararındaki ifade şöyledir:

“takip dosyasının yenilenmesi talebi takibin devamını sağlamaya yönelik icra işlemi olmadığından zamanaşımı süresini kesmez.”

Bu alıntı, kararın VI/D/2 bölümündeki 14. paragrafındandır. Ölçüt, dilekçenin dosyaya girmiş olması değil, içerdiği işlemin hukuki niteliğidir. [K1]

Yenileme dilekçesinde ayrıca haciz istenmişse ne olur?

Yalnız yenileme isteyen dilekçeyle, yenilemenin yanında somut bir haciz talebi içeren dilekçe aynı değildir. İkinci durumda haciz talebinin kapsamı, muhatabı, usulüne uygunluğu ve tarihi ayrıca değerlendirilir. Dilekçenin başlığında “yenileme” yazması, içindeki diğer taleplerin incelenmesini gereksiz kılmaz.

HGK, alacaklının usulüne uygun haciz talebi gibi kendi üzerine düşen işlemi yapmasının kesilme bakımından önemini vurgular; icra görevlisinin bunun üzerine ayrıca fiilî işlem gerçekleştirmiş olması her durumda beklenmez. Bununla birlikte her evrak gönderimi ve her gider makbuzu otomatik olarak bu sonucu doğurmaz. [K1, VI/D/2, §5]

UYAP malvarlığı sorgusu tek başına yeterli midir?

Malvarlığı hakkında bilgi almak ile o malın haczini istemek birbirinden ayrılmalıdır. İİK m.78, haciz talebinde bulunmaksızın elektronik sorgulama yapılabilmesini ve sorgulama sonucunda ayrıca haciz istenebilmesini düzenler. [K3, K4]

İncelenen HGK kararındaki 28.08.2018 tarihli talep, yalnız bir sorgulamadan ibaret değildir: banka haciz ihbarnameleri ile haciz şerhi işletilmesine yönelik müzekkere taleplerini de içerir. Bu nedenle karardan “her UYAP sorgusu zamanaşımını keser” sonucu çıkarılamaz. Somut dosyada sorgu kaydı ile haciz isteminin ayrı ayrı görülmesi gerekir. [K1, VI/D/2, §10]

Hangi işlemler zamanaşımını keser?

TTK m.750’de dava açılması, takip talebi, davanın ihbarı ve alacağın iflas masasına bildirilmesi düzenlenmiştir. Kesilme etkisi, işlemin yöneltildiği kişi bakımından doğar; TTK m.751 uyarınca aynı uzunlukta yeni süre işlemeye başlar. Bir borçluya karşı yapılan işlemin bütün senet borçlularına kendiliğinden etki ettiği varsayılamaz. [K2]

Her dava açılması süreyi yeniden başlatmaz

HGK’nin açıklamasında, kambiyo alacağının tahsiline yönelik eda davası ile başka hukuki amaç taşıyan davalar ayrılmaktadır. Örneğin mal kaçırıldığı iddiasıyla tasarrufun iptali davası açılmış olması, bonoya dayalı takipte süre denetimini gereksiz kılmaz. Kararda bu dava bulunduğu savunması da yer almaktadır. [K1]

Öte yandan HGK, borçlunun açtığı menfi tespit davasında alacaklının savunmalarını bildirmesini de kesilme yönünden değerlendirmiştir. Dolayısıyla “yalnız alacaklının açtığı dava önemlidir” biçiminde eksik bir formül kurulamaz. Hangi istemin hangi kişiye karşı ileri sürüldüğü ve dava içindeki işlemler birlikte incelenmelidir. [K1, VI/D/2, §4]

Üç yıllık süre nasıl hesaplanır?

Sağlıklı inceleme için senedin ön ve arka yüzü ile takip dosyasının bütün işlem geçmişi birlikte değerlendirilir. Yalnız UYAP ekranındaki en son hareket tarihine bakılması yeterli değildir.

• Önce ilgili borçlunun senetteki sıfatı ve uygulanacak kanun belirlenir.
• Vade, takip talebi, ödeme emrinin tebliği ve takibin kesinleşme aşaması ayrı kaydedilir.
• Kesilme etkisi taşıdığı ileri sürülen her talebin tarihi, içeriği ve yöneltildiği kişi incelenir.
• İşlemler arasındaki süre, varsa kanuni durma dönemleri dikkate alınarak hesaplanır.
• Kesin aciz belgesi veya onun yerine geçen tutanak bulunuyorsa belgenin şartları ayrıca denetlenir.

Kesilme ile durma farklıdır: Kesilmede önceki süre hesaptan çıkar ve yeni süre başlar; durmada, durma sebebi boyunca zaman işlemez, sonra kalan bölüm işlemeye devam eder. Örneğin 2020’deki salgın düzenlemeleri gibi geçici kanuni durma hükümleri, o dönemi kapsayan dosyalarda ayrıca araştırılmalıdır. Bu nedenle eski bir işlem tarihine yalnızca üç takvim yılı eklemek her dosyada doğru sonuç vermez. [K2, K5]

Varsayımsal olarak, yalnız yenileme talepleri içeren üç yıllık bir aralıkla, aynı aralıkta usulüne uygun haciz istemi bulunan dosya farklı sonuç verebilir. Ancak örneğin sonucu; durma sebebi, borçlunun sıfatı veya özel belge bulunmadığı varsayımına bağlıdır. Süre hesabı, işlem adlarının sıralanması değil, her işlemin hukuki etkisinin belirlenmesidir.

HGK’nin 2026 tarihli kararında ne olmuştu?

Kararın işlem sırası, uyuşmazlığın neden yalnız “eski dosya” meselesi olmadığını gösterir:

HGK değerlendirmesinde 26.09.2018 tarihli alacaklı talebini esas almıştır. İcra müdürlüğünün ertesi gün verdiği ret kararı ile alacaklının talep tarihi aynı işlem değildir. Karar, bu talepten sonra üç yıllık süreyi kesen ve takibi sürdürme iradesini gösteren işlem bulunmadığı sonucuna ulaşmıştır. [K1]

Bozmanın sonucu, dosyanın yeniden karar verilmek üzere BAM’a gönderilmesidir. Bu karar, bütün borçların kendiliğinden silindiğine veya her eski dosyanın kapatılacağına ilişkin genel bir hüküm değildir.

Kesin aciz belgesi zamanaşımını ne zaman yirmi yıla çıkarır?

Kesin belge ile belge talebi aynı şey değildir

İİK m.143 kapsamında kesin aciz belgesine bağlanan borç, borçluya karşı belgenin düzenlenmesinden itibaren yirmi yıllık zamanaşımına tabidir. Ancak sırf belge istenmesi veya icra dosyasında “aciz” kelimesinin geçmesi bu süreyi doğurmaz. Önce hukuken geçerli kesin aciz belgesi veya onun yerine geçen bir tutanak bulunmalıdır. [K1, K3]

Kesin aciz belgesi; haczedilen malların satılıp bedellerin dağıtılmasından sonra ödenmemiş kalan alacak bakımından düzenlenebilir. İİK m.105/1 kapsamında, borçlunun haczedilebilir hiçbir malı bulunmadığını usulünce belirleyen haciz tutanağı da kesin aciz belgesi hükmünde olabilir. [K1, K3]

Adreste eşya bulunamaması tek başına yeterli değildir

Karar, incelemenin yalnız kapısı çalınan adresle sınırlı tutulamayacağını vurgular. Borçlunun başka haczedilebilir malvarlığı varsa, evdeki eşyaların haczedilememesi tek başına kesin aczi göstermez. Borçlu o adresten ayrılmışsa adresle bağının ve malvarlığı araştırmasının gerçek kapsamının da belirlenmesi gerekir. [K1]

Somut dosyada borçlu adına hacizli araç ve taşınmaz vardı; satış tamamlanmamıştı. Bu nedenle tutanak kesin aciz belgesi sayılmadı. Karardaki taşınmazın aile mezarlığı olarak tescilli olduğuna ilişkin aktarım ise bütün mezarlıkların haczedilebileceği biçiminde genellenemez; incelemenin konusu belgenin bu dosyadaki niteliğidir.

Geçici aciz belgesinin sonucu farklıdır

Haczedilebilir mallar bulunmasına rağmen takdir edilen değerlerinin alacağa yetmediği anlaşılırsa, ilgili tutanak geçici aciz belgesi niteliği taşıyabilir. Bu belge özellikle tasarrufun iptali davası bakımından önemlidir. Geçici aciz belgesi, kesin belgeye bağlı yirmi yıllık sürenin kendiliğinden uygulanmasını sağlamaz. [K1, K3, m.105]

Hüküm ile gerekçe çelişirse hangisi esas alınır?

İncelenen olayda önceki mahkeme kararı şikâyeti reddetmiş; gerekçenin bir bölümünde ise haciz tutanağına kesin aciz belgesi niteliği yüklenmişti. HGK, bu çelişkili açıklamadan hareketle yirmi yıllık sürenin uygulanmasını kabul etmemiştir. [K1]

Buradan “mahkeme gerekçesinin hiçbir bağlayıcılığı yoktur” sonucu da çıkarılamaz. Önceki kararın aynı takip ve aynı mesele bakımından etkisi; hüküm fıkrası, gerekçeyle bağlantısı ve kesinleşme durumu üzerinden incelenir. Hüküm sonucuyla çatışan bir gerekçe cümlesi, verilmemiş bir kesin aciz belgesinin yerine geçirilemez.

Zamanaşımı itirazı nereye ve ne zaman yapılır?

Takipten önce dolmuş süre: beş günlük başvuru önemlidir

Bonoya dayalı kambiyo takibinde, takipten önce gerçekleşmiş zamanaşımına ilişkin itiraz, ödeme emrinin tebliğinden itibaren beş gün içinde icra mahkemesine bildirilmelidir. Bu süreyi genel haciz yolundaki yedi günlük itiraz süresiyle karıştırmak hak kaybına yol açabilir. İİK m.168/5 ve m.169/a birlikte değerlendirilir. [K3, K6]

Takip kesinleştikten sonra dolmuş süre: icranın geri bırakılması

Takibin kesinleşmesinden sonraki dönemde gerçekleşen zamanaşımı için İİK m.170/b, m.71/2 ve m.33/a uyarınca icra mahkemesinden icranın geri bırakılması istenir. HGK, bu başvurunun ayrıca bir şikâyet süresine bağlı olmadığını belirtmiştir. Bu imkân, takipten önce dolmuş süreye ilişkin beş günlük itirazın kaçırılmasını her durumda telafi eden bir yol değildir. [K1, K3]

Başvuruda ilgili borçlu, senet ve takip açıkça gösterilmeli; son kesici işlem olduğu ileri sürülen talep ve sonraki dönem belirtilmelidir. Dosyanın tamamının getirtilmesi istenerek işlem aralıkları incelenebilir hâle getirilmelidir.

Başvuru icrayı kendiliğinden durdurur mu?

Ödeme emrine borca itiraz, İİK m.169 çerçevesinde satış dışındaki takip işlemlerini kendiliğinden durdurmaz. Takip sonrası zamanaşımı başvurusunun yapılmış olması da tek başına bütün işlemleri durdurmuş sayılmaz. Gerekli geçici koruma ayrıca talep edilmeli; mahkemenin verdiği kararın kapsamı icra dosyasında izlenmelidir. [K3, K7]

Alacaklı bakımından da önemli bir süre vardır: İİK m.33/a/2, icranın geri bırakılması kararının kesinleştiğinin kendisine tebliğinden sonra yedi gün içinde, zamanaşımının gerçekleşmediğini ispat amacıyla genel mahkemede dava açılmasını düzenler. Kanundaki başlangıç, yalnız kararın verildiği tarih değildir. Bu yol ile istinaf veya temyiz birbirine karıştırılmamalıdır. [K3]

Bono zamanaşımına uğrarsa temel alacak da sona erer mi?

Kambiyo isteminin zamanaşımına uğraması, senedin verilmesine neden olan ilişkinin her durumda ortadan kalkması demek değildir. Satış, ödünç veya başka sözleşmeden doğan temel alacak; o ilişkinin tarafları, ispat şartları ve kendine özgü zamanaşımı üzerinden ayrıca değerlendirilebilir. “Her durumda yeni bir on yıl başlar” sonucu çıkarılamaz. [K8]

Ayrıca şartları varsa TTK m.778/1-d’nin gönderdiği m.732’deki özel sebepsiz zenginleşme istemi incelenebilir. Buradaki bir yıllık süre, kambiyo zamanaşımının dolduğu tarihi izleyen tarihten başlar. Talebin yöneltilebileceği kişiler ve zenginleşme koşulları sınırlıdır; bütün senet imza sahiplerine karşı kullanılabilecek genel bir ek süre değildir. [K2, K8]

İİK m.33/a kapsamında oluşabilecek kesin hüküm etkisi de bu değerlendirmede gözetilir. Bu nedenle zamanaşımı kararı sonrasında yeni bir dava açılıp açılamayacağı, önceki kararın kapsamı görülmeden cevaplandırılmamalıdır.

Borçlu ve alacaklı için belge temelli dosya incelemesi

Borçlu açısından amaç, yalnız “üç yıl geçti” demek değil, bu aralıkta hukuken etkili işlemin bulunmadığını dosya üzerinden göstermektir. Alacaklı açısından ise dosyanın sistemde açık olmasına güvenmek yerine, süreyi ve takibi ilerleten talepleri belgeleriyle izlemek gerekir.

Takip yollarının genel çerçevesi için Bir Alacak Türkiye’de Nasıl İcraya Konur? başlıklı açıklamamıza da bakabilirsiniz. Bu makaledeki özel zamanaşımı ayrımları, genel takip bilgileriyle birlikte değerlendirilmelidir. Bu aşamanın ayrıntıları Türkiye’de Alacak Nasıl Tahsil Edilir? başlıklı yazıda ayrıca ele alınmıştır.

Sıkça Sorulan Sorular

İcra dosyası üç yıl işlem görmezse kendiliğinden kapanır mı?

Hayır. Önce alacağın ve borçlunun tabi olduğu süre belirlenir. Bonoda ilgili süre dolmuş olsa bile, dosyanın sistemde kapatılmasıyla zamanaşımı savunması aynı işlem değildir; uygun başvuru ve yargısal değerlendirme gerekir.

Yenileme emri gelmesi yeni bir üç yıllık süre başlatır mı?

Salt yenileme işlemi için böyle bir sonuç söylenemez. Dosyada ayrıca zamanaşımını kesen nitelikte bir talep bulunup bulunmadığı incelenir.

Evde haczedilecek eşya bulunmaması yirmi yıllık süre için yeterli mi?

Tek başına yeterli değildir. Tutanak, malvarlığı araştırması ve başka haczedilebilir malların bulunup bulunmadığı birlikte değerlendirilir.

Tasarrufun iptali davası sürerken bonoda zamanaşımı işleyebilir mi?

Evet. HGK, salt tasarrufun iptali davasını kambiyo zamanaşımını kesen dava saymamıştır. Takipteki diğer işlemler ve varsa durma nedenleri ayrıca incelenmelidir.

Borçlunun açtığı menfi tespit davası önemsiz midir?

Hayır. HGK, alacaklının bu davada savunmalarını bildirmesini kesilme bakımından değerlendirmiştir. Dava türü kadar dosya içindeki işlemler de önemlidir.

Zamanaşımı kabul edilince otomatik yüzde 20 tazminat alınır mı?

Hayır. Zamanaşımı savunmasının kabulü, tek başına otomatik yüzde 20 tazminat sonucu doğurmaz. Tazminat bakımından başvurulan hükmün şartları ayrıca değerlendirilir. [K7]

Sonuç: Dosyadaki hareket değil, işlemin hukuki etkisi belirleyicidir

HGK’nin 15.04.2026 tarihli kararı; yenileme talebi, haciz işlemi, aciz belgesi ve önceki mahkeme kararı arasındaki farkların sonuca doğrudan etki ettiğini göstermektedir. Salt yenileme talebi üç yıllık süreyi yeniden başlatmaz; kesin aciz belgesi niteliği taşımayan tutanak da yirmi yıllık süreyi doğurmaz.

Etkili hukuki inceleme; senedin niteliğini doğru belirlemek, ilgili borçlunun sıfatını ayırmak, bütün talepleri tarih sırasıyla değerlendirmek ve doğru başvuru yolunu kullanmakla mümkündür. Alacaklı için süreyi koruyan işlem, borçlu için süreyi ortaya koyan belge önemlidir. Dosyanın yaşı veya ekrandaki durumu üzerinden değil, bu belgelerin hukuki anlamı üzerinden sonuca ulaşılmalıdır.

---

Bilgilendirme ve gizlilik: Bu yazı genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut dosyanın değerlendirilmesi için senet ve takip kayıtlarının birlikte incelenmesi gerekir. Güneş & Güneş Hukuk Bürosu’na ilettiğiniz bilgi ve belgeler, kişisel verilerin korunması ve mesleki sır yükümlülüğü çerçevesinde yalnızca hukuki değerlendirme ve yetkilendirilmiş hizmet amacıyla kullanılır. İletişim.

Kaynakça

[K1] Yargıtay Hukuk Genel Kurulu — 15.04.2026, E.2025/349, K.2026/253. VI/D/2 §§1–15; özellikle §§4–5, 10 ve 14; hüküm.

[K2] Türkiye Cumhuriyeti / Ticaret Bakanlığı — 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu. m.702, 732, 749–751, 778–779; bakanlık PDF s.168–173.

[K3] Türkiye Cumhuriyeti / Adalet Bakanlığı — 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu. m.33/a, 71, 78, 105, 143, 168–170/b; ikili tablo sol mevcut kanun sütunu, PDF s.89, 151, 234–235, 304, 395.

[K4] Türkiye Büyük Millet Meclisi — 7251 sayılı Kanun, madde 49. m.49 ile İİK m.78 değişikliği.

[K5] Türkiye Büyük Millet Meclisi — 7226 sayılı Kanun, geçici madde 1. Geçici m.1.

[K6] Anayasa Mahkemesi — B. No. 2020/32945 kararında aktarılan İİK m.168/5. İİK m.168/5 aktarımı; §28.

[K7] Aziz Serkan Arslan — Kambiyo Senedine Bağlı Takiplerde Ödeme Emrine Zamanaşımı Nedeniyle İtiraz. Çukurova Üniversitesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, 2025/8, s.1–14; özellikle s.7–12.

[K8] Adalet Bakanlığı Arabuluculuk Daire Başkanlığı — Ticaret Hukukunda Uzman Arabuluculuk. Basılı s.186; PDF s.201, XIV. Sebepsiz Zenginleşme.

[K9] Av. Mete Çelik — Üç Yıl, Yirmi Yıl, Bir de “Dosya Yenilensin” Talebi: Hukuk Genel Kurulu’ndan Kambiyo Takibinde Zamanaşımı Dersi. I–VII bölümleri ve kaynakça.

Kaynak kullanımı notu: Av. Mete Çelik’in yazısı incelemenin çıkış noktası olarak gösterilmiştir. HGK kararına ilişkin açıklamalar, yayımlanmış tam metin aktarımları karşılaştırılarak hazırlanmıştır. İlgili kanun hükümleri ve akademik kaynaklar ayrıca değerlendirilmiştir.