Pay Alım ve Satım Sözleşmeleri
Payların tanımı, mülkiyet ve yük durumu, bedel, ödeme, fiyat düzeltmesi, imza ve kapanış, ön şartlar, ara dönem yönetimi, beyan ve tekeffüller, açıklamalar, tazminat, sorumluluk sınırları, rekabet etmeme, gizlilik, duyuru, vergi, uyuşmazlık çözümü ve fesih düzenlenir.
Sözleşme, hukukî inceleme raporundan kopuk hazırlanmaz. Her kritik bulgunun sözleşmede hangi hükümle yönetildiği işaretlenir; yalnız genel beyanlara güvenilmesi yerine özel risk için uygun tazminat, düzeltme veya kapanış şartı değerlendirilir.
Varlık ve İşletme Devir Sözleşmeleri
Devredilecek ve devredilmeyecek varlıklar, borçlar, sözleşmeler, çalışanlar, alacaklar, stok, fikrî hak, taşınmaz, izin, veri ve kayıtlar ayrıntılı eklerle tanımlanır. Her unsurun geçişi için gerekli şekil, tescil, bildirim ve karşı taraf onayı kapanış planına eklenir.
İşletme bütünlüğü içinde devirde Türk Borçlar Kanunu, Türk Ticaret Kanunu, iş hukuku, vergi ve alacaklı koruması sonuçları birlikte incelenir. Tarafların sözleşmede belirlediği borç paylaşımının üçüncü kişilere karşı kanunî sorumluluğu her durumda ortadan kaldırmayabileceği dikkate alınır.
Beyan ve Tekeffüller ile Açıklama Mektubu
Satıcının pay sahipliği, yetki, hesaplar, sözleşmeler, borç, vergi, çalışan, dava, ruhsat, veri, fikrî hak ve uyum konularındaki beyanları hedefe özgü hazırlanır. Genel ve sınırsız ifadeler yerine bilgi düzeyi, dönem, önemlilik ve açıklama ölçütü açıkça yazılır.
Açıklama mektubu; beyanların istisnalarını belirli ve anlaşılır biçimde gösterir. Veri odasındaki her belgenin hiçbir açıklama standardı olmadan otomatik olarak açıklanmış sayılması, riskin alıcıya belirsiz biçimde aktarılmasına yol açabilir. Açıklamanın yeterliliği ve sözleşmesel sonucu açıkça düzenlenir.
Tazminat, Sorumluluk Sınırları ve Talep Prosedürü
Genel ve özel tazminatlar, toplam sorumluluk üst sınırı, talep alt sınırı, sepet, süre, üçüncü kişi talepleri, zararı azaltma, çifte tahsil yasağı, sigorta ve vergi etkisi düzenlenir. Hile, yetki, pay mülkiyeti, vergi veya belirli kritik konular için farklı rejimler kurulabilir.
Tazminat hükmünün ekonomik değeri, ödeme gücü ve uygulanabilir teminatla birlikte değerlendirilir. Yalnız sözleşmede geniş tazminat yazılması, satıcının işlem sonrasında ödeme kabiliyeti bulunmadığında yeterli koruma sağlamayabilir.
Fiyat Mekanizmaları
Sabit fiyat, locked-box, kapanış hesapları, net borç ve işletme sermayesi düzeltmesi, earn-out, ertelenmiş bedel ve hisse karşılığı modellerinin hukukî hükümleri hazırlanır. Finansal tanımlar ve örnek hesaplar mali danışmanlarla uyumlu olmalı; muhasebe politikası, sıralama ve uyuşmazlık çözümü belirlenmelidir.
Locked-box döneminde değer sızıntısı, kapanış hesaplarında veri ve itiraz süreci, earn-out’ta işletmenin yönetimi ve alıcının karar yetkisi açıkça düzenlenir. Fiyat formülünün belirsiz bırakılması, işlem sonrasında uzun süreli hesap uyuşmazlığına dönüşebilir.
Escrow, Bedel Tutma ve Teminat Yapıları
Bedelin bir bölümünün güvenli hesapta tutulması, alıkonulması veya teminat mektubu, pay rehni, garanti ya da başka güvenceyle desteklenmesi; tutar, süre, serbest bırakma, talep ve uyuşmazlık koşullarıyla düzenlenir.
Teminatın hukukî geçerliliği, önceliği, paraya çevrilmesi, yabancı ülkede icrası ve iflas etkisi incelenir. Escrow kuruluşunun düzenleyici statüsü ve hesap şartları kapanıştan önce doğrulanır.
Sık Sorulan Sorular
Beyan ve tekeffül nedir?
Tarafın belirli bir hukukî veya fiilî durum hakkında sözleşmede verdiği güvencedir. Yanlışlık hâlinde sözleşmedeki koşullara göre tazminat veya başka hak doğabilir. Kapsam, bilgi ölçütü, açıklama, önemlilik ve süre açıkça düzenlenmelidir.
Açıklama mektubu ne işe yarar?
Satıcının beyan ve tekeffüllerine ilişkin istisnaları belirli biçimde açıklar. Alıcının hangi riski bildiğini ve kabul ettiğini gösterir. Belirsiz veya toplu veri odası atfı yerine ilgili beyanla bağlantılı, yeterli ayrıntıda açıklama yapılması önemlidir.
Tazminat ile beyan ve tekeffül aynı şey midir?
Hayır. Beyan ve tekeffül belirli durum hakkında güvence verir; tazminat hükmü belirlenen olay veya ihlal gerçekleştiğinde zararın nasıl giderileceğini düzenler. Talep şartları, sınırlar, süreler ve teminatlar ayrıca yazılır.
İşlem sigortası hukukî incelemenin yerine geçer mi?
Hayır. Beyan ve tekeffül sigortası için de inceleme, yeterli açıklama ve poliçe istisnalarının anlaşılması gerekir. Poliçe kapsamı işlem sözleşmesiyle aynı olmayabilir; prim, muafiyet, limit ve talep süreci ayrıca değerlendirilir.
Locked-box ile kapanış hesapları arasındaki fark nedir?
Locked-box modelinde fiyat geçmiş bir bilanço tarihine göre belirlenir ve bu tarihten kapanışa kadar değer sızıntısı sınırlandırılır. Kapanış hesaplarında fiyat, kapanış tarihindeki borç, nakit ve işletme sermayesi gibi kalemlere göre sonradan düzeltilir.
Earn-out hangi riski taşır?
Bedelin bir bölümünü hedefin gelecekteki performansına bağlar; fakat hesap yöntemi, muhasebe politikası, işletmenin kim tarafından nasıl yönetileceği ve olağan dışı işlemler uyuşmazlık yaratabilir. Ölçüt, dönem, bilgi hakkı ve bağımsız uzman süreci açık yazılmalıdır.
Escrow hesabı neden kullanılır?
Bedelin belirli bölümünü, tazminat veya kapanış sonrası yükümlülükler için süreli güvence altında tutar. Hesabın kimin talimatıyla ve hangi koşulda serbest bırakılacağı sözleşme ile banka veya aracı kuruluş belgesinde uyumlu olmalıdır.