Turistik Tekne ve Günübirlik Deniz Gezisi Kazaları: Yolcu Güvenliği, İşletmeci, Kaptan ve Sigortacı Sorumluluğu

Hangi olaylar turistik tekne kazası sayılır?

İniş-biniş, seyir, yanaşma ve demirleme sırasında yaralanma

Yolcunun iskele ile tekne arasında ayağının sıkışması, teknenin sert yanaşması, açık güvertede kayarak düşme, merdiven veya korkuluk eksikliği, aşırı yolcu yükü, motor/elektrik/yangın kazası ve denize düşme farklı nedenlerle gerçekleşebilir. Kaptanın manevrası ile yolcunun kendi hareketi, dalga koşulları, geminin teknik durumu ve işletmenin güvenlik tedbirleri ayrı değerlendirilmelidir. Kaza denizde gerçekleşti diye her olayın hukuki niteliği ve sorumlu taraflar aynı olmaz.

Teknenin dışında yapılan yüzme veya su sporları

Tekne tarafından verilen yüzme molası, şnorkelle yüzme, dalış, jet ski veya başka su sporu faaliyeti aynı hukuki sözleşmenin parçası da olabilir; bağımsız hizmet sağlayıcısı tarafından da yürütülebilir. Gemi kazasından kaynaklanan bedensel zarar ile gemi kazası dışındaki olay TTK m.1256 bakımından farklı sorumluluk şartları doğurabilir. Yalnız etkinliğin adı değil olayın yeri, sebebi ve organizatörün üstlendiği görev önem taşır.

Günübirlik tur ile özel yat kiralaması

Biletli, ticari yolcu taşıma faaliyeti; kaptanlı özel tur; mürettebatsız deniz aracı kiralaması; paket tur içindeki gezi; düzensiz tekne transferi hukuken farklı ilişkilerdir. TTK'nın deniz yolcu taşımacılığı hükümlerinin uygulanabilirliği teknenin niteliğine, tarafların sözleşmesine, fiili hizmete ve özel mevzuatın kapsamına göre belirlenmelidir. Düzenlenen bir deniz turizmi belgesi veya fatura, taşıyanın, donatanın ve kaptanın kim olduğunu tek başına kesinleştirmez.

Deniz yoluyla yolcu taşıma sözleşmesinde taraflar

Taşıyan ve fiili taşıyanın ayrılması

TTK m.1247 deniz yoluyla yolcu taşıma sözleşmesini; m.1248 ise taşıyan ve fiili taşıyan sıfatlarını düzenler. Bileti veya turu sözleşmeyle üstlenen kişi ile tekneyi fiilen işleten farklı olabilir. Turist sözleşmeyi bir acenteden satın aldı diye acente her durumda fiili taşıyan değildir. Ödeme tahsilatı, reklam, tur kuponu, gemi kiralama sözleşmesi, ticaret sicili, bilet ve yolcu manifestosu birlikte incelenmelidir.

Donatan, gemi maliki ve işletmecinin farklı rolleri

Gemi sahibi, gemiyi kendi adına işleten donatan, kiracı, geminin teknik işletmesini yürüten şirket ve tur satışını yapan işletmeci aynı kişi olmayabilir. Gemi sicili veya bağlama kütüğü, geminin işletme ve kira sözleşmeleri, donatan bilgisi, sigorta poliçesi ve gemiadamı istihdam kayıtları karşılaştırılır. TTK m.1062 vd. donatanın sorumluluğu bakımından olay türüne göre önem taşıyabilir. Sözleşmenin tarafı olmayan kişinin her zarar bakımından otomatik müteselsil borçlu olduğu varsayılmaz.

Kaptan ve gemiadamının kişisel kusuru

Kaptanın tehlikeli hava koşulunda seyri sürdürmesi, güvenli yanaşma tedbiri almaması, yolcuların inişini erken başlatması, can yeleği ve kurtarma talimatlarını uygulamaması veya gerekli yardım çağrısını geciktirmesi kişisel kusur bakımından araştırılır. Mürettebatın görev dağılımı, sertifikaları, eğitim kayıtları ve olayın görülebilirliği önemlidir. Kaptanın ceza sorumluluğu ile taşıyanın tazminat sorumluluğu aynı ispat yapısına sahip değildir.

TTK m.1256: Gemi kazası ve gemi kazası dışındaki zararlar

Gemi kazasından doğan ölüm veya yaralanma

6102 sayılı TTK m.1256/1 uyarınca taşıyan, yolcunun gemi kazası yüzünden ölmesi veya yaralanmasından doğan zarardan kanuni koşullarda sorumludur. Kanun, yolcu başına her bir gemi kazasında başlangıçta 250.000 Özel Çekme Hakkı (ÖÇH/SDR) sınırını öngörür. Savaş, terör, iç savaş, isyan, istisnai nitelikte kaçınılmaz ve önlenemez doğa olayı veya tamamen üçüncü kişinin kasten meydana getirdiği fiil/ihmal gibi kanunda düzenlenen kurtuluş nedenlerinin koşulları ayrıca değerlendirilir. Taşıyanın kusurunun bulunduğu ve üst sınırın aşılmasının istendiği olaylarda hükmün ispat düzeni önem kazanır.

Gemi kazası sayılmayan olayda sorumluluk

TTK m.1256/2, gemi kazasından kaynaklanmayan ölüm ve yaralanmada taşıyanın, kazanın meydana gelmesinde kusuru varsa sorumluluğunu öngörür; kusuru ispat yükü davacıdadır. Bu nedenle rehber eşliğinde tekneden açık denize yüzme, tekneden bağımsız su sporu veya gemi manevrasıyla ilgisi bulunmayan bazı olayların hangi fıkra kapsamında değerlendirileceği tartışılabilir. Olayın gerçek nedenini açıklamayan “deniz turu sırasında kaza” ifadesi tek başına hüküm seçimine yeterli değildir.

Dalga nedeniyle düşme gemi kazası mıdır?

Dalganın varlığı tek başına mücbir sebep veya taşıyanın kusursuzluğu anlamına gelmez. Geminin yanaşma manevrası, güvenli tutunma ve korkuluk koşulları, yolcuların uyarılması, tahliyenin başlatıldığı zaman ve deniz durumu birlikte incelenir. Üçüncü geminin yarattığı dalga da tek başına illiyet bağının mutlaka kesildiği anlamına gelmez.

Limana yanaşma, iskeleye geçiş ve kurtarma eksikliği

İniş ve biniş sırasında oluşan yaralanmalarda geminin bağlanma durumu, merdiven, halat, kaymaz yüzey, personel gözetimi, iskeleyle temas, yolcu yönlendirmesi ve zamanlama belirleyici olabilir. Geminin kıyıya varmış olması, taşımanın hukuki bakımdan sona erdiğini her olayda otomatik ispat etmez; yolcu taşımasının kapsamı ve özel hükümlerin uygulanması ayrıca incelenmelidir.

TTK m.1262: 250.000 ÖÇH ile 400.000 ÖÇH sınırının ilişkisi

İki sınır birbiriyle çelişmez

TTK m.1262, m.1256'ya dayalı ölüm ve yaralanma sorumluluğunda her olay için yolcu başına 400.000 ÖÇH üst sınırını, m.1256/1'in ikinci cümlesindeki özel durum saklı olmak üzere düzenler. 250.000 ÖÇH ilk sorumluluk düzeyi ile 400.000 ÖÇH azami üst sınırı aynı şey değildir. Taşıyanın kusuru, somut zarar ve özel kurtuluş hükümleri değerlendirilmeden tek bir tutar her davaya uygulanmaz. İrat biçimindeki tazminatta anapara değerinin sınırı ayrıca önemlidir.

Özel Çekme Hakkı (SDR/ÖÇH) nasıl uygulanır?

ÖÇH, IMF tarafından tanımlanan hesap birimidir. Tutarın Türk lirası veya başka para cinsine çevrilmesi, kanuni hükmün seçtiği tarih ve kur rejimi ile olaydaki talebin niteliğine göre yapılmalıdır. ÖÇH'nin bir Amerikan doları ya da sabit bir Türk lirası tutarı olduğu varsayılmamalıdır. Sınıra ilişkin özel veya uluslararası sözleşme hükümlerinin uygulanabilirliği ayrıca incelenir. Doğrudan bugün için sabit bir TL miktarı verilmesi hızla yanıltıcı hale gelebilir.

Denize elverişlilik, yolcu kapasitesi ve emniyet yükümlülükleri

Geminin belge ve teknik koşulları

Geminin cinsi, sefer bölgesi, denize elverişlilik belgesi, yolcu kapasitesi, yangın söndürme ve can kurtarma donanımı, güverte düzeni, can yeleklerinin sayısı ve erişilebilirliği, haberleşme ekipmanı ve personel yeterlik belgeleri teknik denetimde önemlidir. Gemiye ilişkin her belgeye sahip olmak, olay anında yükümlülüklerin gerçekten yerine getirildiğini tek başına ispat etmez. Belgenin geçerlilik tarihi, hangi gemiye ait olduğu ve somut sefer bölgesi birlikte araştırılmalıdır.

Can yeleği, kurtarma simidi ve yolcu bilgilendirmesi

Can yeleğinin teknede bulunması ile yolcuların kullanabileceği yerde, uygun beden ve sayıda, çalışır durumda bulunması farklıdır. Gerekli güvenlik bilgilendirmesi, çocuklar ve yüzme bilmeyen yolcular için risklerin aktarılması, acil toplanma noktası ve denize düşme halinde müdahale düzeni olayın koşullarına göre incelenir. Her turda can yeleğinin her an giyilmesinin hukuki zorunluluk olduğu gibi genel bir ifade, sefer ve etkinliğe uygulanabilir özel hüküm doğrulanmadan kurulamaz.

Aşırı yolcu, dengesiz yük ve hava koşulları

Kayıtlı yolcu sayısı, yolcu listesindeki isimler, güvertedeki gerçek kişi sayısı, yük yerleşimi, deniz/hava raporları ve yetkili makam uyarıları karşılaştırılır. Kötü hava koşuluna rağmen sefere çıkma veya tehlike fark edildikten sonra gerekli önlemleri almama somut kusur tartışması doğurabilir. Hava koşulunun kötüleşmesi otomatik mücbir sebep değildir; öngörülebilirlik ve kaçınma olanağı incelenmelidir.

Yerel gezi teknesi genelgeleri ve güncellik

Antalya Ticaret İl Müdürlüğünün 16.07.2026 tarihli duyurusu, 11.06.2026 tarih ve 2026/5 sayılı Gezi Teknelerinin Çalışma Usul ve Esasları Genelgesi hakkında resmi bilgi vermektedir. Bununla birlikte yerel düzenlemelerin daha sonra değiştirilmesi ve görevli makamların yeni talimat yayımlaması mümkündür. 13 Kasım 2026 itibarıyla önceki genelgenin yerine geçtiği bildirilen sonraki bir genelgenin resmi tam metni bu çalışma kapsamında doğrulanamadığından, 2026/5'in ayrıntılı yükümlülükleri güncel kesin şart gibi ileri sürülmemektedir. Somut olay tarihinde yürürlükteki liman/valilik/ilgili idare metni temin edilmelidir.

Tur organizatörü, otel ve seyahat acentesi ne zaman sorumlu olur?

Paket tur ve ayrı satın alınan tekne gezisi ayrımı

Tekne turunun paket seyahatin bir parçası olması, 6502 sayılı Kanun m.51 ve Paket Tur Sözleşmeleri Yönetmeliği kapsamında düzenleyici/aracının edim sorumluluğunu gündeme getirebilir. Bağımsız tekne turunda ise satıcının yalnız bilet aracısı mı, turu üstlenen organizatör mü, fiili taşıyan mı olduğu belirlenir. Acentenin logolu kuponunu taşımak, teknenin donatanı veya kaptanı olduğunu ispatlamaz. Sözleşme, fatura, reklam vaadi, sefer organizasyonu ve alt yüklenici ilişkisi birlikte incelenmelidir.

Otelin yalnız turu önermesi

Konaklama tesisinin konuklara bir turu tanıtması, turu kendi adına satması, bedelini tahsil etmesi veya güvenli organizasyonu üstlenmesi farklı ilişkilerdir. Otelin tüm dış etkinliklerden otomatik sorumlu olduğu veya hiçbir koşulda sorumluluk doğmadığı genellemelerinden kaçınılmalıdır. Olayın sözleşmesel ve fiili bağlantısı ortaya konmalıdır.

Sigorta ve poliçe teminatı

Deniz taşıtları ve yolcu mali sorumluluk sigortaları

Yolcunun ölüm veya yaralanmasının hangi sigorta türünün teminatına girdiği, poliçenin sigortalısı, yürürlük dönemi, limitleri, istisnaları, olayın gemi kazası niteliği, geminin sefer alanı ve zorunlu/isteğe bağlı sigorta ayrımıyla belirlenmelidir. Bir teknenin sigorta poliçesi olması, her zararın ve manevi tazminatın otomatik karşılanacağı anlamına gelmez. Üçüncü kişiye karşı sorumluluk sigortası, tekne gövde sigortası, seyahat sigortası ve ferdi kaza teminatları aynı işlevi taşımaz.

Sigortacıya başvuru ile taşıyana karşı dava

Poliçeye ve kanuna göre doğrudan talep, ön başvuru, temerrüt ve tahkim imkânları değişebilir. Sigorta başvurusu yapıldı diye taşıyan, fiili taşıyan veya kaptana yönelik zamanaşımının otomatik durduğu varsayılamaz. Ödenen tutarın hangi zarar kalemine ilişkin olduğu ve diğer sorumlulara yöneltilecek talepler bakımından mükerrer tahsil riski ayrıca değerlendirilir.

Kaza sonrasında hangi deliller korunmalıdır?

Deniz ve adli kayıtlar

Sahil Güvenlik, liman başkanlığı, kolluk, 112, hastane ve Cumhuriyet savcılığının ilgili olay kayıtları; gerektiğinde deniz kazası teknik inceleme raporları ve hava/deniz durumu raporları istenir. Bu kayıtların düzenlenip düzenlenmediği ve hangi makamca tutulduğu olayın türüne göre değişebilir. Her olaya aynı isimde bir deniz kazası raporu hazırlanmış olduğu varsayılamaz.

Gemiye ve sefere ilişkin özel belgeler

Gemi sicili/bağlama kütüğü, denize elverişlilik, yolcu listesi, kaptan ve personel yeterlikleri, varsa seyir/seyahat belgesi, güverte günlüğü, bakım, telsiz, can kurtarma teçhizatı ve sigorta poliçeleri araştırılır. Delilin sonradan değiştirilmesi veya kaybolması riski karşısında usulüne uygun tespit ve muhafaza talepleri önem taşır.

Yaralanma, ölüm ve yurt dışındaki zararın kanıtı

Acil servis, epikriz, adli muayene, otopsi, maluliyet, gelir, işveren, sosyal güvenlik, tedavi ve bakım belgeleri zarar kalemine göre toplanır. Yabancı sağlık raporlarının tercüme ve gerektiğinde tasdikine ilişkin kurallar ile tıbbi içeriğinin doğruluğu ayrı meselelerdir. Bir kişinin seyahat sigortasından ödeme alması, bütün maddi zararlarının karşılandığı anlamına gelmez.

Deniz kazası ve ceza soruşturması

Taksirle yaralama veya ölüm

Kaptanın manevrası, gözetim görevi, açık hava koşulları, kurtarma ekipmanının kullanılması ve yardım çağrısı gibi somut davranışlar TCK m.85 ve m.89 kapsamındaki kişisel kusur araştırmasında değerlendirilebilir. Kasten gerçekleştirildiği iddia edilen bir fiilde hukuki nitelendirme değişebilir. Olayın teknik olarak kaza olması, kimsenin kusurlu olmadığı veya ceza sorumluluğunun her durumda doğduğu anlamına gelmez.

Ceza kararı ile hukuk davası arasındaki ilişki

TBK m.74 gereğince hukuk hâkiminin ceza hukukundaki kusur değerlendirmesi veya beraat kararından bağımsızlığı genel ilkesi saklıdır. Bununla birlikte ceza kararında kesinleşen maddi olgular, hukuk davasındaki kusur ve illiyet tartışması bakımından önem taşıyabilir. Tazminat başvurusu, ceza soruşturması sonuçlanana kadar otomatik ertelenmez.

Zamanaşımı, görevli mahkeme ve yabancılık unsuru

TTK m.1270 özel zamanaşımı

Deniz yoluyla yolcu taşımasında yolcunun ölüm ve bedensel zararından doğan bütün tazminat istemleri için on yıllık zamanaşımı; taşıma sözleşmesinden doğan ve bagaj kaybı/hasarı dahil diğer alacaklar için ise kural olarak iki yıllık zamanaşımı öngörülmüştür. İkinci grupta başlangıç, bagajın teslimi ve alacağın muacceliyeti bakımından ayrıca belirlenir. Hangi istemin bu hükme girdiği, gemi/taşıma ilişkisi ve taraf sıfatları somut incelenir. Karayolu kazasındaki KTK m.109 süresi deniz yolcu taşımasına otomatik uygulanmaz.

Görev ve milletlerarası yetki

Deniz ticareti hukukundan doğan uyuşmazlıklarda ticaret mahkemesi ve varsa denizcilik ihtisas görevi gündeme gelebilir; sözleşmenin tüketici/paket tur niteliği ve davalı sıfatı usul değerlendirmesini etkileyebilir. Milletlerarası yetki, yabancı yolcunun yerleşimi, sözleşme koşulları, yabancı bayrak, uygulanabilir uluslararası sözleşmeler ve MÖHUK hükümleri birlikte araştırılır. Turistin yabancı olması tek başına davanın Türkiye'de açılamayacağı veya her durumda Türk hukukunun uygulanacağı anlamına gelmez.

Yabancı davacı bakımından teminat ve muafiyetler

MÖHUK m.48 kapsamında teminat yükümlülüğü, karşılıklılık ve uluslararası anlaşmaya dayalı muafiyetler somut vatandaşlık ve davanın koşullarına göre değerlendirilir. Vekaletname, apostil/tercüme, yabancı gelir kayıtları ve ölüm halinde hak sahiplerinin belgeleri de usul planının parçasıdır.

Yargı kararı: Tekneye giriş ve çıkış kazasında kusur

İstanbul 17. Asliye Ticaret Mahkemesinin 13.12.2022 tarihli E.2021/514, K.2022/699 sayılı kararında, iskeleye yanaşan motorun yolcu tahliyesi sırasında yaralanma meydana gelmiş; farklı teknik bilirkişi görüşleri, kaptanın manevrası, dalga etkisi, kaymaz yüzey ve tutunma imkânları tartışılmıştır. Mahkeme, taşıyanın deniz yolcusu bakımından özel sorumluluk hükümleri ile kaptan ve yolcu davranışlarının somut etkisini ayırarak değerlendirmiştir. Bu kararın dikkat çekici yönü tekneye veya iskeleye yakın olmakla sınırlı bir anlatının yeterli görülmemesi; güvenli tahliye düzeni, kusur, zarar ve taşıyan sıfatının teknik delillerle araştırılmasıdır. Kararın olay tarihi 2005 olduğundan sonraki TTK hükümlerine atıf biçimi ve somut dosyanın süreç geçmişi ayrıca göz önünde tutulmalıdır; tek ilk derece kararı yerleşik içtihat sayılmaz.

Yolcu için kaza sonrası başvuru ve belge tablosu

Sonuç

Günübirlik turistik tekne kazalarında doğru hukuki nitelendirme, önce olayın gemi kazası olup olmadığının ve sözleşmedeki taşıyanın kim olduğunun belirlenmesine bağlıdır. TTK m.1256'daki farklı sorumluluk yapısı, m.1262'deki ÖÇH limitleri ve m.1270'teki özel zamanaşımı; kaptanın ve işletmenin kusurunu, sigorta teminatını ve tur organizatörünün görevini birbirine karıştırmadan uygulanmalıdır. Özellikle kaza yeri, deniz koşulu, teknik ekipman, yolcu listesi ve tıbbi zarar belgelerinin usulüne uygun korunması, yabancı turistin taleplerinin etkili biçimde ileri sürülmesini sağlar.

Sıkça Sorulan Sorular

Tur teknesinde düşen turist mutlaka tazminat alır mı?

Hayır. Olayın gemi kazası niteliği, zarar, uygun illiyet bağı, tarafların sıfatları ve uygulanacak özel hükmün koşulları değerlendirilir. Sorumluluk şartları somut delillerle ortaya konulmalıdır.

Denizde dalga varsa tekne işletmecisi sorumluluktan kurtulur mu?

Her durumda hayır. Dalganın öngörülebilirliği, manevra, güvenli iniş ve gerekli tedbirler birlikte incelenir. Mücbir sebep savunması somut olayla sınanır.

250.000 ÖÇH ile 400.000 ÖÇH arasındaki fark nedir?

TTK m.1256 ve m.1262, gemi kazasına bağlı ölüm/yaralanma sorumluluğunda farklı düzeyler öngörür. Kusur ve somut zarar şartları değerlendirilmeden tek sınır tüm davalara uygulanmaz.

Tekne turu paket turla satıldıysa acente de sorumlu mudur?

Koşulları varsa paket tur düzenleyicisi/aracısı bakımından sözleşmesel sorumluluk değerlendirilebilir. Ancak yalnız aracılık veya reklam yapmak otomatik olarak her kazanın borçlusu olmayı gerektirmez.

Tekne kazasında zamanaşımı kaç yıldır?

TTK m.1270 kapsamında yolcunun ölüm veya bedensel zarar tazminatında on yıl; bagaj dahil diğer taşıma alacaklarında kural olarak iki yıl öngörülmüştür. Somut talep türü ve sözleşme incelenmelidir.

Turist ülkesine döndükten sonra Türkiye'de dava açabilir mi?

Uygulanacak hukuk, milletlerarası yetki, temsil ve süre şartlarına bağlı olarak mümkündür. Yurt dışında tedavi ve gelir belgelerinin usulüne uygun hazırlanması önem taşır.

Kaynakça

1. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, m.1062 vd., 1247–1271; özellikle m.1256, 1262, 1270. mevzuat.gov.tr
2. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m.49, 53–56, 74. mevzuat.gov.tr
3. 6502 sayılı Kanun m.51 ve Paket Tur Sözleşmeleri Yönetmeliği. mevzuat.gov.tr
4. T.C. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, Denizcilik Genel Müdürlüğü, denize elverişlilik, gemiadamı ve sefer uygulamaları. denizcilik.uab.gov.tr
5. T.C. Ticaret Bakanlığı Antalya İl Müdürlüğü, 16.07.2026 tarihli 2026/5 Gezi Tekneleri Genelgesi duyurusu. antalya.ticaret.gov.tr
6. İstanbul 17. Asliye Ticaret Mahkemesi, 13.12.2022, E.2021/514, K.2022/699, tekne yanaşma ve yolcu yaralanması. app.dejure.ai