SADDAM ALALIALHUSSEIN (2023/73979)

TÜRKİYE CUMHURİYETİ

ANAYASA MAHKEMESİ

BİRİNCİ BÖLÜM

KARAR

SADDAM ALALIALHUSSEIN BAŞVURUSU

(Başvuru Numarası: 2023/73979)

Karar Tarihi: 9/4/2026

 

 

BİRİNCİ BÖLÜM

KARAR

​

Başkan	:	İrfan FİDAN
Üyeler	:	Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTEŞ Muhterem İNCE Yılmaz AKÇİL
Raportör	:	Mutlu ALAF
Başvurucu	:	Saddam ALALIALHUSSEIN
Vekili	:	Av. Mehmet SÖNMEZ

​

I. BAŞVURUNUN ÖZETİ

1. Başvuru, idare aleyhine açılan tazminat davasında adli yardım talebinin reddedilmesi nedeniyle mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

A. Bireysel Başvuruya Konu Dava Öncesi Süreç

2. Başvurucu 7/4/2023 tarihinde geri gönderme merkezinde tutulduğu süre zarfında idarenin eylem ve ihmali sonucu uğradığı zararların tazmini için idare aleyhine adli yardım talepli dava açmıştır. Şanlıurfa 1. İdare Mahkemesinde görülen davada başvurucunun adli yardım talebi kabul edilmiştir.

3. Şanlıurfa 1. İdare Mahkemesi 3/5/2023 tarihinde verdiği kararla bakılan davada adli yargı yerinin görevli olduğu gerekçesiyle davanın görev yönünden reddine karar vermiş ve karar tarafların istinaf kanun yoluna başvurmaması üzerine kesinleşmiştir.

B. Bireysel Başvuruya Konu Dava Süreci

4. Başvurucu, görevsizlik kararı üzerine adli yargıda idare aleyhine adli yardım talepli dava açmıştır. Şanlıurfa 4. Asliye Hukuk Mahkemesinde (Mahkeme) görülen davada Mahkeme 19/7/2023 tarihli ara kararı ile adli yardım talebini reddetmiştir. Kararın gerekçesinde başvurucunun adli yardım talebinin kabulü için kanunda belirtilen şartları taşımadığını, dosyada ödenmesi gerekli olan harç ve yargılama giderlerinin başvurucunun ve ailesinin geçimini güçleştirmeyeceğini, bu hususta delil ibraz etmediği değerlendirmesini yapmıştır. Başvurucu, bu karara itiraz etmiştir. Şanlıurfa 5. Asliye Hukuk Mahkemesi 26/7/2023 tarihli kararı ile itirazın reddine karar vermiştir.

5. Başvurucu, nihai kararı 28/7/2023 tarihinde öğrendikten sonra 28/8/2023 tarihinde süresinde bireysel başvuruda bulunmuştur. Başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

C. Bireysel Başvurudan Sonraki Dava Süreci

6. Mahkeme 11/9/2023 tarihli kararı ile yargı yolunun caiz olmasına ilişkin dava şartı noksanlığı bulunduğu gerekçesiyle dava dilekçesinin usulden reddine, Mahkemenin görevsizliğine, idari yargı yolunun görevli olduğunun tespitine karar vermiştir. Ayrıca kararın kesinleşmesinden sonra dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine, başvurucu aleyhine 539,70 TL yargılama giderine hükmedilmesine istinaf kanun yolu açık olmak üzere karar vermiştir.

7. Başvurucu 500 TL gider avansı yatırmış ve dosyanın taraflara tebliğ edilerek kararın kesinleştirilmesini ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesini talep etmiştir. Karar, tarafların karara karşı istinaf kanun yoluna başvurmaması üzerine kesinleştirilmiş ve dosya Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmiştir. Uyuşmazlık Mahkemesi 6/5/2024 tarihinde verdiği kararla söz konusu davanın idari yargı yerinde görülmesine karar vermiştir.

II. DEĞERLENDİRME

8. Başvurucu, adli yardım talebinde bulunmuştur. Ödeme gücünden yoksun olduğu anlaşılan başvurucunun adli yardım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir.

9. Başvurucu,   adli yardım talebinin reddedilerek yargılama harçları ve teminat ödeme yükümlülüğü altında bırakılmasının mahkemeye erişim hakkını ihlal ettiğini ileri sürmüştür.

10. Başvuru, mahkemeye erişim hakkı kapsamında incelenmiştir.

11. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un “Bireysel başvuruların kabul edilebilirlik incelemesi ve şartları” başlıklı 48. maddesinin (5) numaralı fıkrası şöyledir:

“Kabul edilebilirlik şartları ve incelemesinin usul ve esasları ile ilgili diğer hususlar İçtüzükle düzenlenir.”

12. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün (İçtüzük) "Düşme kararı" başlıklı 80. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:

“Bölümler ya da Komisyonlarca yargılamanın her aşamasında aşağıdaki hâllerde düşme kararı verilebilir:

   …

ç) Bölümler ya da Komisyonlarca saptanan herhangi bir başka gerekçeden ötürü, başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini haklı kılan bir neden görülmemesi.”

13. İçtüzük'ün 80. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (ç) bendi uyarınca Anayasa Mahkemesince saptanan herhangi bir gerekçeden dolayı başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini haklı kılan bir sebebin olmadığı kanaatine varılması hâlinde başvuru hakkında düşme kararı verilebilir (Cemil Pınarbaşı [1. B.], B. No: 2020/22227, 18/10/2022, § 13).

14. Somut olayda başvurucunun adli yardım talebi reddedilmiş ve Mahkeme tarafından görevsizlik kararı verilerek yargılama giderleri başvurucu üzerinde bırakılmıştır. Bireysel başvurudan önceki süreçte ise Şanlıurfa 1. İdare Mahkemesi tarafından başvurucunun adli yardım talebinin kabul edildiği, sonraki süreçte yine bu Mahkeme tarafından dosyanın esas yönden incelendiği görülmüştür. Bu nedenle başvurucunun mağdur sıfatının kalmadığı anlaşılmıştır. Bu itibarla başvurucunun adli yardım talebinin kabul edildiği ve davasının esasının incelendiği görülmekle İçtüzük'ün 80. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (ç) bendine göre başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini haklı kılan bir neden kalmadığı sonucuna varılmıştır.

15. Öte yandan İçtüzük'ün 80. maddesinin (2) numaralı fıkrasında öngörülen başvurunun incelenmesinin devamında Anayasa'nın uygulanması veya temel hakların kapsamının ve sınırlarının belirlenmesi ya da insan haklarına saygının gerekli kıldığı herhangi bir durumun da söz konusu olmadığı anlaşılmıştır.

16. Açıklanan nedenlerle başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini haklı kılan bir neden kalmadığı anlaşıldığından başvurunun diğer kabul edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin düşmesine karar verilmesi gerekir.

III.   HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. Adli yardım talebinin KABULÜNE,

B. Başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini haklı kılan bir neden görülmemesi nedeniyle DÜŞMESİNE,

C. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 339. maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca tahsil edilmesi mağduriyetine neden olacağından adli yardım talebi kabul edilen başvurucunun yargılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA 9/4/2026 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.