FERAYİ TÜLCÜ (2023/62522)

TÜRKİYE CUMHURİYETİ

ANAYASA MAHKEMESİ

İKİNCİ BÖLÜM

KARAR

FERAYİ TÜLCÜ BAŞVURUSU

(Başvuru Numarası: 2023/62522)

Karar Tarihi: 3/3/2026

 

 

İKİNCİ BÖLÜM

KARAR

​

Başkan	:	Basri BAĞCI
Üyeler	:	Engin YILDIRIM Yıldız SEFERİNOĞLU Kenan YAŞAR Metin KIRATLI
Raportör	:	Mutlu ALAF
Başvurucu	:	Ferayi TÜLCÜ
Vekili	:	Av. Hasan Selçuk KÖSEOĞLU

​

I. BAŞVURUNUN ÖZETİ

1. Başvuru, adli yardım talebinin reddedilmesi nedeniyle mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

A. Bireysel Başvuruya Konu Dava Süreci

2. Başvurucu 1/7/2016 tarihinde aile konutu şerhi konulması talebinin reddi işleminin iptaline ilişkin idare aleyhine dava açmıştır. Denizli 3. Aile Mahkemesinde (Aile Mahkemesi) görülen davada Mahkeme 12/12/2016 tarihinde idari yargının görevli olduğu gerekçesiyle davanın reddine karar vermiştir. Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 2. Hukuk Dairesi (Bölge Adliye Mahkemesi) 18/10/2018 tarihli kararı ile başvurucunun istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir. İdare mahkemesinde açılan dava da adli yargının görevli olduğu gerekçesiyle reddedilmiştir. Uyuşmazlık Mahkemesi 25/11/2019 tarihli kararı ile adli yargının görevli olduğuna karar vermiştir.

3. Uyuşmazlık, Aile Mahkemesinde yeni esas alarak yeniden görülmeye başlamıştır. Başvurucu 8/8/2020 tarihinde aynı taşınmaza ilişkin olarak Denizli 5. Aile Mahkemesinde tapu iptal ve tescil davası açmıştır. Mahkeme 1/3/2021 tarihinde verdiği kararla dosyanın bireysel başvuruya konu dava ile birleştirilmesine karar vermiştir.

4. Aile Mahkemesi 25/3/2021 tarihinde davanın reddine karar vermiştir. Başvurucu, karara karşı istinaf kanun yoluna başvurmuştur. Bölge Adliye Mahkemesi 23/2/2023 tarihinde Aile Mahkemesinin verdiği kararı kaldırmıştır. Kararın gerekçesinde, birleşen tapu iptal ve tescil davası hakkında karar verilmediğini ve bu davaya yönelik nispi harcın tamamlanmadığını vurgulamıştır.

5. Aile Mahkemesi 14/3/2023 tarihinde kaldırma kararı doğrultusunda taşınmazın değerinin tespiti amacıyla keşif yapılmasına ve keşif masraflarının başvurucu tarafından karşılanmasına karar vermiştir. Başvurucu 29/3/2023 tarihinde adli yardım talep etmiştir. Aile Mahkemesi 30/3/2023 tarihinde adli yardım talebinin reddine karar vermiştir. Başvurucu, bu karara itiraz etmiştir. Denizli 4. Aile Mahkemesi 13/4/2023 tarihli kararla itirazı reddetmiştir.

6. Aile Mahkemesi 22/5/2023 tarihli ara kararıyla taşınmazın değeri üzerinden 38.369,97 TL harcın yatırılmasına karar vermiştir. Bu ara kararı başvurucuya 28/5/2023 tarihinde tebliğ edilmiştir. Başvurucu 1/6/2023 tarihinde yeniden adli yardım talebinde bulunmuştur. Aile Mahkemesi 1/6/2023 tarihli ara kararı ile adli yardım talebinin reddine karar vermiştir. Bu karar başvurucuya 11/6/2023 tarihinde tebliğ edilmiştir. Başvurucu bu karara 12/6/2023 tarihinde itiraz etmiştir. Denizli 4. Aile Mahkemesi aynı tarihli kararı ile itirazın reddine karar vermiştir.

7. Başvurucu, nihai kararı 13/6/2023 tarihinde öğrendikten sonra 5/7/2023 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. Komisyon adli yardım talebinin kabulüne ve başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar vermiştir.

B. Bireysel Başvurudan Sonraki Dava Süreci

8. Aile Mahkemesi 7/7/2023 tarihli duruşmada harçların yatırılmadığı gerekçesiyle birleşen davada dosyanın işlemden kaldırılmasına karar vermiştir. 11/10/2023 tarihli duruşmada birleşen tapu iptal ve tescil davasına ilişkin dosyanın tefrikine ve ayrı bir esasa kaydedilmesine karar vermiştir.

1. Tefrik Edilen Tapu İptal ve Tescil Davası Yönünden

9. Aile Mahkemesi, tefrik edilen tapu iptal ve tescil davasında 11/10/2023 tarihinde davanın açılmamış sayılmasına karar vermiştir. Başvurucu, karara karşı adli yardım talebiyle istinaf kanun yoluna başvurmuştur. Bölge Adliye Mahkemesi başvurucunun adli yardım talebini reddetmiştir. Başvurucu bu karara itiraz etmiştir. Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi itirazı kabul etmiş ve başvurucunun adli yardım talebinin kabulüne karar vermiştir. Bunun üzerine Bölge Adliye Mahkemesi istinaf başvurusunu esastan incelemiş ve Denizli 4. Aile Mahkemesinin 12/6/2023 tarihli ret kararı sonrasında başvurucuya süre verilerek belirlenen nispi harcı yatırması istenmesi gerekirken doğrudan dosyanın işlemden kaldırılmasına ve sonrasında da davanın açılmamış sayılmasına karar verilmesinin usul ve kanuna aykırı olduğu gerekçesiyle kararı kaldırmıştır. Ayrıca dava konusu taşınmazın adına kayıtlı olduğu kişinin davaya dâhil edilmesi gerektiğine işaret etmiştir.

10. Aile Mahkemesi, başvurucunun adli yardım talebini tefrik edilen tapu iptal ve tescil davası yönünden 1/7/2024 tarihinde kabul etmiştir. Mahkeme 21/5/2025 tarihinde davanın reddine karar vermiştir. Başvurucu, kararı istinaf etmiş olup Bölge Adliye Mahkemesi 13/10/2025 tarihinde istinaf başvurusunun esastan reddine karar vermiştir. Dava dosyası bireysel başvuruyu inceleme tarihi itibarıyla temyiz aşamasındadır. Asıl dava olan aile konutu şerhi konulması davasında ise bu davanın sonucunun beklendiği görülmüştür.

2. Aile Konutu Şerhi Konulması Davası Yönünden

11. Aile Mahkemesi 11/10/2023 tarihli duruşmada başvurucudan tebligat gideri olarak 1.170 TL gider avansı yatırmasına karar vermiştir. Başvurucu adli yardım talebinde bulunmuştur. Mahkeme adli yardım talebi ile ilgili karar vermeden başvurucu 16/1/2024 tarihinde gider avansını yatırmıştır. 17/1/2024 tarihli duruşmada başvurucu gider avansını yatırdığını bildirmiştir. Aynı duruşmada Aile Mahkemesi adli yardım talebinin reddine karar vermiştir. Başvurucu bu karara itiraz etmemiştir. Aile Mahkemesi davayı esastan görmeye devam etmiş ve 2/1/2026 tarihli duruşmada tefrik edilen tapu iptal ve tescil davasının sonucunun beklenmesine karar vermiştir.

II. DEĞERLENDİRME

12. Başvurucu;   ortağı olduğu firmaların 2007 yılından beri gayrifaal olduğunu, emekli maaşından başka geliri olmadığını, inceleme yapılmadan adli yardım talebinin reddedilmesinin adil yargılanma hakkını ihlal ettiğini ileri sürmüştür.

13. Adalet Bakanlığı (Bakanlık) görüşünde, başvuruya ilişkin olarak Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığından temin edilen görüş ve ilgili belgeleri göndermiştir. Başvurucunun temel hak ve hürriyetlerinin ihlal edilip edilmediği konusunda yapılacak incelemede Anayasa ve ilgili mevzuat hükümleri ile somut olayın kendine özgü koşullarının da dikkate alınması gerektiği ifade edilmiştir. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı bireysel başvuru formundaki şikâyetlerini yinelemiştir.

14. Başvuru, mahkemeye erişim hakkı yönünden incelenmiştir.

15. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un "Bireysel başvuruların kabul edilebilirlik şartları ve incelenmesi" başlıklı 48. maddesinin (5) numaralı fıkrası şöyledir:

"Kabul edilebilirlik şartları ve incelemesinin usul ve esasları ile ilgili diğer hususlar İçtüzükle düzenlenir."

16. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün (İçtüzük) "Düşme kararı" başlıklı 80. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:

"Bölümler ya da Komisyonlarca yargılamanın her aşamasında aşağıdaki hâllerde düşme kararı verilebilir:

…

c) İhlalin ve sonuçlarının ortadan kalkmış olması.

..."

17. İçtüzük'ün 80. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (c) bendi gereği Anayasa Mahkemesi, ihlalin ve sonuçlarının ortadan kalkmış olması hâlinde başvurunun düşmesine karar verebilir (S.Ö. [2. B.], B. No: 2013/7087, 18/9/2014, § 23; Mehmet Emin Bülbül [2. B.], B. No: 2014/4463, 16/6/2016, §§ 46-48).

18. Somut olayda başvurucunun birleşen ve sonra tefrik edilen tapu iptal ve tescil davasına ilişkin adli yardım talebi önce reddedilmiş, bireysel başvuru yaptıktan sonra 1/7/2024 tarihinde kabul edilmiştir. Aile konutu şerhi konulmasına ilişkin davada ise bireysel başvurudan sonra Aile Mahkemesi tarafından istenen gider avansı yatırılmış ve davanın görülmesine devam edilmiştir. Bu itibarla başvurucunun adli yardım talebinin kabul edildiği ve davasının esasının incelendiği görülmekle İçtüzük'ün 80. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (c) bendine göre ihlalin ve sonuçlarının ortadan kalktığı kanaatine varılmıştır.

19. Öte yandan İçtüzük'ün 80. maddesinin (2) numaralı fıkrasında öngörülen başvurunun incelenmesinin devamında Anayasa'nın uygulanması veya temel hakların kapsamının ve sınırlarının belirlenmesi ya da insan haklarına saygının gerekli kıldığı herhangi bir durumun da söz konusu olmadığı anlaşılmıştır.

20. Açıklanan gerekçelerle ihlalin ve sonuçlarının ortadan kalkması ile başvurunun incelenmesini gerekli kılan başkaca bir nedenin bulunmaması nedeniyle başvurunun düşmesine karar verilmesi gerekir.

III.   HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. Başvurunun ihlalin ve sonuçlarının ortadan kalkması nedeniyle DÜŞMESİNE,

B. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 339. maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca tahsil edilmesi mağduriyetine neden olacağından adli yardım talebi kabul edilen başvurucunun yargılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA 3/3/2026 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.