MUKHAMMADTOKHIR KHAKIMOV (2022/12170)

TÜRKİYE CUMHURİYETİ

ANAYASA MAHKEMESİ

BİRİNCİ BÖLÜM

KARAR

MUKHAMMADTOKHIR KHAKIMOV BAŞVURUSU

(Başvuru Numarası: 2022/12170)

Karar Tarihi: 17/6/2026

 

 

BİRİNCİ BÖLÜM

KARAR

​

Başkan	:	İrfan FİDAN
Üyeler	:	Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTEŞ Yılmaz AKÇİL
Raportör	:	Merve ARSLANTÜRK
Başvurucu	:	Mukhammadtokhır KHAKIMOV
Vekili	:	Av. Ahmet UYGUR

​

I. BAŞVURUNUN ÖZETİ

1. Başvuru, sınır dışı etme kararı nedeniyle kötü muamele yasağı ile aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.

2. Kırgızistan vatandaşı olan başvurucu hakkında Iğdır İl Göç İdaresi Müdürlüğünce (Göç İdaresi) 14/6/2021 tarihinde 4/4/2013 tarihli ve 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu'nun 54. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (h) bendi (Türkiye’ye yasal giriş veya Türkiye’den yasal çıkış hükümlerini ihlal edenler ya da bu hükümleri ihlale teşebbüs edenler) uyarınca sınır dışı etme kararı alınmıştır. Başvurucunun vize ihlalinde bulunduğunun tespit edilmesi üzerine ise 7/7/2021 tarihli güncelleme kararı ile bu kez aynı Kanun'un 54. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (e) bendi (vize veya vize muafiyeti süresini on günden fazla aşanlar veya vizesi iptal edilenler) uyarınca sınır dışı etme kararı verilmiştir.

3. Başvurucunun anılan kararın iptali talebiyle açtığı dava Erzurum 1. İdare Mahkemesi tarafından 29/12/2021 tarihinde kesin olarak reddedilmiştir.

4. Başvurucu, nihai kararı 11/1/2022 tarihinde öğrendikten sonra 10/2/2022 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

5. Komisyon, başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar vermiştir.

6. Göç İdaresi Başkanlığının cevabi yazı ve eklerindeki belgelere göre başvurucu hakkında verilen sınır dışı etme kararı uyarınca başvurucunun 11/8/2023 tarihinde Türkiye'den çıkış yaptığı ve gönüllü olarak Birleşik Arap Emirlikleri'ne gittiği anlaşılmıştır.

7. Anayasa Mahkemesi 21/7/2025 tarihli yazıyla başvurucunun avukatı olan Ahmet Uygur'dan başvurucunun güncel durumuna ilişkin bilgi, belge ile buna dair açıklamalarını on beş gün içinde sunmasını istemiştir. Yazı 26/7/2025 tarihinde başvurucunun avukatı Ahmet Uygur'a tebliğ edilmiş ise de vekil süresi içinde cevap vermemiştir.

II. DEĞERLENDİRME

8. Anayasa Mahkemesi tarafından adli yardım talebinin kabul edilebilmesi için gerekli şartlar Mehmet Şerif Ay ([2. B.], B. No: 2012/1181, 17/9/2013, § 23) kararında, yabancıların adli yardım talepleri konusunda benimsenen ilkeler ise Nadali Agheli Kohne Shari ([1. B.], B. No: 2014/12633, 9/9/2015, §§ 17, 18) kararında yer almaktadır. Anılan ilkelere göre adli yardım için gerekli şartlar mevcutsa karşılıklılık şartı gerçekleşmese bile yabancının adli yardım talebi kabul edilmelidir. Somut başvuruda yargılama giderlerini ödeme gücünden yoksun olduğu anlaşılan başvurucunun adli yardım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir.

9. Başvurucu, Kırgız-Özbek savaşında babasının Kırgız ordusunun çağrısına uymayarak ülkeyi terk etmesi nedeniyle ailesine tabi olarak Türkiye'ye geldiğini, ülkesine gönderilmesi hâlinde savaş kaçağı ve vatan haini ilan edileceğini, İslam dinine mensup olduğunu, Kırgızistan'da dinini özgürce yaşamayacağını, bu nedenle kötü muameleye uğrama riski olduğundan yaşam hakkı ve kötü muamele yasağının ihlal edildiğini iddia etmiştir. Türkiye'de anne ve babasıyla birlikte yaşadığını, sınır dışı edilmesi hâlinde aile bütünlüğünün bozulacağını belirterek aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür. Ayrıca anne ve babası hakkında savaş kaçağı ve politik suçlu oldukları gerekçesiyle hâlen arama ve soruşturma olduğunu, bu sebeple geri gönderilmesi hâlinde özgürlüğünden mahrum edilme riski nedeniyle kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkının ihlal edildiğini beyan etmiştir. Son olarak Kırgızistan vatandaşı bir Müslüman olduğunu, geri gönderilmesi hâlinde sadece dinî inancı nedeniyle dahi ayrımcılığa ve kötü muameleye uğrayacağını belirterek ayrımcılık yasağı ve din özgürlüğünün de ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

10. Adalet Bakanlığı (Bakanlık) görüşünde, başvurucunun iddialarının değerlendirilmesinde Anayasa ve ilgili mevzuat hükümleri ile Anayasa Mahkemesinin benzer başvurularda benimsediği ilkelerin dikkate alınması gerektiği belirtilmiştir. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.

11. Başvurucunun iddialarının Anayasa'nın 17. maddesinin üçüncü fıkrasında güvence altına alınan kötü muamele yasağı ile Anayasa'nın 20. maddesinde düzenlenen aile hayatına saygı hakkı kapsamında olduğu değerlendirilmiştir.

12. Anayasa Mahkemesinin bireysel başvuruyu inceleyebilmesi için başvurucunun başvurunun yapılmasından sonraki aşamada da başvurusunu devam ettirme iradesini Anayasa Mahkemesi önünde göstermesi gerekir. Başvurucunun Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün (İçtüzük) 59. maddesinin (5) numaralı fıkrasında öngörülen “başvuru formunda belirtilen bilgilerde ve başvuruyla ilgili koşullarda herhangi bir değişiklik olması durumunda bunu Anayasa Mahkemesine bildirme” yönündeki yükümlülüğüne aykırı davranarak başvuruyu yapmasından sonra meydana gelen ve ihlal iddiaları hakkında yapılacak değerlendirmeyi etkileyecek nitelikteki önemli gelişmeler (başvurunun yapılmasını takiben gelişen olaylar ile idari makamlar veya yargı mercilerince verilen kararlar) hakkında Anayasa Mahkemesini bilgilendirmemesi başvurucunun kötü niyeti olarak yorumlanabileceği gibi bireysel başvuruyu takip etmek istememesinin bir göstergesi olarak da değerlendirilebilir. Bireysel başvurunun değerlendirilmesinde gerekli görülen bilgi, belge ve delillerin ibrazı konusunda başvurucuya veya vekiline yapılan bildirime kayıtsız davranması da başvurucunun başvuruyu takip etmeme isteğinin bir yansıması olarak görülebilir (bazı değişikliklerle birlikte bkz. Mehmet Girasun ve Ömer Elçi [GK], B. No: 2015/15266, 17/6/2021, §§ 40-42).

13. Yabancının sınır dışı edileceği ülkede öldürüleceğine ve/veya Anayasa’nın 17. maddesinin üçüncü fıkrasına aykırı bir muameleye uğrayacağına dair iddiasını bireysel başvuruya konu ettiği hâllerde başvurucu vekilinin bireysel başvuru sürecinde başvurucunun sınır dışı edildiğini bildirmemesi ve Anayasa Mahkemesinin başvurucunun güncel durumuna ilişkin bilgi talebine kayıtsız kalması, başvurucu ile vekili arasındaki iletişimin koptuğu ve bunun başvurucunun bireysel başvurusunu sürdürmek istemediğinin göstergesi olduğu şeklinde değerlendirilebilir. Ayrıca istenen bilgi sunulmadığı için başvurucunun sınır dışı edildiği ülkede öldürüleceği ve/veya Anayasa’nın 17. maddesinin üçüncü fıkrasına aykırı bir muameleye uğrama konusunda gerçek bir riskle karşı karşıya kalıp kalmadığı hakkında değerlendirme yapabilme imkânının bulunmaması nedeniyle Anayasa Mahkemesinin başvurunun incelenmesini sürdürmesi mümkün olmayabilir (N.K.A.A. [1. B.], B. No: 2022/12862, 14/5/2025, § 24).

14. İçtüzük'ün 80. maddesinin (1) numaralı fıkrasında -başka hususlar yanında- başvurucunun davasını takipsiz bıraktığının anlaşılması veya başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini haklı kılan bir neden görülmemesi hâlinde düşme kararı verilebileceği belirtilmiş ancak aynı maddenin (2) numaralı fıkrasında Anayasa'nın uygulanması ve yorumlanması veya temel hakların kapsamının ve sınırlarının belirlenmesi ya da insan haklarına saygının gerekli kıldığı hâllerde incelemeye devam edilebileceği hüküm altına alınmıştır.

15. Başvurucu vekili, başvurucunun ülkeden çıkışı konusunda Anayasa Mahkemesini bilgilendirmemiş; güncel duruma dair bilgi talebine de kayıtsız kalmıştır. Bu durum başvurucu ile vekili arasındaki iletişimin koptuğunu göstermektedir. Bunun yanında başvurucunun ülkemizden çıkışından sonraki durumuna ilişkin herhangi bir bilgi veya belge sunulmamıştır. Dolayısıyla Anayasa Mahkemesi başvurucunun öldürüleceğine ve/veya Anayasa’nın 17. maddesinin üçüncü fıkrasına aykırı bir muameleye maruz kalma riski ile aile hayatına saygı hakkı konusunda değerlendirme yapabilme imkânından yoksundur. Dolayısıyla incelemenin sürdürülmesini haklı kılan bir neden bulunmamaktadır. Anayasa'nın uygulanması ve yorumlanması veya temel hakların kapsamının ve sınırlarının belirlenmesi ya da insan haklarına saygı da başvurunun incelenmesini gerekli kılmamaktadır.

16. Açıklanan gerekçelerle başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini haklı kılan bir neden görülmemesi nedeniyle düşmesine karar verilmesi gerekir.

III. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. Adli yardım talebinin KABULÜNE,

B. Başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini haklı kılan bir neden görülmemesi nedeniyle DÜŞMESİNE,

C. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 339. maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca tahsil edilmesi mağduriyetine neden olacağından adli yardım talebi kabul edilen başvurucunun yargılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA 17/6/2026 OYBİRLİĞİYLE karar verildi.