ÖMER FARUK ARINÇ (2022/10298)

TÜRKİYE CUMHURİYETİ

ANAYASA MAHKEMESİ

İKİNCİ BÖLÜM

KARAR

ÖMER FARUK ARINÇ BAŞVURUSU

(Başvuru Numarası: 2022/10298)

Karar Tarihi: 12/3/2026

 

 

İKİNCİ BÖLÜM

KARAR

​

Başkan	:	Basri BAĞCI
Üyeler	:	Engin YILDIRIM Rıdvan GÜLEÇ Yıldız SEFERİNOĞLU Metin KIRATLI
Raportör	:	Soner GÖÇER
Başvurucu	:	Ömer Faruk ARINÇ
Vekili	:	Av. Ali SAMSUM

​

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, kanser teşhisi konulan hastaya reçete edilen ilacın bedelinin Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından karşılanmasına yönelik olarak verilen ihtiyati tedbir kararının uygulanmaması nedeniyle maddi ve manevi varlığın korunması ve geliştirilmesi hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 1/2/2022 tarihinde yapılmıştır. Komisyon, başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar vermiştir.

3. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.

III. OLAY VE OLGULAR

4. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi aracılığıyla erişilen belgelere göre ilgili olaylar özetle şöyledir:

5. Başvuru formundaki tıbbi belgelere göre 1973 doğumlu olan başvurucuya 2019 yılı Ekim ayında meduller tiroid kanseri teşhisi konulmuştur.

6. Başvurucunun tedavisini yürüten İzmir Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Tıbbi Onkoloji biriminde görevli uzman hekim tarafından 8/11/2021 tarihinde başvurucunun tıbbi geçmişi, uygulanan tedaviler ve hastalığın geldiği aşamaya göre en isabetli tedavi yönteminin selpercatinib etken maddeli ilacın uygulanması olduğuna karar verilmiştir.

7. Başvurucunun tedavisini üstlenen hekimin başvurusu üzerine Sağlık Bakanlığı Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK) 15/11/2021 tarihinde başvurucunun hastalığının tedavisinde selpercatinib etken maddeli ilacın altı aylık kullanımının uygun görüldüğünü bildirmiştir.

8. Başvurucu, selpercatinib etken maddeli Retevmo 80 mg isimli ilacın bedelinin kesinti yapılmaksızın ödenmesi istemiyle 19/11/2021 tarihinde Sosyal Güvenlik Kurumuna (SGK) başvurmuştur. SGK 16/12/2021 tarihli yazısı ile söz konusu ilacın Sağlık Uygulama Tebliği'nin (SUT) ekinde yer alan ek-4/C yurt dışı ilaç fiyat listesinde olmaması nedeniyle talebin reddine karar vermiştir.

9. Başvurucu 3/1/2022 tarihinde Ankara 14. İdare Mahkemesi (İdare Mahkemesi) nezdinde SGK aleyhine yürütmenin durdurulması istemli iptal davası açmıştır. Başvurucu -özetle- selpercatinib etken maddeli Retevmo 80 mg isimli ilacın resmî satış bedelinin yaklaşık 7.178,29 Amerikan Doları olduğunu, düzenli olarak kullanılması önerilen bu ilacın aylık masrafının 95.000 TL'yi bulacağını, mütevazı emekli aylığı dışında hiçbir geliri bulunmadığını, bu ilacı kendi imkânları ile karşılamasının mümkün olmadığını ileri sürerek öncelikle dava konusu işlemin yürütmesinin durdurulmasına, en nihayetinde ise işlemin iptaline karar verilmesini talep etmiştir.

10. İdare Mahkemesi 6/1/2022 tarihinde davanın yaşam hakkına ilişkin olması ve uygulanması hâlinde telafisi güç zarar doğurabilecek nitelikte bulunması nedeniyle -davalı idarenin savunması ve ara kararı cevabı alınıp ya da savunma ve ara kararına cevap verme süresi geçip yeni bir karar verilinceye kadar- dava konusu işlemin yürütmesinin durdurulmasına karar vermiştir. SGK, İdare Mahkemesince verilen yürütmenin durdurulması kararına itiraz etmiş; Ankara Bölge İdare Mahkemesi 11. İdari Dava Dairesi (Bölge İdare Mahkemesi) 25/1/2022 tarihli kararı ile itiraz isteminin kesin olarak reddine karar vermiştir.

11. Başvurucu, yürütmenin durdurulması kararı üzerine 21/1/2022 tarihinde SGK'ya başvurarak, karar uyarınca dava konusu ilaç bedelinin karşılanmasını talep etmiştir.

12. SGK 28/1/2022 tarihli cevabi yazısı ile İdare Mahkemesinin yürütmenin durdurulması yönündeki kararının uygulanmasını teminen 10/12/2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile 27/6/2007 tarihli ve 26565 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Sosyal Güvenlik Kurumları Harcama Belgeleri Yönetmeliği'nin 45. maddesine göre karara konu ilaca ait fatura aslı ve kullanılan ilaca ait boş ilaç kutularının ibrazı ile ilaç kullanım rapor tanısının Sağlık Bakanlığı endikasyon dışı onay belgesindeki tanı ile aynı olmasının teminini (e-rapora "Medullablastom BŞT" tanısı eklenmesini) ayrıca TİTCK Tedarik Edilebilen İlaçlar Listesinde "Retevmo 80 Mg 60 Capsules" formunun mevcut olması nedeniyle reçete ve ilaç kullanım raporunun buna göre düzenlenmesini talep etmiştir.

13. Başvurucu 1/2/2022 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuş ve yürütmenin durdurulması kararının gereği olarak reçete edilen ilacın bedelinin ilacın ithalinde yetkili kuruluşa derhâl ödenmesi yönünde tedbir kararı verilmesini talep etmiştir.

14. Anayasa Mahkemesi, ilgili Sosyal Güvenlik Merkezi Müdürlüğüne (SGM) müzekkere yazarak İdare Mahkemesi tarafından verilen yürütmenin durdurulması kararı üzerine yapılan işlemler ile söz konusu karar uygulanmamış ise sebebi hakkında yasal mevzuatı başta olmak üzere tüm hususlara dair ayrıntılı bilgi verilmesini istemiştir. SGM tarafından verilen cevabi yazıda, SUT eki "Yurtdışı İlaç Fiyat Listesi (Ek-4/C)" listesinde yer almadığından dolayı SGK ile Türk Eczacıları Birliği (TEB) arasında imzalanan "Yurt Dışından Şahsi Tedavi İçin Reçete Bazında İlaç Teminine İlişkin Protokol" kapsamı dışında kalan dava konusu ilacın yürütmenin durdurulması kararı gereğince bedelinin karşılanabilmesi için 2007/26 sayılı "Yurt Dışından İlaç Temini Esasları ve Protokolü" genelgesinin ilgili maddelerinde düzenlenen belgelerin (ilaca ait Sağlık Bakanlığı onay belgesi, reçete asılları, ilaç kullanım raporunun aslı gibidir onaylı örneği, fatura asılları ve kullanılan ilaca ait boş ilaç kutuları) ibrazı gerektiği ifade edilmiştir.

15. Anayasa Mahkemesi 11/2/2022 tarihinde tedbir talebinin kabulüne ve reçete edilen ve tedavisinde kullanılan selpercatinib etken maddeli (Retevmo) ilaç bedelinin başvurucunun tedavisi amacıyla ödenmesinin derhâl sağlanmasına karar vermiştir. Anılan ara kararın ilgili kısmı şöyledir:

"26. İdare Mahkemesinin 6/1/2022 tarihli yürütmenin durudulması kararında, başvurucuya reçete edilen ilacın temin edilmemesi durumunda telafisi güç zararların ortaya çıkabileceği belirtilmiştir.

27. Dolayısıyla İdare Mahkemesinin yürütmenin durdurulması kararına göre, başvurucuya konulan MEDULLOBLASTOM hastalığının teşhisinde kullanılan Selpercatinib etken maddeli ilacın başvurucunun tedavisinde hayati bir öneme sahip olduğu ve başvurucunun bu ilaca derhal ulaşamaması halinde yaşamı bakımından ciddi bir tehlike ortaya çıkacağına dair yeterli deliller bulunduğu anlaşılmaktadır. İdare Mahkemesi tarafından verilen yürütümenin durdurulması talebinin kabulü kararı dikkate alınarak, bahse konu ilacın başvurucunun hastalığının tedavisindeki önemi ve aciliyeti gözetildiğinde başvurucunun tedavisine kesintisiz olarak devam edilmesi gerektiği, yürütmenin durdurulması kararının yerine getirilmemesi sonucu başvurucunun ilaca ulaşamama ihtimali ortaya çıkması nedeniyle maddi ve manevi bütünlüğüne yönelik ciddi bir tehlike bulunduğu ve bu tehlikenin ortadan kaldırılması konusunda gerekli tedbirlerin derhal alınması gerektiği değerlendirilmiştir.

28. İlaç bedelinin önce başvurucu tarafından ödenerek ilacın temin edilmesi ve sonrasında SGK'ya başvurulması halinde bedelin başvurucuya geri ödenmesi şeklindeki uygulamanın başvurucunun hayatı ve sağlığı bakımından önemli olan ilaca ulaşmasını ve tedaviye devam edilmesini engelleyebileceği değerlendirildiğinden, İdare Mahkemesinin yürütmenin durdurulması kararı da dikkate alınarak ilaç bedelinin başvurucunun tedavisine devam edilmesini engelleyecek herhangi bir şarta bağlı olmaksızın karşılanmasına dair aşağıdaki tedbir kararını vermek gerekmiştir."

16. Bireysel başvuru sonrası süreçte devam eden yargılamada İdare Mahkemesi, davalı idarenin savunması ve ara kararı cevaplarının dosyaya ulaşması sonrası yürütmenin durdurulması kararını gözden geçirerek 11/2/2022 tarihli kararı ile yine dava konusu işlemin yürütmesinin durdurulmasına karar vermiştir.

17. Yargılama sonucunda İdare Mahkemesi 21/4/2022 tarihli kararı ile dava konusu selpercatinib etken maddeli Retevmo 80 mg isimli ilaç bedelinin davalı SGK tarafından kesinti yapılmaksızın karşılanması gerektiğine hükmederek -istinaf kanun yolu açık olmak üzere- dava konusu işlemin iptaline karar vermiştir. Kararda -özetle- başvurucunun tedavisini yürüten İzmir Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Tıbbi Onkoloji biriminde görevli uzman hekimin başvurucunun tıbbi geçmişi, uygulanan tedaviler ve hastalığın geldiği aşama gözetilerek en isabetli ve en etkin tedavi yönteminin selpercatinib etken maddeli ilacın uygulanması olduğunu ve bahsi geçen ilacın kullanılmasının tıbben gerekli olduğunu mütalaa ettiği, Sağlık Bakanlığına bağlı TİTCK'ce anılan ilacın kullanımının uygun bulunduğu ve en az 6 ay kullanılmasına onay verildiği, bu durumda söz konusu ilacın kullanılamamasının yaşam hakkını sınırlayacağı, oysa devletin herkesin hayatını, beden ve ruh sağlığı içinde sürdürmesini sağlamakla yükümlü olduğu, dolayısıyla dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı, dava konusu ilaç bedelinin davalı SGK tarafından kesinti yapılmaksızın karşılanması gerektiği ifade edilmiştir.

18. Davalı kurum bu karara karşı istinaf kanun yoluna başvurmuştur. Bölge İdare Mahkemesi 14/9/2023 tarihli kararı ile istinaf başvurusunun kesin olarak reddine karar vermiştir.

IV. İNCELEME VE GEREKÇE

19. Anayasa Mahkemesinin 12/3/2026 tarihinde yaptığı toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A.   Başvurucunun İddiaları ve Bakanlık Görüşü

20. Başvurucu, yakalandığı hastalığın tedavisi kapsamında reçete edilen hayati öneme sahip ve oldukça yüksek maliyetli ilacın yürütmenin durdurulması kararına rağmen çeşitli bahanelerle temin edilmediğini, kendisinin ilacı satın alıp sonrasında bedelini Kurumdan talep etmesinin beklendiğini, bu durumun ölümcül sonuçları olabilecek kanser hastalığının ilerlemesine, tedavinin gecikmesine sebep olduğunu, maddi ve manevi varlığın korunması ve geliştirilmesi hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

21. Bakanlık   görüşünde, devletin sağlık hizmetlerini tesis etmekteki pozitif yükümlülüğünün koşulsuz ve sınırsız olmadığı vurgulanarak yapılacak değerlendirmede Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihadı ve somut olayın kendine özgü şartlarının dikkate alınması gerektiği ifade edilmiştir.

B. Değerlendirme

22. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün (İçtüzük) 80. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (ç) bendine göre başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini haklı kılan bir sebebin olmadığı kanaatine varılması hâlinde başvurunun düşmesine karar verilebilir. Bununla birlikte İçtüzük'ün 80. maddesinin (2) numaralı fıkrası gereği Anayasa'nın uygulanması ve yorumlanması, temel hakların kapsamının ve sınırlarının belirlenmesi ya da insan haklarına saygının gerekli kıldığı hâllerde başvurunun incelenmesine devam edilebileceği öngörülmüştür.

23. Başvuru, kanser hastalığının tedavisi kapsamında reçete edilen ve muadili bulunmayan bir ilacın SGK tarafından karşılanmasına yönelik yürütmenin durdurulması kararının yerine getirilmemesine ilişkindir.

24. Başvuru konusu olayda, başvurucunun açtığı davada İdare Mahkemesince 6/1/2022 tarihinde dava konusu işlemin yürütmesinin durdurulmasına karar verilmiş, yürütmenin durdurulması kararının uygulanmasında güçlükle karşılaşılması üzerine Anayasa Mahkemesine başvurulmuş, Anayasa Mahkemesi 11/2/2022 tarihinde tedbir talebinin kabulü ile dava konusu ilaç bedelinin başvurucunun tedavisi amacıyla ödenmesinin derhâl sağlanmasına karar vermiştir.

25. İdare Mahkemesi nezdinde görülmekte olan dava ise 21/4/2022 tarihinde kabul edilerek dava konusu ilacın bedelinin davalı SGK tarafından kesinti yapılmaksızın karşılanması gerektiğine hükmedilmiş; davalı SGK'nın istinaf talebi ise Bölge İdare Mahkemesince 14/9/2023 tarihinde kesin olarak reddedilmiştir.

26. Bireysel başvuru sonrası süreçte, Anayasa Mahkemesinin tedbir kararının veyahut İdare Mahkemesinin nihai kararının icrasında güçlük yaşandığına dair bir beyan ya da yeni bir bireysel başvuruya rastlanmamıştır. İzah edilen süreç ve yargılamanın neticesi dikkate alındığında başvurunun incelenmesine devam etmeyi gerekli kılan bir neden bulunmadığı değerlendirilmiştir (benzer yönde bkz. Ayaz Çelik [1. B.], B. No: 2021/1862, 22/2/2022).

27. Açıklanan gerekçelerle başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini haklı kılan bir neden bulunmaması nedeniyle düşmesine karar verilmesi gerekir.

V. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. Başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini haklı kılan bir neden bulunmaması nedeniyle DÜŞMESİNE,

B. Başvuruya konu edilen yargılamada başvurucu lehine karar verilmesi nedeniyle 11/2/2022 tarihinde verilen tedbir kararıyla ilgili olarak DEĞERLENDİRME YAPILMASINA GEREK OLMADIĞINA,

C. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 12/3/2026 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.