ARİF TÜRKOĞLU (2021/61108)

TÜRKİYE CUMHURİYETİ

ANAYASA MAHKEMESİ

BİRİNCİ BÖLÜM

KARAR

ARİF TÜRKOĞLU BAŞVURUSU

(Başvuru Numarası: 2021/61108)

Karar Tarihi: 17/6/2026

 

 

BİRİNCİ BÖLÜM

KARAR

​

Başkan	:	İrfan FİDAN
Üyeler	:	Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTEŞ Yılmaz AKÇİL
Raportör	:	Burak TOPALOĞLU
Başvurucu	:	Arif TÜRKOĞLU

​

I. BAŞVURUNUN ÖZETİ

1. Başvuru, adli yardım talebinin reddedilmesi nedeniyle mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

2. Başvurucu aleyhine açılan alacak davasında davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir. Başvurucu, kararın kesinleşmesi neticesinde adli yardım talepli olarak yargılamanın yenilenmesi talebinde bulunmuştur. Başvurucunun adli yardım talebi Ankara 3. Asliye Hukuk Mahkemesi (Mahkeme) tarafından adli yardımdan faydalanmasını gerektirir yeterli belgenin dosyaya sunulmadığı gerekçesiyle reddedilmiştir. Mahkeme, adli yardım talebinin reddi kararı sonrası başvurucunun yargılamanın yenilenmesi talebini şartları oluşmadığı gerekçesiyle reddetmiştir.

3. Başvurucu, karara karşı adli yardım talepli olarak istinaf kanun yoluna başvurmuştur. Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 15. Hukuk Dairesi (Daire) başvurucunun adli yardım talebini reddetmiştir. Kararın gerekçesinde 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 336. maddesinin (2) numaralı fıkrası kapsamında başvurucunun gerekli belgeleri sunmadığı belirtilmiştir. Başvurucunun karara karşı yaptığı itiraz, Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi tarafından kesin olarak reddedilmiştir.

4. Daire, itirazın reddedilmesi sonrası istinaf başvuru harcı ve istinaf karar harcının ikmal edilmesi için dosyanın Mahkemeye geri çevrilmesine karar vermiştir. Mahkeme, ilgili harçları tamamlaması için başvurucuya muhtıra çıkarmış; harçları bir haftalık kesin süre içinde yatırmadığı takdirde 6100 sayılı Kanun'un 344. maddesi uyarınca başvurusundan vazgeçmiş sayılacağını ihtar etmiştir.

5. Muhtıranın tebliği sonrası başvurucu, muhtıradan rücu talepli dilekçe sunmuştur. Mahkeme, başvurucunun bu talebini istinaf kanun yolu açık olmak üzere reddetmiştir. Başvurucu, bu karara karşı istinaf kanun yoluna başvurmuştur. Daire, bu kararın istinaf kanun yoluna başvurulabilecek kararlardan olmadığı gerekçesiyle istinaf başvurusunu kesin olarak reddetmiştir. Başvurucu, kesin karara karşı temyiz başvurusunda bulunmuş; Daire, ek kararla temyiz isteminin reddine karar vermiştir. Başvurucu, ek karara karşı da adli yardım talepli olarak temyiz başvurusunda bulunmuştur. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi başvurucunun adli yardım talebinin temyiz dilekçesine ekli olarak sunduğu belgelere göre kabulü gerektiğini vurgulayarak başvurucunun adli yardım talebinin kabulüne, ek kararın onanmasına karar vermiştir.

6. Başvurucu, nihai hükmü 13/12/2021 tarihinde öğrendikten sonra 22/12/2021 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. Komisyon, başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar vermiştir.

7. Bölümler Başraportörlüğü tarafından 11/2/2025 tarihli yazıyla başvuru harcını on beş günlük sürede yatırması gerektiği başvurucuya bildirilmiştir. Başvurucu bildirime karşı verdiği 14/2/2025 tarihli cevapta taşınmazlarından gelir elde etmediğini ve tasarruf hakkı olmadığını belirtmiştir.

8. Başvurucunun harcı yatırmaması üzerine Birinci Bölüm tarafından 14/10/2025 tarihli kararla başvurucunun adli yardım talebinin reddine kesin olarak karar verilmiştir. Kararda, başvurucuya başvuru harcını yatırmak üzere tekrar süre verilmiştir. Başvurucu karara karşı verdiği 22/10/2025 tarihli cevapta, 14/2/2025 tarihli cevabındaki iddialarını tekrarlamış ve emekli maaşından başka bir geliri olmadığını, emekli maaşının temel ihtiyaçlarını dahi karşılamadığını belirtmiştir.

II. DEĞERLENDİRME

9. Başvurucu; adli yardım talebinde bulunmasına rağmen talebinin gerekçesiz olarak reddedildiğini, sunduğu fakirlik belgesinin adli yardım talebinin kabulü için yeterli olduğunu ileri sürerek mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

10. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un "Bireysel başvuru usulü" başlıklı 47. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:

"…

(2) Bireysel başvurular harca tabidir.

(3) … Başvuru dilekçesine, … harcın ödendiğine dair belgenin eklenmesi şarttır.

…

(6) Başvuru evrakında herhangi bir eksiklik bulunması hâlinde, Mahkeme yazı işleri tarafından eksikliğin giderilmesi için başvurucu veya varsa vekiline onbeş günü geçmemek üzere bir süre verilir ve geçerli bir mazereti olmaksızın bu sürede eksikliğin tamamlanmaması durumunda başvurunun reddine karar verileceği bildirilir."

11. 6216 sayılı Kanun'un "Esas hakkındaki inceleme" başlıklı 49. maddesinin (7) numaralı fıkrası şöyledir:

“Bireysel başvuruların incelenmesinde, bu Kanun ve İçtüzükte hüküm bulunmayan hâllerde ilgili usul kanunlarının bireysel başvurunun niteliğine uygun hükümleri uygulanır.”

12. 6100 sayılı Kanun'un "Dava şartlarının incelenmesi" başlıklı 115. maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir:

"Mahkeme, dava şartı noksanlığını tespit ederse davanın usulden reddine karar verir. Ancak, dava şartı noksanlığının giderilmesi mümkün ise bunun tamamlanması için kesin süre verir. Bu süre içinde dava şartı noksanlığı giderilmemişse davayı dava şartı yokluğu sebebiyle usulden reddeder."

13. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün (İçtüzük) "Form ve eklerinin ön incelemesi ve eksiklikler" başlıklı 66. maddesi şöyledir:

"(1) (Değişik: 5/3/2014 tarihli ve 28932 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İçtüzüğün 8 inci maddesi ile) Bireysel Başvuru Bürosu gelen başvuruları şeklî eksiklikler bulunup bulunmadığı yönünden inceler. Başvuru formunda veya eklerinde herhangi bir eksiklik tespit edilmesi hâlinde, bunların tamamlattırılması için başvurucuya, varsa avukatına veya kanuni temsilcisine onbeş günü geçmemek üzere kesin bir süre verilir.

(2) (Değişik: 5/3/2014 tarihli ve 28932 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İçtüzüğün 8 inci maddesi ile) Eksikliklerin tamamlattırılmasına dair yazıda başvurucuya geçerli bir mazereti olmaksızın verilen kesin sürede eksiklikleri tamamlamadığı takdirde başvurusunun reddine karar verileceği bildirilir.

(3) Başvurunun; süresinde yapılmadığı, 59 uncu ve 60 ıncı maddelerdeki şekil şartlarına uygun olmadığı ve tespit edilen eksikliklerin verilen kesin sürelerde tamamlanmadığı hâllerde Komisyonlar Başraportörü tarafından reddine karar verilir ve başvurucuya tebliğ edilir. Bu karara tebliğ tarihinden itibaren yedi gün içinde Komisyona itiraz edilebilir. Bu konuda Komisyonların verdiği kararlar kesindir."

14. Başvurucular, 6216 sayılı Kanun'un 47. maddesinin (1) numaralı fıkrası uyarınca bireysel başvurularını Kanun'da ve İçtüzük'te belirtilen düzenlemelere uygun olarak yapmak zorundadır.

15. 6216 sayılı Kanun'un 47. maddesinin (2) numaralı fıkrasında bireysel başvuruların harca tabi olduğu hükme bağlanmış, aynı maddenin (3) numaralı fıkrasında da başvuru dilekçesine harç ödendiğine dair belgenin eklenmesinin zorunlu olduğu belirtilmiştir. Bu açıdan özel bir hak arama yolu olan bireysel başvurunun esasının incelenebilmesi için harç, kanun koyucu tarafından başvuru şartı olarak belirlenmiştir. Dolayısıyla başvuru harcının başvuru sırasında veya adli yardım talepli başvurularda adli yardım talebinin reddi üzerine yatırılmaması durumunda başvuru şartı yerine getirilmemiş olacaktır (Türkoğlu Demir Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. [1. B.], B. No: 2013/5864, 20/4/2016, § 41).

16. 6216 sayılı Kanun’un 47. maddesinin (6) numaralı ve İçtüzük'ün 66. maddesinin (3) numaralı fıkralarında, başvuru evrakında herhangi bir eksiklik bulunması hâlinde bu eksikliğin giderilmesi için başvurucu veya varsa vekiline on beş günü geçmemek üzere bir süre verileceği ve geçerli bir mazeret olmaksızın bu sürede eksikliğin tamamlanmaması hâlinde başvurunun reddine karar verileceği öngörülmüştür. Ayrıca İçtüzük'ün 66. maddesinin (2) numaralı fıkrasında da eksikliklerin tamamlattırılmasına dair yazıda başvurucuya verilen kesin sürede eksiklikleri geçerli bir mazereti olmaksızın tamamlamadığı takdirde başvurusunun reddine karar verileceğinin bildirileceği ifade edilmiştir (Mehmet Encu ve diğerleri [2. B.], B. No: 2014/11864, 24/2/2016, §§ 26-30).

17. Somut olayda Anayasa Mahkemesi tarafından başvurucunun emekli aylığı aldığı, adına kayıtlı dokuz taşınmaz olduğu, geçimini önemli ölçüde güçleştirmeksizin yargılama giderlerini ödeme gücünden yoksun olmadığı belirtilerek 11/2/2025 tarihli eksiklik bildirimi ile başvuru harcını on beş günlük sürede yatırmaması hâlinde başvurunun reddedileceğine dair ihtarat yapılmıştır. Başvurucu, başvuru harcını yatırmamıştır. Başvurucu, bildirime karşı verdiği 14/2/2025 tarihli cevapta taşınmazlarından gelir elde etmediğini ve tasarruf hakkı olmadığını belirtmiştir. Başvurucu, taşınmazlarından neden gelir elde edemediği ve tasarruf edemediği konusunda ise somut bir açıklama yapmamıştır.

18. Başvurucunun eksiklik bildirimine rağmen, başvuru harcını yatırmaması üzerine Birinci Bölüm tarafından 14/10/2025 tarihli kararla başvurucunun adli yardım talebinin reddine karar verilmiştir. Kararda başvurucuya, başvuru harcını yatırması için tekrar süre verilmiştir. Başvurucu karara karşı verdiği 22/10/2025 tarihli cevapta, 14/2/2025 tarihli cevabındaki iddiaları tekrarlamış ve emekli maaşından başka bir geliri olmadığını, emekli maaşının temel ihtiyaçlarını dahi karşılamadığını belirtmiştir.

19. Eksiklik bildiriminin süresinde tamamlanmaması, başvurunun usulüne uygun yapılıp yapılmadığı yönünden bireysel başvurunun her aşamasında resen gözetilmesi gereken bir husustur. Bu bağlamda eksikliklerin gideriminin süresinde yapılması başvurunun esastan incelenebilmesi için ön şarttır.

20. Birinci Bölüm tarafından harcın yatırılması için süre verilmesine dair yargısal karara rağmen anılan eksiklik giderilmemiştir. Buna göre başvuru şartı olarak belirlenen harcın adli yardım talebinin reddi kararının tebliğ edildiği tarihten itibaren on beş günlük kesin sürede geçerli bir mazeret olmaksızın yatırılmaması nedeniyle başvurunun reddine karar verilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

21. Açıklanan gerekçelerle Anayasa Mahkemesi tarafından bildirilen eksikliğin süresinde giderilmemesi nedeniyle başvurunun reddine karar verilmesi gerekir.

III. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. Başvurunun eksikliğin süresinde giderilmemesi nedeniyle REDDİNE,

B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 17/6/2026 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.