GÜLTEN ÖNEN (2021/37086)

TÜRKİYE CUMHURİYETİ

ANAYASA MAHKEMESİ

İKİNCİ BÖLÜM

KARAR

GÜLTEN ÖNEN BAŞVURUSU

(Başvuru Numarası: 2021/37086)

Karar Tarihi: 12/3/2026

 

 

İKİNCİ BÖLÜM

KARAR

​

Başkan	:	Basri BAĞCI
Üyeler	:	Engin YILDIRIM Rıdvan GÜLEÇ Yıldız SEFERİNOĞLU Metin KIRATLI
Raportör	:	Yüksel GÜNARSLAN
Başvurucu	:	Gülten ÖNEN
Vekili	:	Av. Ali SAMSUM

​

I. BAŞVURUNUN ÖZETİ

1. Başvuru, kanser teşhisi konulan hastaya reçete edilen ilaç bedelinin Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından karşılanmasına yönelik olarak verilen ihtiyati tedbir kararının uygulanmaması nedeniyle maddi ve manevi varlığın korunması ve geliştirilmesi hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

A. Bireysel Başvuru Süreci

2. Başvurucuya metastatik meme karsinomu (ileri evre meme kanseri) teşhisi konulmuştur. Başvurucunun tedavisini planlayan hekimler olaparib etken maddeli, Lynparza isimli ilacın kullanımını gerekli görmüş ve reçete düzenlemiştir.

3. Sağlık Bakanlığı Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK) 3/6/2021 tarihli yazısı ile "hastaya ait son görüntüleme tetkiklerinde progresyon görülmediğinden bu aşamada tedaviye olaparib ile devam edilmesine yönelik bilimsel veri olmadığı" gerekçesiyle ilacın kullanımını uygun bulmamıştır.

4. Başvurucu, tedavisini yürüten hekim tarafından tedavisinde kullanılmak üzere olaparib etkin maddeli ilacın endikasyon dışı kullanımına onay verilmesi istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin 3/6/2021 tarihli işlemin iptali ve yürütmesinin durdurulması talebiyle Ankara 6. İdare Mahkemesinde dava açmıştır.

5. Ankara 6. İdare Mahkemesi 18/8/2021 tarihinde "dava konusu işlemin, davacının tedavisini olumsuz yönde etkileyecek nitelikte olması ve uygulanmakla etkisi tükenecek nitelikte bulunması" gerekçesiyle "davalının birinci savunması ve aşağıdaki ara kararına cevap alındıktan ya da savunma ve ara kararına cevap verme süresi geçtikten sonra yeniden incelenmesine kadar" yürütmenin durdurulmasına karar vermiştir.

6. TİTCK 31/8/2021 tarihli yazıyla Ankara 6. İdare Mahkemesi kararı gereğince ilacın progresyona kadar kullanımını ve Türk Eczacıları Birliği (TEB) tarafından ithalatını uygun bulmuştur.

7. A. Hastanesi tarafından söz konusu ilacın kullanımı için başvurucu adına 29/7/2021 tarihli, üç ay süreli ilaç kullanım raporu tanzim edilmiştir. TEB'in 8/2/2021 tarihli yazısında olaparib etken maddeli, Lynparza adlı ilacın bedelinin 5.320,76 avro olduğu belirtilmiştir.

8. Başvurucunun ilacın bedelinin Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından karşılanması istemi anılan Kurumun 29/7/2021 tarihli işlemiyle, bahse konu ilacın "bedeli ödenecek ilaçlar listesinde yer almadığı" gerekçesiyle reddedilmiştir.

9. Başvurucu, Kocaeli 2. İdare Mahkemesi (İdare Mahkemesi) nezdinde 2/8/2021 tarihli dilekçeyle anılan işlemin iptal edilmesi ve yürütmesinin durdurulması istemiyle dava açmıştır. İdare Mahkemesi 5/8/2021 tarihli kararıyla "davacının kanser hastası olduğunu belirtmesi ve dava konusu ilacın yüksek bedelli olması hususları birlikte dikkate alındığında işlemin, yaşam hakkı bakımından uygulanmakla etkisi tükenecek nitelikte olması nedeniyle; davalı idarenin birinci savunması alındıktan ve ara kararı gereği yerine getirildikten ya da savunma ve ara kararına yanıt verme süreleri geçtikten sonra yeni bir karar verilinceye kadar yürütmenin durdurulmasına" hükmetmiştir.

10. Başvurucu, yürütmeyi durdurma kararına istinaden ilaç bedelinin karşılanması istemiyle SGK'ya yeniden başvurumuştur.

11. SGK 1/9/2021 tarihli işlemle talebi reddetmiş; işlem metninde "ilaca ait reçetelerin asılları, ilaç kullanım raporu, fatura asılları ve kullanılan ilaca ait boş ilaç kutularının ibraz edilmesinin gerektiği[ni]" belirtmiştir.

12. SGK'nın yürütmeyi durdurma kararına yaptığı itiraz İstanbul Bölge İdare Mahkemesi 8. İdari Dava Dairesinin (Daire) 7/9/2021 tarihli kararıyla reddedilmiştir.

13. Başvurucu, söz konusu işlemi öğrenmesini takiben 14/9/2021 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuş ve reçete edilen ilacın bedelinin yürütmeyi durdurma kararının gereği olarak ilacı ithal eden yetkili kuruluşa derhâl ödenmesi yönünde tedbir kararı verilmesini talep etmiştir.

14. Başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

B. Bireysel Başvuru Sonrasındaki Süreç

15. Anayasa Mahkemesi SGK'dan, İdare Mahkemesince verilen yürütmeyi durdurma kararı üzerine yaptığı işlemler hakkında bilgi verilmesini ve ilgili belgelerin gönderilmesini istemiştir. SGK tarafından verilen 20/9/2021 tarihli cevap yazısında "SUT eki Yurtdışı İlaç Fiyat Listesi (Ek-4/C) listesinde yer almadığından dolayı Kurumumuz ile TEB arasında imzalanan Yurt Dışından Şahsi Tedavi İçin Reçete Bazında İlaç Teminine İlişkin Protokol kapsamı dışında kalan adı geçen ilacın mahkeme kararına uygun olarak bedelinin karşılanabilmesi için 2007/26 sayılı Yurt Dışından İlaç Temini Esasları ve Protokolü Genelgesinin ilgili maddelerinde bahsi geçen belgelerin; Mahkemeye konu olan ilaca ait Sağlık Bakanlığı onay belgesi, reçete asılları, ilaç kullanım raporunun aslı gibidir onaylı örneği, fatura asılları ve kullanılan ilaca ait boş ilaç kutularının ibrazı"nın gerektiği bildirilmiştir.

16. Anayasa Mahkemesi 24/9/2021 tarihinde tedbir talebinin kabulüne, başvurucuya reçete edilen olaparib etken maddeli, Lynparza adlı ilaç bedelinin tedavi süresi boyunca başvurucuya ödenmesinin sağlanmasına, bu ödemenin başvurucunun tedavisine derhâl başlanmasını engelleyecek herhangi bir şarta bağlı olmaksızın doğrudan ilacı ithale yetkili kuruluşa yapılmasına karar vermiştir.

17. İdare Mahkemesi 31/12/2021 tarihinde davaya konu idari işlemin iptaline karar vermiştir. Davalı idarenin bu karara karşı yaptığı istinaf kanun yolu başvurusu ise Daire tarafından 1/6/2022 tarihinde kesin olarak reddedilmiştir.

18. Nüfus kayıt bilgilerine göre başvurucu 6/2/2023 tarihinde vefat etmiştir.

19. SGK'nın 19/9/2025 tarihli yazısında öncelikle başvurucunun veya vekilinin İdare Mahkemesi ve Dairenin yukarıda belirtilen kararlarından sonra kuruma ilaç bedellerinin geri ödenmesi veya yürütmeyi durdurma kararının uygulanması konusunda talepte bulunmadığı belirtilmiştir.

II. DEĞERLENDİRME

20. Başvurucu adli yardım talebinde bulunmuştur. Ödeme gücünden yoksun olduğu anlaşılan başvurucunun adli yardım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir.

21. Anayasa Mahkemesi Abdurrahman Beycur ve diğerleri ([GK], B. No: 2023/76490, 31/7/2025) kararında başvurucunun bireysel başvuru tarihinden sonra vefat etmesi hâlinde bireysel başvurudan haberi olmayan mirasçılarının hak kaybına uğramaması için yapılması gerekenler hususunda genel ilkeleri belirlemiştir (bu ilkeler için anılan kararda bkz. § 39). Ne var ki aşağıda açıklanan nedenlerle başvuruda düşme kararı verilmesi gerektiği sonucuna varıldığından başvurucu yönünden anılan kararda belirtilen ilkeler çerçevesinde bir değerlendirme yapılmasına veya başvurunun kabul edilebilirlik ölçütleri yönünden incelemeye tabi tutulmasına gerek görülmemiştir (başvurunun her hâlükârda kabul edilemez bulunması nedeniyle bazı kabul edilebilirlik ölçütleri yönünden inceleme yapılmasına gerek görülmeyen başvurulardan örnekler için bkz. Abdullah Akhamur ve diğerleri [1. B.], B. No: 2015/14355, 31/10/2018, § 56; Ali Sadet ve diğerleri [2. B.], B. No: 2018/6838, 8/6/2021, § 78; Mahmut Alkan [1. B.], B. No: 2018/7436, 20/10/2021, § 56).

22. Başvurucu, öz itibarıyla devletin ilaç bedelini karşılamakla yükümlü olduğuna işaret ederek İdare Mahkemesinin Lynparza isimli ilacın bedelinin SGK tarafından karşılanmasına yönelik yürütmeyi durdurma kararı vermesine rağmen SGK'nın ödeme yapmak için boş ilaç kutularını talep etmesi nedeniyle maddi ve manevi varlığın korunması ve geliştirilmesi hakkının ihlal edildiğini öne sürmüştür.

23. Adalet Bakanlığı (Bakanlık) görüşünde, öncelikle İdare Mahkemesi nezdindeki yargılamanın devam etmesi nedeniyle başvuru yollarının tüketilip tüketilmediği hususunun başvurunun kabul edilebilirliğine ilişkin değerlendirmede dikkate alınması gerektiği belirtilmiştir. Esasa ilişkin olarak ise devletin sağlık hizmetlerini tesis etmekteki pozitif yükümlülüğünün koşulsuz ve sınırsız olmadığı vurgulanarak yapılacak değerlendirmede Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihadı ile somut olayın kendine özgü şartlarının dikkate alınması gerektiği ifade edilmiştir. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.

24. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 80. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (c) bendi gereği Anayasa Mahkemesi, ihlalin ve sonuçlarının ortadan kalkması hâlinde başvurunun düşmesine karar verebilir (S.Ö. [2. B.], B. No: 2013/7087, 18/9/2014, § 23; Mehmet Emin Bülbül [2. B.], B. No: 2014/4463, 16/6/2016, §§ 46-48).

25. Somut olayda başvurucunun SGK aleyhine açtığı iptal davasının kabulüne karar verilmiş ve bu karar istinaf incelemesinden geçerek kesinleşmiştir. SGK'nın 19/9/2025 tarihli yazısına göre başvurucu lehine verilen bu kararın yerine getirilmesi talebiyle ilgili Kuruma başvurmamıştır. Öte yandan başvurucu, ilacın ücretsiz olarak temini yönündeki talebine ilişkin yargısal süreç nedeniyle tedavisinin aksadığına yönelik olarak Anayasa Mahkemesine herhangi bir bildirimde bulunmamıştır. Bu nedenle ihlalin ve sonuçlarının ortadan kalktığı, başvurucunun mağduriyetinin sona erdiği ve başvurunun incelenmesine devam edilmesini gerektiren bir hususun bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

26. Açıklanan gerekçelerle ihlalin ve sonuçlarının ortadan kalkması nedeniyle başvurunun düşmesine karar verilmesi gerekir.

III. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. Adli yardım talebinin KABULÜNE,

B. Başvurunun ihlalin ve sonuçlarının ortadan kalkması nedeniyle DÜŞMESİNE,

C. Başvurucunun ölümü nedeniyle 24/9/2021 tarihinde verilen tedbir kararının devamına yönelik DEĞERLENDİRME YAPILMASINA GEREK OLMADIĞINA,

D. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 339. maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca tahsil edilmesi mağduriyetine neden olacağından adli yardım talebi kabul edilen başvurucunun yargılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA 12/3/2026 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.