İçeriğe geç
+90 531 883 33 88

Karar yılı · 1.882 kayıt

2025 AYM Bireysel Başvuru Kararları

2025 tarihli yayımlanmış kararları inceleyin. Listede kararın konusu, başvuru numarası ve AYM’nin hak sınıflandırması yer alır.

Arşiv kesiti: 12 Ekim 2026 · Sayfa 12 / 38

Yayımlanmış kararlar

  1. 23.10.2025 · 2021/54641

    MEHMET HANİFİ YETİŞKİN VE DİĞERLERİ

    Başvuru; açık alanda bulunan askerî mühimmatın patlaması sonucu gerçekleşen yaralanmadan kaynaklanan zararların tazmini talebiyle açılan tam yargı davasında maddi tazminat talebinin kısmen reddi nedeniyle yaşam hakkının, hükmedilen maddi ve manevi tazminat yönünden işletilecek faizin başlangıç…

    • Yaşam hakkı
    • Mülkiyet hakkı
    • Adil yargılanma hakkı (Medeni Hak ve Yükümlülükler)
    Kararı inceleyin
  2. 23.10.2025 · 2022/14226

    RESUL DARAMA (2)

    Başvuru, devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen Fetullahçı Terör Örgütü ve/veya Paralel Devlet Yapılanması ile iltisak ve irtibatının olduğu değerlendirilen kamu görevlisinin olağanüstü hâl kanun hükmünde kararnamesinin ekli listesinde ismine yer verilmek suretiyle…

    • Özel hayata ve aile hayatına saygı hakkı
    • Adil yargılanma hakkı (Medeni Hak ve Yükümlülükler)
    Kararı inceleyin
  3. 23.10.2025 · 2022/35

    MERAL DANIŞ BEŞTAŞ (6)

    Başvuru; yapılması planlanan etkinliklerin idarenin süregelen yasaklama kararlarına dayanılarak engellenmesi ve bu olaya ilişkin olarak yürütülen soruşturmanın etkili olmaması nedeniyle toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının, yasaklama kararının kişiye ve konuma göre farklılık göstermesi…

    • Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı
    • Ayrımcılık yasağı
    Kararı inceleyin
  4. 23.10.2025 · 2023/52018

    DURMUŞ ALİ ÖZDEMİR

    Başvuru; devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen Fetullahçı Terör Örgütü ve/veya Paralel Devlet Yapılanması ile iltisak ve irtibatının olduğu değerlendirilen kamu görevlisinin olağanüstü hâl kanun hükmünde kararnamesinin ekli listesinde ismine yer verilmek suretiyle…

    • Adil yargılanma hakkı (Medeni Hak ve Yükümlülükler)
    • Özel hayata ve aile hayatına saygı hakkı
    Kararı inceleyin
  5. 23.10.2025 · 2025/24383

    ABDULHAMİT BİLGİN

    Başvuru, devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen Fetullahçı Terör Örgütü ve/veya Paralel Devlet Yapılanması ile iltisak ve irtibatının olduğu değerlendirilen kamu görevlisinin olağanüstü hâl kanun hükmünde kararnamesinin ekli listesinde ismine yer verilmek suretiyle…

    • Özel hayata ve aile hayatına saygı hakkı
    Kararı inceleyin
  6. 15.10.2025 · 2019/17045

    SERKAN OK

    Başvuru, yargı kararı ile hüküm altına alınan alacağın usulüne uygun olmayan icranın geri bırakılması kararı sonucunda güvencesiz kalması nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

    • Mülkiyet hakkı
    Kararı inceleyin
  7. 15.10.2025 · 2020/16841

    BURCU ÇELİK ÖZKAN (2)

    Başvuru, cenaze töreni sırasında yapılan bir konuşmada kullanılan ifadeler nedeniyle silahlı terör örgütünün propagandasını yapma suçundan cezalandırılmanın ifade özgürlüğü ile seçme ve seçilme hakkını ihlal ettiği iddialarına ilişkindir.

    • İfade özgürlüğü
    Kararı inceleyin
  8. 15.10.2025 · 2020/20890

    GÜNDÜZ ERCİŞ VE DİĞERLERİ

    Başvuru, kamulaştırmasız el atma bedelinin icra takibine rağmen ödenmemesi ve değer kaybına uğratılması nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

    • Mülkiyet hakkı
    Kararı inceleyin
  9. 15.10.2025 · 2020/35375

    DERYA DÜZGÖREN VE DİĞERLERİ

    Başvuru; ortaklığın giderilmesi davasının yargılaması sırasında taşınmaz üzerine konulan ihtiyati tedbirin uzun süredir devam ediyor olması nedeniyle mülkiyet hakkının, yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle de makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.

    • Adil yargılanma hakkı (Medeni Hak ve Yükümlülükler)
    • Mülkiyet hakkı
    Kararı inceleyin
  10. 15.10.2025 · 2021/21910

    HÜLYA YURDAKUL VE DİĞERLERİ

    Başvuru, hâkimin reddi talepli dilekçelerde kullanılan ifadelerin hâkimin kişilik haklarına zarar verdiğinden bahisle aleyhe manevi tazminata hükmedilmesi nedeniyle ifade özgürlüğünün, yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle de makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.

    • Adil yargılanma hakkı (Medeni Hak ve Yükümlülükler)
    • İfade özgürlüğü
    Kararı inceleyin
  11. 15.10.2025 · 2021/27084

    HAMZA KALKAN

    Başvuru, silahlı terör örgütü üyesi olmamakla birlikte örgüte bilerek ve isteyerek yardım etme suçundan verilen mahkûmiyet hükmü nedeniyle hakkaniyete uygun yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

    • Adil yargılanma hakkı (Suç İsnadı)
    • Özel hayata ve aile hayatına saygı hakkı
    Kararı inceleyin
  12. 15.10.2025 · 2021/27626

    HATİCE ERBEK

    Başvuru; üçüncü kişiden gelen tehdide karşı koruma yükümlülüğünün yerine getirilmemesi, tehdit ve ölüm olaylarına ilişkin etkili ceza soruşturması yürütülmemesi nedeniyle yaşam hakkı ile kötü muamele yasağının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.

    • Kötü muamele yasağı
    • Yaşam hakkı
    Kararı inceleyin
  13. 15.10.2025 · 2021/32236

    MEHMET MURAT AKÇALI

    Başvuru, kamu makamları tarafından öngörülebilir ve önlenebilir nitelikte olan Ankara Garı önündeki 10/10/2015 tarihinde düzenlenen canlı bomba saldırısı sonucu meydana gelen yaralanma ve bu olaydan doğan zararların tazmin edilmesi talebiyle açılan tam yargı davasında yeterli araştırma yapılmadan…

    • Yaşam hakkı
    Kararı inceleyin
  14. 15.10.2025 · 2021/37956

    DENİZ HAZAN VE DİĞERLERİ

    Başvuru, kamu makamları tarafından öngörülebilir ve önlenebilir nitelikteki canlı bomba saldırısı sonucu meydana gelen ölüm olayı ve bu olaydan doğan zararların tazmini talebiyle açılan davanın kısmen reddedilmesi nedeniyle yaşam hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

    • Yaşam hakkı
    • Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı
    Kararı inceleyin
  15. 15.10.2025 · 2021/43939

    EROL TÜYSÜZ

    Başvuru, ceza infaz kurumunda kalabalık odada tutulma nedeniyle kötü muamele yasağının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

    • Kötü muamele yasağı
    Kararı inceleyin
  16. 15.10.2025 · 2021/49149

    MUHAMMED ŞAHİN UCA

    Başvuru; kişinin basın açıklamasına katılmasından dolayı gözaltına alınması, gözaltı sürecinde fiziksel saldırıya uğraması ve bu konuda yaptığı şikâyet üzerine yürütülen ceza soruşturmasının etkili olmaması nedeniyle kötü muamele yasağı ile toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının ihlal…

    • Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı
    • Kötü muamele yasağı
    Kararı inceleyin
  17. 15.10.2025 · 2021/61851

    HAVA GÖNÜL VE VEDAT GÖNÜL

    Başvuru, ceza infaz kurumunda meydana gelen intihar vakası nedeniyle yaşam hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

    • Yaşam hakkı
    Kararı inceleyin
  18. 15.10.2025 · 2021/7813

    MUSTAFA TAHA ADİLAY

    Başvuru, arabulucular sicilinden silinme işleminin tesis edilmesi nedeniyle özel hayata saygı hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

    • Özel hayata ve aile hayatına saygı hakkı
    Kararı inceleyin
  19. 15.10.2025 · 2021/9813

    SEMRA OMAK (3)

    Başvuru, ceza infaz kurumunda intihar girişimine bağlı olarak meydana gelen ölüm nedeniyle yaşam hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

    • Yaşam hakkı
    Kararı inceleyin
  20. 15.10.2025 · 2022/103282

    HAKAN SÜLEYMAN

    Başvuru, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin ihlal kararı üzerine yeniden yapılan yargılamada hapis cezasının infazına devam edilmesi nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

    • Kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı
    Kararı inceleyin
  21. 15.10.2025 · 2022/20027

    KUBRA NAZARI

    Başvuru; yaşamının tehlikede olacağı ülkeye sınır dışı etme kararı verilmesi nedeniyle yaşam hakkının, bu karara karşı açılan davanın süre aşımından reddi nedeniyle de yaşam hakkıyla bağlantılı olarak etkili başvuru hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.

    • Yaşam hakkı
    Kararı inceleyin
  22. 15.10.2025 · 2022/25347

    AZİZ KALENDER

    Başvuru, kararın sonucunu değiştirebilecek nitelikteki esaslı iddiaların gerekçede karşılanmaması nedeniyle gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

    • Adil yargılanma hakkı (Suç İsnadı)
    Kararı inceleyin
  23. 15.10.2025 · 2022/39038

    FATİH KORKMAZ VE FEYZULLAH DOĞAN

    Başvuru, ceza infaz kurumunda ele geçirilen bir mektupta yer alan ifadelerden dolayı disiplin cezası verilmesi nedeniyle adil yargılanma hakkının ve ifade özgürlüğünün ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.

    • Adil yargılanma hakkı (Suç İsnadı)
    • İfade özgürlüğü
    Kararı inceleyin
  24. 15.10.2025 · 2022/39076

    AYDIN ELÇİ

    Başvuru, müddetname düzenlenirken koşullu salıverilme tarihinin belirlenmesinde artık yılların dikkate alınmaması nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

    • Kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı
    Kararı inceleyin
  25. 15.10.2025 · 2022/39261

    VELİ AĞBABA (2)

    Başvuru, bir siyasetçiye yönelik sözleri gerekçe gösterilerek aleyhine manevi tazminata hükmedilmesinin başvurucunun ifade özgürlüğünü ihlal ettiği iddiasına ilişkindir.

    • İfade özgürlüğü
    Kararı inceleyin
  26. 15.10.2025 · 2022/43744

    ALİ DOĞAN

    Başvuru, iyi hâl değerlendirmesi yapılmamasına ilişkin karar infaz hâkimliği tarafından iptal edilmesine rağmen karar gereğinin yerine getirilmemesi nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

    • Kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı
    Kararı inceleyin
  27. 15.10.2025 · 2022/4860

    RAMAZAN AYDOĞDU

    Başvuru; tutuklamanın hukuki olmaması nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının, yargılamadaki hukuka aykırılıklar nedeniyle de adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.

    • Adil yargılanma hakkı (Suç İsnadı)
    • Suçta ve cezada kanunilik
    • Kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı
    • Mülkiyet hakkı
    • Özel hayata ve aile hayatına saygı hakkı
    Kararı inceleyin
  28. 15.10.2025 · 2022/50342

    K.B.

    Başvuru, karar sonucunu etkileyecek nitelikteki esaslı iddiaların kararda karşılanmaması nedeniyle gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

    • Adil yargılanma hakkı (Suç İsnadı)
    • Özel hayata ve aile hayatına saygı hakkı
    • Din ve vicdan özgürlüğü
    Kararı inceleyin
  29. 15.10.2025 · 2022/53511

    BİMAKS SU TEKNOLOJİLERİ İTHALAT İHRACAT SANAYİ VE TİCARET A.Ş.

    Başvuru, idari para cezasının iptal edilmesi talebiyle sulh ceza hâkimliğine yapılan başvuruda uyuşmazlığın çözümünde esas alınan bilirkişi raporunun tebliğ edilmemesi nedeniyle silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkelerinin ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

    • Adil yargılanma hakkı (Suç İsnadı)
    Kararı inceleyin
  30. 15.10.2025 · 2022/63399

    ŞAHİN BİLGİ

    Başvuru, süresi içinde temyiz sebepleri bildirilmediği gerekçesiyle başvurucunun temyiz talebinin reddine karar verilmesi nedeniyle mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

    • Adil yargılanma hakkı (Suç İsnadı)
    Kararı inceleyin
  31. 15.10.2025 · 2022/74487

    İBRAHİM HALİL SOLMAZ

    Başvuru, eczane ile yapılan sözleşmenin feshedilmesi nedeniyle özel hayata saygı hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

    • Özel hayata ve aile hayatına saygı hakkı
    Kararı inceleyin
  32. 15.10.2025 · 2022/76657

    FARMCONUTS GIDA İHRACAT İTHALAT TİCARET LTD. ŞTİ. (2)

    Başvuru, idari para cezasının iptal edilmesi talebiyle sulh ceza hâkimliğine yapılan başvuruda karar sonucunu değiştirebilecek nitelikteki esaslı iddiaların karşılanmaması nedeniyle gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

    • Adil yargılanma hakkı (Suç İsnadı)
    Kararı inceleyin
  33. 15.10.2025 · 2022/99587

    B.M. İNŞAAT OTOMOTİV TURİZM VE YAT SAN. TİC. LTD. ŞTİ. (2)

    Başvuru, idari para cezasının iptal edilmesi talebiyle yapılan başvuruda tanık sorgulama talebi hakkında karar verilmemesi nedeniyle tanık sorgulama hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

    • Adil yargılanma hakkı (Suç İsnadı)
    • Kapsam dışı haklar
    Kararı inceleyin
  34. 15.10.2025 · 2023/103347

    HAKAN AYGÜN (2)

    Başvuru, yapılan bir haber nedeniyle adli para cezasına hükmedilmesinin ifade ve basın özgürlüklerini ihlal ettiği iddiasına ilişkindir.

    • İfade özgürlüğü
    Kararı inceleyin
  35. 15.10.2025 · 2023/12476

    SELAHATTİN KÜLAHLI

    Başvuru, kamulaştırma bedelinin değer kaybına uğratılması nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

    • Mülkiyet hakkı
    Kararı inceleyin
  36. 15.10.2025 · 2023/23828

    D.T.

    Başvuru, tutuklama tedbirinin hukuki olmaması ve soruşturma dosyasına erişimin kısıtlanması nedenleriyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

    • Kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı
    Kararı inceleyin
  37. 15.10.2025 · 2024/29256

    KEMAL ARGIŞ

    Başvuru, ceza infaz kurumunda aynı zarf içinde birden fazla mektubun gönderilmesine izin verilmemesi nedeniyle haberleşme hürriyetinin ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

    • Özel hayata ve aile hayatına saygı hakkı
    Kararı inceleyin
  38. 15.10.2025 · 2024/44897

    İNCİ URYAN

    Başvuru; ceza infaz kurumunda uygun olmayan şartlarda tutulma nedeniyle kötü muamele yasağının, gözaltı ve tutuklama tedbirlerinin hukuki olmaması nedeniyle de kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.

    • Kötü muamele yasağı
    • Kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı
    Kararı inceleyin
  39. 14.10.2025 · 2020/10550

    S.A.H.S.

    Başvuru, sınır dışı etme kararı verilmesi nedeniyle kötü muamele yasağının ve yaşam hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddia ile sınır dışı etme işlemi bağlamında dile getirilen diğer ihlal iddialarına ilişkindir.

    • Kötü muamele yasağı
    • Adil yargılanma hakkı (Medeni Hak ve Yükümlülükler)
    • Kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı
    Kararı inceleyin
  40. 14.10.2025 · 2020/22137

    MEHMET ŞAKİR UYGAR

    Başvuru; gazeteci olarak toplumsal bir olayda görev alan kişinin kolluğun attığı gaz fişeği ile yaralanması ve bu olay nedeniyle açtığı tazminat davasının reddedilmesi nedeniyle kötü muamele yasağının, temyiz incelemesinde verilen kararın gerekçe içermemesi nedeniyle gerekçeli karar hakkının…

    • Kötü muamele yasağı
    • Adil yargılanma hakkı (Medeni Hak ve Yükümlülükler)
    Kararı inceleyin
  41. 14.10.2025 · 2020/35085

    F.N.

    Başvuru, trans bir bireyin cinsel yönelimi nedeniyle öldürülebileceği veya zulme uğrama riski altında olduğu ülkeye sınır dışı etme kararı verilmesi nedeniyle yaşam hakkı ve kötü muamele yasağının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.

    • Yaşam hakkı
    • Kötü muamele yasağı
    Kararı inceleyin
  42. 14.10.2025 · 2020/9840

    HÜSEYİN HALUK AŞKAROĞLU

    Başvuru, bakanlık müşaviri kadrosundan veteriner hekim kadrosuna atanması işleminin hukuka aykırı olduğu iddiasıyla açılan iptal davasında Anayasa'ya aykırılık iddiasının karşılanmaması nedeniyle gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

    • Adil yargılanma hakkı (Medeni Hak ve Yükümlülükler)
    Kararı inceleyin
  43. 14.10.2025 · 2021/18068

    FARUK PORSUK VE DİĞERLERİ

    Başvuru, silahlı terör örgütü üyeliği suçuyla ilgili olarak yapılan yargılamada hukuka aykırı olarak elde edildiği iddia edilen delillere dayanılarak mahkûmiyet kararı verilmesi nedeniyle hakkaniyete uygun yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

    • Adil yargılanma hakkı (Suç İsnadı)
    • Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı
    • İfade özgürlüğü
    Kararı inceleyin
  44. 14.10.2025 · 2021/42870

    Ç.K. VE Y.K.

    Başvuru, somut delillere rağmen tutuklanmayan eski eşin aynı aileden bir bireye yönelik gerçekleştirdiği öldürme eylemi dolayısıyla yaşam hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

    • Yaşam hakkı
    Kararı inceleyin
  45. 14.10.2025 · 2021/47903

    MURAT KOÇYİĞİT (2)

    Başvuru, adli yardım talepli istinaf dilekçesinin değerlendirilmek üzere bölge adliye mahkemesine gönderilmemesi nedeniyle mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

    • Adil yargılanma hakkı (Medeni Hak ve Yükümlülükler)
    Kararı inceleyin
  46. 14.10.2025 · 2021/4819

    MEHMET ALİ ASLAN (2)

    Başvuru, ceza infaz kurumunda bulunan başvurucunun bir dergiye abonelik talebinin reddedilmesi nedeniyle ifade özgürlüğünün ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

    • İfade özgürlüğü
    Kararı inceleyin
  47. 14.10.2025 · 2021/5654

    İBRAHİM EMİR ÇOLAK VE DİĞERLERİ

    Başvuru; kamu makamları tarafından öngörülebilir ve önlenebilir nitelikte olduğu ileri sürülen terör saldırısı sonucu meydana gelen ölümden kaynaklanan zararların tazmini istemiyle açılan davada olayın idarenin kusuruyla meydana geldiğine ilişkin iddiaların değerlendirilmemesi nedeniyle yaşam…

    • Adil yargılanma hakkı (Medeni Hak ve Yükümlülükler)
    • Yaşam hakkı
    Kararı inceleyin
  48. 14.10.2025 · 2021/5662

    FATMA NAZ YUMUŞAK VE DİĞERLERİ

    Başvuru; kamu makamları tarafından öngörülebilir ve önlenebilir nitelikte olduğu ileri sürülen terör saldırısı sonucu meydana gelen ölümden kaynaklanan zararların tazmini istemiyle açılan davada olayın idarenin kusuruyla meydana geldiğine ilişkin iddiaların değerlendirilmemesi nedeniyle yaşam…

    • Adil yargılanma hakkı (Medeni Hak ve Yükümlülükler)
    • Yaşam hakkı
    Kararı inceleyin
  49. 14.10.2025 · 2021/57268

    MEHMET HÜSEYİN HİLALOĞLU

    Başvuru; terör saldırısı sonucu meydana gelen yaralanma nedeniyle uğranıldığı ileri sürülen manevi zararın tazmini talebiyle açılan tam yargı davasının süre aşımı yönünden reddedilmesi nedeniyle adil yargılanma hakkı kapsamındaki mahkemeye erişim hakkının, yargılamanın makul sürede tamamlanmaması…

    • Adil yargılanma hakkı (Medeni Hak ve Yükümlülükler)
    Kararı inceleyin
  50. 14.10.2025 · 2021/64569

    G.Ç.

    Başvuru, öğrencisi olduğu üniversitenin rektörünü protesto ederken sergilediği tutum sebebiyle hakkında önleyici tedbir kararı verilmesinin başvurucunun toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkını ihlal ettiği iddiasına ilişkindir.

    • Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı
    Kararı inceleyin

Arşivin ana sayfasına dönün

Hukuki durumunuzu birlikte değerlendirelim.

İlk iletişimde konunuzu kısaca iletebilirsiniz.

Hukuki hizmet alanlarımızı inceleyin

Bu yayınlar genel bilgilendirme amacı taşır. Somut olayınızın koşulları ayrıca değerlendirilmelidir.