Genç girişimci kazanç istisnası, koşulları sağlayan gerçek kişinin ticari, zirai veya mesleki kazancının belirli bir bölümünü üç vergilendirme dönemi boyunca gelir vergisi dışında bırakır. 2026 kazançları için yıllık sınır 400.000 TL’dir. Sınır satış hasılatına değil kazanca uygulanır; işletmenin bütün vergi ve bildirim yükümlülüklerini kaldırmaz. 2025 kazancının 2026’da beyanında ise 2025’e ait 330.000 TL sınırı kullanılır. [1]
Uygulamanın hukuki niteliği ve diğer yükümlülüklerden farkı
Genç girişimci istisnası, bütün işletme vergilerinin kaldırılması veya girişimciye nakit hibe verilmesi değildir. Kanuni koşulları taşıyan gerçek kişinin kapsamdaki kazancının belirli bölümü gelir vergisi dışında bırakılır.
Yaş ve ilk mükellefiyet koşulu nasıl belirlenir?
Faaliyete başlanılan tarih itibarıyla 29 yaşını doldurmamış, tam mükellef gerçek kişi olmak gerekir. Ölçü, başvuru dilekçesinin veya ilk yıllık beyannamenin verildiği tarihteki yaş değildir. Faaliyete 29. doğum gününde başlanması, henüz 29 yaşını doldurmamış olma koşulunu karşılamaz. Önceden yalnız ücret veya kira geliri elde edilmesi ile daha önce ticari, zirai ya da mesleki kazanç nedeniyle mükellefiyet tesis ettirilmesi de aynı şey değildir.
İstisna gerçek kişiye aittir. Bir limited veya anonim şirketin genç ortağı olmak, şirket kazancını bu istisnaya sokmaz. Şahıs işletmesi, adi ortaklık ve sermaye şirketi seçiminde yalnız bu vergi avantajına bakılması; sorumluluk, finansman, ortaklık ve diğer mali yükümlülüklerin ihmal edilmesine yol açabilir.
İşe başlama bildirimi ve fiilen çalışma neden önemlidir?
İşe başlama kanuni süresinde bildirilmelidir. İstisna talebinin sonradan yapılması, süresinde yapılmamış işe başlama bildirimini kendiliğinden düzeltmez. Gerçek başlangıç tarihi, ilk tahsilatla her zaman aynı olmayabilir; işyeri, mesleki faaliyetin fiilen başlaması ve düzenlenen belgeler birlikte incelenir.
Girişimci kendi işinde bilfiil çalışmalı veya işi kendisi sevk ve idare etmelidir. Çalışan, çırak veya yardımcı bulundurmak tek başına engel değildir. Seyahat, hastalık gibi zorunlu geçici ayrılmaların kanuni çerçevede değerlendirilmesi gerekir. Buna karşılık yalnız görünürde işletme sahibi olup bütün faaliyeti başka kişiye bırakmak, teşvikin amacı ve koşullarıyla bağdaşmaz.
Aileden devir ile ölüm nedeniyle devam aynı kurala tabi değildir
Mevcut işletmenin veya mesleki faaliyetin eşten ya da üçüncü dereceye kadar kan veya kayın hısımlarından devralınması kural olarak istisnaya engeldir. Devir yalnız resmi satış sözleşmesiyle gerçekleşmeyebilir; işyerinin, müşterilerin, ekipmanın ve fiili faaliyetin devamlılığı somut dosyada değerlendirilir. İşletmenin adını değiştirmek, gerçek devralma ilişkisini ortadan kaldırmaz.
Ölüm nedeniyle faaliyetin eş ve çocuklar tarafından devralınmasında özel istisna bulunur. Bu istisna bütün diğer koşulları ortadan kaldırmaz; devralanın yaşı, ilk mükellefiyeti ve faaliyet biçimi yine incelenir. Sağlar arası aile devri ile ölüm üzerine devamın karıştırılması hem haksız yararlanmaya hem de hak edilen istisnanın kaçırılmasına neden olabilir.
Adi ortaklık ve şahıs şirketlerinde bütün ortakların istisna koşullarını taşıması gerekir
Adi ortaklık veya şahıs şirketi bünyesinde faaliyette bulunulması halinde bütün ortakların işe başlama tarihinde istisna koşullarını taşıması gerekir. Bir ortağın koşulları sağlamaması diğer ortakların değerlendirmesini de etkiler. Kazanç ortaklara bölünmeden önce ortaklık yapısının uygunluğu araştırılmalıdır.
Mevcut bir işletmeye veya mesleki faaliyete sonradan ortak olmak, ilk defa işe başlama avantajı yaratmaz. Örneğin yeni mezun bir kişinin yıllardır çalışan bir adi ortaklığa alınması, salt kişinin kendi adına ilk defa kayıt açılması nedeniyle istisnayı doğurmaz. Yeni bir ortaklığın kuruluşu ile mevcut ortaklığa sonradan katılım ayrı hukuki olaylardır.
Genç girişimci istisnasında üç vergilendirme dönemi nasıl hesaplanır?
İstisna işe başlanılan takvim yılı dahil üç vergilendirme dönemi için uygulanır. Aralık 2026’da başlayan ve diğer koşulları sağlayan bir girişimcinin dönemleri 2026, 2027 ve 2028’dir. İlk yılda sadece bir ay çalışılması, dönemin 2029’a uzatılmasını sağlamaz. Buna karşılık ilk yıl için yıllık istisna tutarı, yalnız bir ay çalışıldığı gerekçesiyle on ikiye bölünmez.
Faaliyetin zarar etmesi veya sınırın altında kazanç bulunması, kullanılmayan tutarın sonraki yıla taşınmasına imkân vermez. İstisna kapsamındaki kazanç elde edilmemiş olması da beyanname verme yükümlülüğünü otomatik olarak kaldırmaz. Faaliyet ve mükellefiyet devam ederken yıllık beyan ile diğer bildirimler ayrıca yerine getirilir.
Birden fazla faaliyette sınır nasıl uygulanır?
Ticari, zirai ve mesleki faaliyetler birlikte yürütülüyorsa her biri için ayrı bir yıllık istisna üst sınırı doğmaz. Kapsamdaki kazançlar bakımından yıllık toplam sınır uygulanır. Kira, ücret veya menkul sermaye iradı ise genç girişimci kazancı sayılarak bu istisnaya sokulamaz; bunların kendi beyan kuralları değerlendirilir.
2026’da uygun faaliyetten 520.000 TL net kazanç elde eden kişinin, başka bir düzeltme veya indirim bulunmadığı varsayımıyla, 400.000 TL’lik kısmı istisna kapsamında; kalan 120.000 TL’si gelir vergisi hesabında değerlendirilir. 520.000 TL satış hasılatı elde eden kişi için aynı sonuç doğrudan kurulamaz: önce kazanç tespit edilir. Örnek, giderlerin belgelendirilmesi ve kanunen kabul edilmeyen gider kontrolünün yerini tutmaz.
Faaliyet değişikliği, yeniden açılış ve basit usul geçişi
İstisna döneminde faaliyet konusunun değiştirilmesi kural olarak yeni bir üç dönem başlatmaz; diğer koşullarla birlikte kalan dönem değerlendirilir. Faaliyeti kapatıp yeniden açmak da ilk defa mükellefiyet koşulunu yeniden üretmez. Birden fazla vergi dairesi kaydı bulunması aynı kişinin geçmişini ortadan kaldırmaz.
Basit usulden gerçek usule geçiş için 27 Eylül 2024 sonrasında getirilen özel düzenleme ayrıca dikkate alınmalıdır. Diğer koşulların bulunması halinde gerçek usule geçilen dönemden itibaren yararlanma mümkün olabilir. Bu sonuç, her eski mükellefin yeni faaliyet açarak istisnayı tekrar kullanabileceği şeklinde genişletilemez. İlk kayıt, geçiş tarihi ve önceki faaliyet belgeleri birlikte incelenir.
Gelir vergisi istisnası hangi yükümlülükleri kaldırmaz?
İstisna, gelir vergisi stopajı yükümlülüklerini kendiliğinden kaldırmaz. İşyeri kirası veya çalışan ücretleri nedeniyle doğan kesinti sorumluluğu, katma değer vergisi (KDV), belge düzeni, defter ve elektronik uygulama yükümlülükleri kendi hükümlerine tabidir. Girişimcinin kazancından kesilmiş vergilerin mahsubu ve iadesi ise ayrıca ilgili kurallara göre değerlendirilir.
Genç girişimcilere ilişkin bir yıllık sosyal güvenlik prim desteği ile gelir vergisi istisnası farklı düzenlemelerdi. 5510 sayılı Kanun’un 81. maddesindeki ilgili prim desteği, 7566 sayılı Kanun’la 1 Ocak 2026’dan itibaren kaldırılmıştır. Bu değişiklik gelir vergisi kazanç istisnasının da kaldırıldığı anlamına gelmez. Eski bir yazıda iki desteğin birlikte anlatılması, 2026’da ikisinin de sürdüğü sonucuna dayanak olamaz.
Başvuru ve denetim dosyasında doğum tarihi, ilk mükellefiyet kayıtları, işe başlama bildirimi, ortaklık sözleşmesi, devir ilişkisi, faaliyet belgeleri ve yıllık kazanç hesabı bulunmalıdır. İstisnanın gerçek koşulları sonradan da incelenebileceğinden, yalnız vergi dairesine sunulan talep dilekçesiyle yetinilmemelidir.
İşletmenin ölüm nedeniyle devralınması yeni üç dönem hakkı doğurabilir mi?
Ölüm nedeniyle işletmeyi devralan eş veya çocuğun bütün kişisel ve faaliyet koşullarını taşıması halinde, ölen kişinin daha önce teşvikten yararlanıp yararlanmadığına bakılmadan devralan açısından üç vergilendirme dönemi değerlendirilir. Bu sonuç, eşten veya yakın hısımdan sağlığında yapılan olağan işletme devrinden farklıdır. [1]
Dolayısıyla incelemede yalnız “işletme daha önce açıktı” denilmesi yeterli değildir. Devrin ölüm nedeniyle gerçekleştiği, devralanın yaşı, ilk mükellefiyeti ve faaliyetin bizzat yürütülmesi veya yönetilmesi belgelenmelidir. Birden fazla mirasçının ortak işletmeye devam etmesi halinde ortaklık koşulları da ayrıca incelenir.
İşlem öncesinde verilecek karar ve hazırlanacak dosya
Yaşın ve ilk mükellefiyetin işe başlama tarihinde uygun olduğunu belgeleyin. Ortaklık ve işletme devrini ayrıca inceleyin; ilk yıl kısa sürse bile üç vergilendirme döneminin takvimini baştan kurun. Gelir vergisi avantajını kaldırılmış sosyal güvenlik prim desteğiyle karıştırmayın.
İlgili yazılar: Startup Hukuku Rehberi.