Gelir Vergisi Kanunu’nun Geçici 67. maddesi, kapsadığı yatırım gelirlerinde banka veya aracı kurum tarafından vergi kesilmesine dayanan özel bir sistem kurar. Gerçek kişilerin bu kapsamdaki gelirleri için genel kural yıllık beyanname verilmemesidir. Bununla birlikte aynı tür alım satım işlemlerindeki zararların dikkate alınması amacıyla ihtiyari beyan imkânı bulunabilir; her yatırım zararının her gelirden indirilebildiği bir sistem değildir.
Uygulamanın hukuki niteliği ve diğer yükümlülüklerden farkı
Geçici 67 düzenlemesi, kapsamdaki finansal işlemler için özel bir vergi kesintisi rejimidir. Her yatırım aracı ve her edinme tarihi aynı orana tabi değildir. Portföyün piyasa değerindeki düşüş ile gerçekleşmiş satış zararı birbirinden ayrılır.
Yatırım aracının Gelir Vergisi Kanunu geçici 67 kapsamına girip girmediğinin belirlenmesi
Menkul kıymetler, diğer sermaye piyasası araçları ve mevduat benzeri gelirler bakımından ürünün türü, ihraç veya edinim tarihi ve işlemin yapıldığı kurum önemlidir. Geçiş hükümleri, eski tarihli araçların yeni araçlarla aynı şekilde vergilendirilmemesine yol açabilir. Yurt dışı piyasalardaki işlemler de Türkiye’deki aracı kurum kullanıldığı için otomatik olarak aynı rejime girmez.
Bu nedenle yatırım dosyasının ilk adımı “hangi oranda vergi kesildi?” sorusu değil, “hangi gelir hangi hüküm kapsamındadır?” sorusudur. Mevduat faizi, fon katılma payı getirisi, pay satışı ve tahvil kuponu ayrı satırlarda izlenmelidir. [1; Gelir Vergisi Kanunu geçici m.67]
Kesinti oranı için yalnız ödeme yılı yeterli değildir
Oranlar ürün, vade, edinim veya hesabın açılış ve yenilenme tarihi gibi unsurlara göre değişebilir. Cumhurbaşkanı kararlarıyla yapılan dönemsel değişiklikler nedeniyle eski rehberdeki tek bir oran bütün 2026 işlemlerine uygulanamaz. Bu yazı, farklı tarihli bütün ürünler için değişmez bir oran tablosu sunmaz; işlem günü ve ürün koşullarıyla yürürlük kontrolünü zorunlu hesap adımı olarak ele alır.
Sıfır oran uygulanmasıyla gelirden hiç kesinti yapılmaması aynı şey değildir. Sıfır oran, özel rejimin içinde nihai vergileme sonucu doğurabilir. Kapsam dışı gelirde ise yıllık beyan yükümlülüğü ayrıca incelenir.
Finansal araç satış zararlarının aynı tür kazançlardan mahsup edilmesinin sınırları
Aracı kurumun dönem içi yaptığı mahsup ile mükellefin yıllık ihtiyari beyannamesi farklı işlemlerdir. Aynı tür menkul kıymet veya sermaye piyasası aracı sınıflandırması belirleyicidir. Bir ürünün zararını başka türdeki faiz veya kazançtan serbestçe indirmek mümkün değildir.
Farklı bankalarda işlem yapılması, bir kurumun diğerindeki zararı kendiliğinden bildiği anlamına gelmez. Mükellefin işlem dökümlerini birleştirmesi gerekebilir. Bununla birlikte bütün zararların gelecek yıllara taşınabileceği de varsayılmamalıdır; özel mahsup kuralları uygulanır.
Farklı banka ve aracı kurumlardaki yatırım işlemlerinin birlikte değerlendirilmesine ilişkin örnek
Bir yatırımcının aynı yıl, aynı vergi türü grubuna giren alım satımlarda A kurumunda kazanç, B kurumunda zarar elde ettiğini varsayalım. A kurumu kendi kayıtlarına göre kesinti yapmış olabilir. İhtiyari beyan, ilgili işlemleri kanuni sınırlar içinde birlikte değerlendirerek fazla kesintinin mahsubu veya iadesine imkân sağlayabilir. Ancak B kurumundaki zarar farklı tür bir ürüne aitse aynı sonuç kendiliğinden doğmaz.
Örnekte kesin iade tutarı, ürün sınıfı ve kesinti kayıtları görülmeden hesaplanamaz. Bu ihtiyat, bilgi eksikliğini gizlemek için değil, mahsup hakkının kanuni koşullarını korumak içindir.
İhtiyari beyan ne zaman yapılır?
İhtiyari beyanın kanuni süresinde verilmesi gerekir. 2025 alım satım işlemleri bakımından rehberde belirtilen dönem 1–31 Mart 2026’dır. Bu süre geçmiş olduğundan, bugün aynı imkânın olağan süre içinde kullanılabileceği söylenemez. Süresi geçen bir dosyanın düzeltme veya başka başvuru seçenekleri, ihtiyari beyan hakkıyla aynı kabul edilmemelidir.
İhtiyari beyan, kapsama giren alım satım işlemlerine yöneliktir; mevduat faizlerinin bütününü yıllık tarifeye taşıyan genel bir seçim değildir. Dar mükellefler için yetkili vergi dairesi ve başvuru usulü de ayrıca değerlendirilir.
Yatırım işlemlerinde edinme tarihi, maliyet, vergi kesintisi ve satış kayıtlarının saklanması
Aracı kurumun yıllık vergi raporu, işlem bazında alış ve satış tarihleri, maliyet, kesinti matrahı, uygulanan oran, ürün sınıfı ve yapılan iadeler birlikte saklanmalıdır. Kurumlar arası transferlerde maliyet bilgisinin doğru taşınması önemlidir. Sadece portföyün yıl başı ve yıl sonu piyasa değerlerini karşılaştırmak, gerçekleşmiş vergi kazancını göstermeyebilir.
Portföy değerinin düşmesi vergi zararı mıdır?
Gerçekleşmemiş değer kaybı ile vergisel olarak dikkate alınabilecek satış zararı aynı değildir. İlgili işlemin gerçekleşmesi ve kanuni hesap kuralları aranır.
İhtiyari beyan mutlaka iade doğurur mu?
Hayır. Kazanç, zarar, mahsup edilebilir kesinti ve sınıflandırma birlikte hesaplanır. İade hakkı, beyannamenin usul ve süre koşullarının da sağlanmasına bağlıdır.
Aynı kıymetin farklı tarihlerde alınması
Aynı menkul kıymet farklı tarihlerde ve farklı bedellerle alındığında, satılan birimin maliyeti yatırımcının keyfî seçimiyle belirlenmez. Geçici 67 uygulamasındaki ilk giren ilk çıkar ve aynı gün işlemlerine ilişkin özel hesap kuralları dikkate alınır. Komisyon ve işlemle doğrudan ilgili masrafların matraha etkisi de belge üzerinden değerlendirilir.
Portföyün başka aracı kuruma taşınması, geçmiş edinim maliyetinin kaybolmasını haklı kılmaz. Virman kayıtlarında edinim tarihi ve maliyet bilgisinin aktarılması gerekir. Miras, bağış veya şirket işlemi nedeniyle portföye giren kıymette ise normal borsa alışı varsayımıyla maliyet yazılmamalıdır.
Dövizli kıymet ile dövize endeksli kıymet
Yabancı para cinsinden ihraç edilmiş kıymet ve Türk lirası cinsinden olup döviz, altın veya başka bir değere endekslenmiş kıymet aynı hesap türü değildir. Stopaj matrahında hangi tarihteki hangi değerin dikkate alınacağı ürünün hukuki yapısına göre belirlenir. Hesap ekstresindeki toplam kur kazancını doğrudan vergi matrahı saymak veya bütün kur farklarını çıkarmak şeklinde genel bir yöntem kullanılamaz.
Vade sonu itfa, dönemsel getiri, satış ve ödünç işlemi de ayrı gelir olaylarıdır. Bir tahvilin kuponu ile satış zararı, sırf aynı hesapta bulunduğu için her durumda birbirine mahsup edilmez. Rehberdeki aynı tür kıymet gruplaması, zarar hesabının sınırını belirleyen temel ayrımdır.
Yatırım kazançlarında ihtiyari beyannamenin kapsadığı işlemler ve zarar mahsubunun sınırları
İhtiyari beyan, Geçici 67'nin kapsadığı belirli alım-satım kazanç ve zararlarının aynı tür gruplar içinde yıllık değerlendirilmesini sağlar. Mevduat faizi, her türlü dönemsel getiri veya başka gelir unsurunun zararını serbestçe birleştiren genel bir hesap değildir. Kullanılamayan zararın sonraki yıla taşınması da normal ticari zarar kurallarıyla karıştırılmamalıdır.
Beyan dosyasında her aracı kurumun yıllık işlem dökümü, kesinti belgesi ve aynı tür sınıflandırması bulunmalıdır. Daha düşük oranlı bir ürünle daha yüksek oranlı başka ürünün kazançları tek satırda birleştirilmemelidir. Vergi oranı için ürünün adı yanında edinim, ihraç, vade ve hesap açılış/yenileme tarihiyle yürürlükteki Cumhurbaşkanı kararının eşleşmesi aranır.
İşlem öncesinde verilecek karar ve hazırlanacak dosya
Aracın türünü, edinme ve işlem tarihlerini, vadeyi ve kurum kayıtlarını birlikte kontrol edin. Farklı kurumlardaki kazanç ve zararları birleştirmeden önce aynı tür şartını ve ihtiyari beyanın kapsamını belirleyin; sırf toplam portföy zararda diye vergi iadesi sonucu çıkarmayın.