Türkiye’de Çalışma İzni: Başvuru Şartları, Türleri, Uzatma ve Ret Kararına İtiraz

Çalışma izni nedir, hangi hakları sağlar?

Çalışma izni, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının yabancının Türkiye’de belirli koşullarla çalışabilmesi için düzenlediği belgedir. Temel düzenleme 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu ve bu Kanunun Uygulama Yönetmeliğidir. İznin türü, işveren, görev, işyeri ve geçerlilik süresi, kişinin hangi kapsamda çalışabileceğini belirler. İzin kartının bulunması, kartın üzerindeki ve izin kararındaki koşullardan bağımsız bir çalışma serbestisi anlamına gelmez. [1, m.3, 6, 10] [2]

Çalışma izni ile ikamet izni aynı şey mi?

Geçerli çalışma izni veya çalışma izni muafiyeti, genel kural olarak ikamet izni yerine geçer. Ancak bu ilişkinin tersi geçerli değildir: Turistik, aile veya öğrenci ikamet izni sahibi olmak tek başına çalışma hakkı vermez. Uzun dönem ikamet izni de süresiz çalışma iznine başvuru olanağı sağlar; doğrudan çalışma izni yerine geçmez. [1, m.10/3, 12] [3, m.27]

Uluslararası koruma başvuru sahipleri, şartlı mülteciler ve geçici koruma altındaki yabancılar için düzenlenen çalışma izinleri ise ikamet izni yerine geçmez. Bu kişilerin kalış hakkı kendi koruma statülerine bağlıdır. Mülteci ve ikincil koruma statüsü sahiplerinin çalışma hakkı da ayrıca düzenlenmiştir. Bu nedenle bütün yabancılara tek bir “çalışma izni eşittir oturum izni” açıklaması uygulanamaz. [1, m.17] [3, m.89] [5]

İş sözleşmesi, SGK kaydı veya şirket kurmak yeterli mi?

İş sözleşmesi, yapılacak işin ve ücretin dayanağıdır; idari çalışma izninin yerini tutmaz. Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirim yapılması da izinsiz çalışmayı kendiliğinden hukuka uygun hâle getirmez. Şirket kuran veya şirkete ortak olan yabancının durumu ise şirket türü, yönetici sıfatı ve fiilen yapacağı iş bakımından incelenir. [1, m.6, 10, 13, 22]

Başvurunun gönderilmiş olması da ilk kez çalışmaya başlamak için yeterli değildir. Usulüne uygun uzatma başvurusuna bağlanan sınırlı çalışmaya devam hakkı, ilk başvurulara uygulanamaz. İşe başlanabilecek tarih, onaylanan iznin başlangıcı ve yabancının somut durumu birlikte değerlendirilerek belirlenmelidir. [1, m.6–7] [2, m.25, 27]

Kimler çalışma izni almak zorundadır, kimler için muafiyet vardır?

Türkiye’de bir işverene bağlı çalışan, kendi adına faaliyette bulunan veya çalışma niteliğindeki bir hizmeti yerine getiren yabancı yönünden önce izin gerekliliği araştırılır. Faaliyetin kısa sürmesi, uzaktan yapılması veya ödemenin yurt dışından gelmesi tek başına izin gerekliliğini ortadan kaldırmaz; sınır ötesi hizmet ve muafiyet düzenlemeleri ayrıca incelenir. [1, m.2–3, 6, 13]

İzin muafiyeti, değerlendirme kriteri istisnasından farklıdır

Çalışma izni muafiyeti, mevzuatta tanımlanan faaliyet veya statü için öngörülen ayrı bir hukuki yoldur. Muafiyet kapsamına giren kişinin, uygulanacak düzenlemenin gerektirdiği başvuru ve belge işlemlerini tamamlaması gerekir. Buna karşılık istihdam, mali yeterlilik veya ücret kriterlerinden istisna tutulmak, çalışma izni başvurusunun nasıl değerlendirileceğini etkiler; tek başına izinsiz çalışmaya olanak vermez. [1, m.13] [2, m.48–53] [4]

Mavi Kart kapsamındaki kişilerin hakları, uluslararası anlaşmalar ve belirli koruma statüleri gibi özel düzenlemeler saklıdır. Kişinin belgesi ve statüsü doğrulanmadan yalnız uyruğuna, evliliğine veya Türkiye’de geçirdiği süreye bakılarak “izin gerekmez” sonucuna varılmamalıdır. [1, m.6] [3, m.89]

Öğretide de çalışma izni ve muafiyetinin farklı hukuki kurumlar olduğu, muafiyetin kapsamı ile doğurduğu sonuçların ayrıca değerlendirilmesi gerektiği vurgulanır. Bu ayrım, “çalışma izninden muafım” ifadesinin her türlü başvuru, belge ve mesleki koşuldan muafiyet olarak anlaşılmasını önler. Konuya ilişkin 2021 tarihli akademik inceleme kavramsal çerçeve bakımından yararlıdır; güncel işlemlerde ise sonradan yürürlüğe giren Yönetmelik ve değişiklikleri esas alınmalıdır. [22]

Bakanlığın 17 Eylül 2026 duyurusuna göre yeni çalışma izni muafiyeti başvuruları güncellenen portal üzerinden yürütülür; bu tarihten önce yapılmış başvuruların takibi eski e-Muafiyet sistemi üzerinden sürer. Başvuru ekranına ulaşırken Bakanlığın duyurusundaki bağlantı kullanılmalıdır. Yurt içi muafiyet başvurusunda güncel Yönetmeliğin yasal kalış süresine ilişkin hükmü de ayrıca kontrol edilmelidir. [12] [2, m.49/3]

Türk vatandaşlarına ayrılmış meslekler

Bazı meslek ve görevler özel kanunlarla Türk vatandaşlarına ayrılmıştır. Genel bir çalışma izni, bu mesleklere ilişkin vatandaşlık veya mesleki kabul koşulunu ortadan kaldırmaz. Örneğin avukatlık bakımından ilgili meslek kanunundaki şartlar; sağlık, eğitim ve mühendislik gibi alanlarda ise o faaliyete özgü ön izin, denklik veya mesleki yeterlilik düzenlemeleri ayrıca incelenir. Bakanlığın güncel meslek listesi başlangıç noktasıdır; somut işin gerçek niteliği esas alınır. [1, m.8–9, 20] [11]

Çalışma izni türleri nelerdir?

Tablodaki ayrımlar 6735 sayılı Kanunun 10 ve 11. maddeleri ile Bakanlığın izin türleri açıklamalarına dayanır. İznin somut süresi; sözleşme, pasaport, faaliyetin niteliği ve özel düzenlemelere göre ayrıca belirlenir. [1, m.10–11] [6]

Süreli çalışma izni: Bir, iki ve üç yıllık süreler

İlk süreli çalışma izni en çok bir yıl için verilebilir. Aynı işverene bağlı çalışmanın devamında, olumlu değerlendirilen ilk uzatma en çok iki yıl; sonraki uzatmalar en çok üç yıl olabilir. Bunlar her başvurucuya zorunlu olarak verilecek süreler değildir. Farklı işverene geçiş, bu uzatma sıralamasını otomatik devam ettirmez; ilk başvuru esaslarına göre değerlendirilir. [1, m.10/1–2]

Süresiz çalışma izni: Sekiz yıl tek başına yeterli değildir

Kanundaki alternatiflerden biri uzun dönem ikamet izni, diğeri en az sekiz yıl kanuni çalışma iznidir. Farklı ikamet izinleriyle Türkiye’de sekiz yıl bulunmak, doğrudan “sekiz yıl kanuni çalışma” olarak kabul edilemez. Başvuru şartının bulunması, olumlu karar verilmesini zorunlu kılmaz. Süresiz izin belgesinin beş yılda bir yenilenmesi de hakkın süresiyle belge yenileme işleminin birbirinden ayrılmasını gerektirir. [1, m.10/3–4] [2] [6]

Bağımsız çalışma izni ve şirket ortaklığı

Bağımsız izin değerlendirmesinde eğitim, mesleki deneyim, bilim ve teknolojiye katkı, yatırımın ve faaliyetin ekonomik etkisi ile istihdam boyutu dikkate alınır. Türkiye’de bir şirketin ortağı olmak, bağımsız çalışma izninin otomatik verileceği anlamına gelmez. Şirket ortağına ilişkin izin gerekliliği ve değerlendirme ölçütleri aşağıda ayrıca açıklanmıştır. [1, m.10/5–8]

Turkuaz Kartın çalışma izninden ayrılan yönleri

Turkuaz Kart nitelikli yabancılar için ayrı bir değerlendirme sistemidir. Kart sahibi yakınına verilen belge, mevzuattaki koşullarla ikamet hakkı sağlar; yakının ayrıca çalışma hakkı kazanıp kazanmadığı kendi hukuki statüsüne göre değerlendirilir. Geçici koruma sağlanan yabancılar Turkuaz Kart uygulamasının dışındadır. [1, m.11] [15]

Kart ilk olarak üç yıllık geçiş süresiyle verilir. Geçiş kaydının kaldırılması için sürenin dolmasına yüz seksen gün kalmasından itibaren ve her durumda süre dolmadan başvurulmalıdır. Süre dolduktan sonra yapılan başvuru reddedilir ve kart geçersiz hâle gelir. Bu nedenle ilk kartın alınması, geçiş kaydının kendiliğinden kaldırıldığı anlamına gelmez. [1, m.11/2]

Türkiye’de çalışma izni nasıl alınır?

Bu bölüm genel başvuru rejimini açıklar. Uluslararası veya geçici koruma, serbest bölgeler ve diğer özel düzenlemeler kapsamındaki başvurularda, ilgili özel usul ve süreler ayrıca uygulanır. [1, m.17–18] [13–14]

Başvuruda ilk karar, yurt içi başvuru yolunun açık olup olmadığıdır. Bundan sonra işveren ve yabancıya ilişkin belgeler aynı dosyada tutarlı hâle getirilir. Resmî başvuru kanalı Bakanlığın Yabancıların Çalışma İzinleri Başvuru Sistemi — e-İzin uygulamasıdır. Sisteme Bakanlığın güncel portalındaki bağlantı üzerinden erişilmesi, eski veya üçüncü kişilere ait başvuru sayfalarıyla karışıklığı önler. [5] [7]

Yurt içinden başvuru ve altı aylık ikamet koşulu

Bakanlığın güncel açıklamasına göre genel yurt içi başvuru yolunda, en az altı ay süreyle düzenlenmiş ve başvuru tarihinde geçerliliği devam eden ikamet izni aranır. Buradaki altı ay, yabancının Türkiye’de başvurmadan önce mutlaka altı ay yaşamış olması veya kartında başvuru gününden sonra mutlaka altı ay kalması şeklinde anlaşılmamalıdır. İkamet belgesinin düzenlenme süresi ve mevcut geçerliliği değerlendirilir. [2, m.15/4] [5]

Turistik ikamet izniyle çalışma iznine başvurulabilir mi?

Güncel Bakanlık açıklamasında, yurt içi başvuruya ilişkin genel formül bütün turistik ikamet izinlerini kategorik olarak dışlamamaktadır. Buna karşılık belirli bir ikamet kartının bulunması, çalışma izni verileceğinin garantisi değildir. Yabancının statüsü, başvuru yoluna ilişkin özel hükümler, işveren ve işin koşulları birlikte incelenir. Turistik ikamet devam ederken çalışma izni alınmadan işe başlanamaz. [1, m.6, 12] [2, m.15] [5]

Genel Müdürlükçe belirlenen bazı yabancılar için geçerli ikamet izni bulunmadan, Türkiye’de yasal bulunma koşuluyla yurt içi başvuru yolu açılabilir. Bu istisna herkese uygulanacak bir imkân değildir; kişinin hangi resmî kategoriye girdiği belgelenmelidir. [2, m.15] [5]

Yurt dışından başvuru: Konsolosluk ve işveren işlemleri

Yurt dışı başvurusu iki aşamalıdır. Yabancı, vatandaşı olduğu veya yasal bulunduğu ülkedeki Türkiye Cumhuriyeti büyükelçiliğine ya da başkonsolosluğuna başvurur. Kendisine verilen 16 haneli referans numarası, Türkiye’deki işverenin elektronik başvurusunda kullanılır. Yalnız temsilcilikte işlem yapmak veya yalnız işveren kaydı açmak, dosyanın bütün aşamalarının tamamlandığını göstermez. [1, m.7] [5] [7]

Yurt dışındaki bağımlı çalışma başvurusunda işveren, çalışma vizesi başvurusundan itibaren otuz gün içinde sistemdeki başvuruyu onaylayıp tamamlamalıdır. Referansın, kimlik ve pasaport bilgilerinin, iş sözleşmesinin ve görev tanımının birbirini doğrulaması gerekir. Başvuru numarası, gönderim tarihi, ek belge talepleri ve bildirimler düzenli saklanmalıdır. Dış temsilcilik başvurusu, izin sonucu, çalışma vizesi ve Türkiye’ye giriş işlemleri farklı aşamalardır. [2, m.17/2] [7]

e-İzin başvurusunda izlenecek işlem sırası

1. Yabancının hukuki statüsünü, yapılacak işi, izin türünü ve başvuru yolunu belirleyin.
2. Mesleğin yabancıların çalışmasına açık olup olmadığını ve ön izin gerekip gerekmediğini inceleyin.
3. İşverenin kayıt, istihdam, mali yeterlilik ve ücret koşullarını; varsa istisna belgelerini hazırlayın.
4. İş sözleşmesini, yabancının görevini, işyerini, çalışma süresini ve ücretini dosyanın diğer belgeleriyle uyumlu düzenleyin.
5. e-İzin üzerinden başvuruyu yetkili kullanıcıyla tamamlayın; taslak kaydı ile gönderilmiş başvuruyu birbirine karıştırmayın.
6. Eksik belge taleplerini ve sonuç bildirimlerini izleyin; uygun bulunan başvuruda istenen harç ve belge bedelini süresinde ödeyin.
7. İzin sonrasında işe başlama, Bakanlığa bildirim, SGK ve adres yükümlülüklerini ayrı takvimle yerine getirin. [1, m.7–8, 22] [5] [7–10]

Çalışma izni başvurusu ne kadar sürede sonuçlanır?

Kanun, usulüne uygun ve bilgi-belgeleri tamamlanmış başvuruların değerlendirmesinin otuz gün içinde tamamlanmasını öngörür. Süre, eksik dosyanın ilk oluşturulduğu tarihle eş anlamlı değildir. Eksik bilgi veya belge istenmişse değerlendirme ertelenebilir; eksikliklerin tamamlanması için tanınan süre, belgelenmiş mücbir sebep dışında otuz günü aşamaz. Sürenin geçmesi, kendiliğinden çalışma izni verildiği anlamına gelmez. [1, m.7/7–8] [5]

Çalışma izni için gerekli belgeler nelerdir?

Tek bir belge listesi bütün meslek, şirket ve statüler için yeterli değildir. Bakanlığın ilgili başvuru türüne ait belge listesiyle, e-İzin sisteminin somut dosyada istediği alanlar birlikte incelenmelidir. Belgenin yüklenmesi kadar içeriğinin diğer kayıtlarla uyumlu olması da önemlidir. Görev tanımı, meslek kodu, ücret, işyeri ve sözleşme tarihleri birbiriyle çelişmemelidir. [2] [8]

Tablo, genel hazırlık çerçevesidir. Her satırdaki bütün örnekler her dosyada zorunlu değildir; mesleğe ve başvuru türüne göre istenecek belge kapsamı değişebilir. [8]

Pasaport, tercüme ve diploma

Pasaport bilgileri okunaklı ve güncel olmalıdır. Çalışma izni, kural olarak pasaportun geçerlilik süresinden altmış gün daha kısa düzenlenir. Bu nedenle uzun süreli sözleşme yapılması, süresi yetersiz pasaporta rağmen aynı uzunlukta izin verilmesini sağlamaz. Tercüme, onay, diploma veya denklik ihtiyacı ilgili belge ve mesleğe göre değerlendirilir; her yabancı çalışan için aynı diploma ve denklik şartı varmış gibi davranılmaz. [1, m.24/1] [2, m.24/5] [8]

Sağlık ve eğitim alanlarında ön izin

Mesleki yeterlilik gerektiren sağlık hizmetlerinde Sağlık Bakanlığı; eğitim hizmetlerinde ilgili mevzuat uyarınca Millî Eğitim Bakanlığı veya Yükseköğretim Kurulu tarafından verilen ön izin gündeme gelir. Ön izin, çalışma izninin kendisi değildir. Çalışma izni başvurusu ve uygun olduğu ölçüde uzatma işlemi, bu ön izne dayanılarak yürütülür. [1, m.8] [4, B.2 ve B.7]

İşveren açısından dosya tutarlılığı

İşverenin ticaret sicilindeki unvanı, yetkili kişi kaydı, SGK işyeri bilgisi ve başvurudaki işyeri birbirini doğrulamalıdır. Yabancının gerçekte yapacağı işle ilgisiz bir meslek seçilmesi, ücret koşulunu düşük göstermek için görev adının değiştirilmesi veya fiilî çalışmayı yansıtmayan sözleşme hazırlanması başvuru ve sonrasındaki denetimde sorun yaratabilir. Belgelerin gerçeğe uygunluğu, yalnız ilk izin aşamasının konusu değildir. [1, m.9, 15, 22–23] [5]

İşverenin sağlaması gereken çalışma izni şartları

Bakanlığın değerlendirme sistemi; istihdam, mali yeterlilik ve ücret başlıklarını içerir. Bunların yanında sektör, meslek, iş, yabancının statüsü ve geçiş hükümleri vardır. Aşağıdaki açıklamalar 29 Ekim 2026 tarihinde kontrol edilen resmî kriterlere ilişkindir; başvuru günündeki yürürlük ve özel düzenleme ayrıca incelenmelidir. [4]

Türk çalışan sayısı ve mali yeterlilik

Bilanço esasına tabi işyerlerinde genel kural, başvurulan her yabancı için en az beş Türk vatandaşının istihdamıdır. Son yıl net satışı en az 50 milyon TL olan işyerlerinde beş yabancıya kadar istihdam kriteri istisnası bulunur. Yeni kurulan işyerlerinde ödenmiş sermaye eşiği 500.000 TL’dir. Faaliyette olan işyerlerinde ise 500.000 TL ödenmiş sermaye, 8 milyon TL net satış veya 150.000 ABD doları ihracat alternatifleri düzenlenmiştir. Bu tutarlar bütün işyerlerine ve bütün yabancılara istisnasız uygulanacak tek formül değildir. [4, A.1–2]

Mali yeterlilik bakımından “sermaye ve satış ve ihracatın tamamı birlikte aranır” şeklindeki yorum, alternatif ölçütlerin bulunduğu hâllerde yanlıştır. Buna karşılık yalnız bir alternatifin sağlanması, ücret, meslek, istihdam veya yabancının hukuki statüsüyle ilgili bütün diğer incelemeleri ortadan kaldırmaz. Mevcut izinlerin uzatılmasında resmî kriterlerin geçiş hükmü de ayrıca okunmalıdır. [4, A.2 ve D.2]

Yabancı çalışan için ücret şartı

Ücret eşiğinde başvuru tarihinde yürürlükteki brüt asgari ücret ve yapılacak iş esas alınır. Genel katsayılar; üst düzey yönetici ve pilot için beş, mühendis ve mimar için dört, diğer yönetici için üç, uzmanlık veya ustalık gerektiren iş için iki, ev hizmetleri ve diğer işler için bir asgari ücret düzeyidir. Özel sektör ve statü hükümleri ayrıca uygulanır. [4, A.3]

Net ücret ile brüt ücretin karıştırılması dosyada tutarsızlık yaratır. Sözleşmedeki ücret, gerçek görev ve SGK bildirimi birlikte incelenmelidir. Görev unvanı tek başına yeterli değildir; çalışanın fiilen üstleneceği sorumluluklar değerlendirilir. Ücret veya istihdam konusunda özel bir istisnaya dayanılıyorsa hangi hükmün uygulandığı açıkça gösterilmelidir. [1, m.9, 22] [4–5]

3 Ağustos 2026 değişiklikleri ve istisnalar

Son üç yılda en az bir yıl yasal kalışı bulunan yabancılar

Güncel kriterlerde, son üç yılda en az bir yıl çalışma izni, ikamet izni veya uluslararası koruma kapsamında yasal kalışı bulunan yabancılar için yapılan yurt içi başvurularda, en fazla üç yabancıyla sınırlı istihdam ve mali yeterlilik istisnası düzenlenmiştir. İşyerindeki izinli yabancı sayısının Türk çalışan sayısını aşmaması koşulu ve dördüncü ve sonraki yabancılar için getirilen hükümler birlikte değerlendirilir. Bu düzenleme ücret kriterini kendiliğinden kaldırmaz. [4, A.4]

Sektörel ve kişisel istisnalar

Bilişim, eğitim, sağlık, turizm, ev hizmetleri, kamu projeleri ve diğer sektörler için ayrı hükümler vardır. İmalat, kümes hayvancılığı ve geri dönüşüm sektörlerindeki belirli başvurular için 31 Aralık 2027’ye kadar öngörülen özel düzenlemelerin kapsamı da işin ve başvurunun türüne göre kontrol edilmelidir. Bütün sektör istisnalarını “beş Türk çalışan şartı kalktı” biçiminde özetlemek doğru değildir. [4, B]

Türk vatandaşıyla aile bağı, belirli ikamet statüleri, uzun süreli izin geçmişi veya diğer özel durumlar nedeniyle kriter istisnası ileri sürülüyorsa gerekli resmî belgeler sunulmalıdır. İstisna, izin verileceğine ilişkin mutlak hak oluşturmaz. Hangi kriterin uygulanmadığı ve hangi diğer koşulların sürdüğü dosyada ayrı ayrı gösterilmelidir. [4, Ç]

Şirket ortakları, öğrenciler ve özel statüler

Yabancı şirket ortağı çalışma izni almalı mı?

Limited şirketin yabancı ortak müdürü, anonim şirketin yabancı ortak yönetim kurulu üyesi ve sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketin yönetici yabancı komandite ortağı, Kanundaki düzenlemeye göre çalışma izni alarak çalışabilir. Türkiye’de ikamet etmeyen anonim şirket yönetim kurulu üyesi ile diğer şirketlerin yönetici sıfatı bulunmayan yabancı ortağı için ise muafiyet hükümleri gündeme gelir. Ortaklığın bulunması ile şirketi fiilen yönetmek veya şirkette çalışmak farklıdır. [1, m.10/5, 13/7]

Başvuruda yalnız toplam şirket sermayesi değil, yabancının sermaye payı, ortaklık oranı, yönetim görevi ve istihdam ölçütleri birlikte incelenir. Şirket ortağı yabancılar için Bakanlığın ayrı mali ve istihdam kriterleri bulunduğundan, sıradan çalışan başvurusuna ait tablo doğrudan uygulanmamalıdır. Ticaret sicili kaydı ile fiilen yürütülen faaliyetin uyumu da korunmalıdır. [4, C]

Bakanlığın şirket ortaklarına ilişkin genel kriterinde, bilanço esasına tabi işyerinin ödenmiş sermayesi en az 500.000 TL, yabancının sermaye tutarı en az 500.000 TL ve ortaklık payı en az %20 olmalıdır. İlk izin, en az beş Türk vatandaşı istihdamı koşuluna ilişkin şerhle düzenlenir; izin başlangıcından itibaren yedinci aydan başlayarak işyerinde her ay en az beş Türk vatandaşının istihdamı aranır. Sermaye payı en az 100.000 ABD doları olan yabancı ortak bakımından kriterlerin C.1.1(a) ve (b) bentleri uygulanmaz. Bu istisna, diğer yasal koşulları kaldırmaz ve otomatik izin sağlamaz. [4, C.1]

Yabancı öğrenciler çalışma izni alabilir mi?

Türkiye’de bir yükseköğretim kurumunun örgün programına kayıtlı yabancı öğrenci, çalışma izni alarak çalışabilir. Ön lisans ve lisans öğrencileri için başvuru, öğrenimin ilk yılının tamamlanmasından sonra mümkündür ve çalışma kısmi süreli olmalıdır. Örgün lisansüstü öğrencilerine bu sınırlamalar uygulanmaz; ancak bu durum bütün yüksek lisans ve doktora öğrencilerinin izinsiz çalışabileceği anlamına gelmez. [1, m.19]

Çalışma izni öğrencilik ve öğrenci ikametini sona erdirir mi?

Yabancı öğrenciye çalışma izni verilmesi, geçerli öğrenci ikamet iznini ve bu iznin sağladığı hakları sona erdirmez. Çalışma izni bulunan kişinin eğitim görmesi ile öğrencinin çalışması ayrı yönlerden değerlendirilir. İzin sona erdiğinde öğrencilik devam ediyorsa geçerli öğrenci ikameti veya uygun başvuru durumu ayrıca kontrol edilmelidir. [1, m.19/3] [3, m.38–41] [19]

Çalışma izni sahibi yabancı, öğrenci ikamet izninin koşullarını edinirse mevcut çalışma izni devam ederken öğrenci ikametinin sağladığı haklardan yararlanabilir. Yüksek lisans ve doktora öğrencileri, çalışma izni geçerliyken öğrenci ikamet izni alma yükümlülüğünden muaftır; çalışma izni sona erdiğinde veya uzatılmadığında öğrenci ikamet izni almaları gerekir. Geçerliliği süren bir öğrenci izninin bulunup bulunmadığı da bu aşamada kontrol edilmelidir. [19, m.26/6, 38/3]

Geçici koruma, uluslararası koruma ve mülteci statüsü

Geçici koruma sağlanan yabancılar için, geçici koruma kimlik belgesinin düzenlenmesinden itibaren altı ay sonra çalışma izni veya muafiyet başvurusu yapılabilir. İzin, kayıtlı il, iş ve sektör koşulları ile ilgili özel düzenlemelere tabidir. Geçici koruma kimlik belgesi tek başına genel çalışma izni değildir. [1, m.17] [13]

Uluslararası koruma başvuru sahibi ve şartlı mülteci için altı aylık süre, uluslararası koruma başvuru tarihinden itibaren değerlendirilir. Mülteci ve ikincil koruma statüsü sahipleri ise mevzuattaki meslek sınırlamaları saklı olmak üzere statü almalarından itibaren bağımlı veya bağımsız çalışabilir; ilgili kimlik belgesi çalışma izni yerine geçer. Bu gruplar aynı hukuki statüdeymiş gibi tek açıklamada birleştirilmemelidir. [1, m.17] [3, m.89] [14]

Koruma statüleri üzerine akademik incelemeler de çalışma hakkı, iş sözleşmesi, diploma denkliği ve meslek icrasının birbirinden ayrı hukuki incelemeler gerektirdiğini gösterir. Örneğin kişinin çalışma piyasasına erişebilmesi, düzenlemeye tabi bir mesleği denklik veya gerekli ön izin olmadan yapabileceği sonucunu doğurmaz. Statüyü açıklayan öğretideki değerlendirmeler, güncel mevzuat ve Bakanlık uygulamasıyla birlikte okunmalıdır. [23]

Ev hizmetlerinde yabancı bakıcı çalıştırılması

Bakanlık kriterleri ev hizmetlerinde çocuk, engelli veya yaşlı bakımı ile hasta refakatini esas alır. Başvurabilecek kişi, bakım ihtiyacı, yabancının nitelikleri ve bakım giderlerini finanse edecek düzenli gelir incelenir. Genel bir “evde yardımcı çalıştırma” açıklaması, somut bakım işini ve gerekli koşulları göstermeye yetmeyebilir. Yurt dışı başvurusuyla gelen yabancının ilk altı ay içinde başka işverene geçmesine ilişkin özel sınırlama da dikkate alınmalıdır. [4, B.3]

Yabancı futbolcu, sporcu ve antrenörler

Gençlik ve Spor Bakanlığı veya Türkiye Futbol Federasyonunun uygun görüşüyle profesyonel sporcu, antrenör ve Yönetmelikte sayılan spor elemanları, sözleşmeleri süresince çalışma izni muafiyeti kapsamında değerlendirilebilir. Ancak muafiyet kapsamına girmek, belge işlemlerinin tamamen gereksiz olması değildir. Yönetmelik, muafiyet kapsamındaki yabancının muafiyeti alarak çalışmasını öngörür. Kulüp, sporcu ve ilgili kurum işlemleri güncel başvuru usulüne göre tamamlanmalıdır. [2, m.48/1-k, 49] [12]

Çalışma izni harcı ve kart bedeli ne kadar?

Çalışma izninde harç ile değerli kâğıt bedeli ayrı kalemlerdir. Aşağıdaki tutarlar Bakanlığın yayımladığı 2026 tarifesidir; başvuruya ve statüye özgü muafiyetler ayrıca değerlendirilir. Tutarlar sonraki yıllara otomatik taşınmamalıdır. [9]

Örneğin genel tarifeye tabi bir yıllık süreli izinde yalnız harç ve belge bedeli toplamı 13.538,90 TL olur. Bu toplam; vize, tercüme, noter, sigorta, mesleki belge veya isteğe bağlı hukuki hizmet giderlerini içermez. Her başvurunun bütün maliyetini gösteren tek fiyat olarak sunulmamalıdır. [9]

Ödeme zamanı ve doğru işlem referansı

Bakanlıkça uygun bulunan başvurular için bildirilen harç ve belge bedeli, bildirimden itibaren otuz gün içinde yatırılmalıdır. Süresinde ödeme yapılmaması başvurunun reddine yol açabilir. Ödeme, resmî kanaldaki doğru yabancı kimlik ve işlem referansına bağlanmalı; farklı bir başvurunun referansı kullanılmamalıdır. Başvuru değerlendirmesi, ödeme ve kartın basılması birbirinden ayrı işlemlerdir. [9]

Harç muafiyeti, bütün giderlerin kalkması değildir

Bir statünün harçtan muaf olması, değerli kâğıt bedeli veya başka işlem giderlerinin de kendiliğinden ortadan kalktığını göstermez. Muafiyetin kapsamı ilgili düzenleme ve resmî ödeme bildirimi üzerinden incelenmelidir. Kartın kaybı, yeniden basılması veya belge yenilenmesi de ilk başvuruyla aynı mali rejimde olmayabilir. [5] [9]

Çalışma izni uzatma başvurusu ne zaman yapılır?

Uzatma başvurusu, çalışma izninin bitmesine altmış gün kalmasından itibaren ve her durumda izin sona ermeden önce yapılır. Kanun, süre dolduktan sonra yapılan uzatma başvurularının reddedileceğini düzenler. Süresi geçen kişinin koşulları varsa yeni başvuru yolunun değerlendirilmesi, geçmiş süreyi geçerli kılmaz ve kesintisiz çalışma hakkı sağlamaz. [1, m.7/3] [2, m.27]

Uzatma sırasında çalışmaya devam edilebilir mi?

Genel rejimde usulüne uygun uzatma başvurusunda yabancı, başvurusu değerlendirilirken önceki iznin bittiği tarihten itibaren en çok doksan gün, aynı işte ve aynı işyerinde çalışmaya devam edebilir. Bu süre ilk başvuru için geçerli değildir; başka işverene geçiş hakkı da vermez. Yönetmelik, talep üzerine ücretsiz çalışma izni uzatma müracaat belgesi verilmesini öngörür; teknik uygulamaya ilişkin geçiş hükmü nedeniyle güncel belge düzenleme yolu Bakanlığın sistemi üzerinden teyit edilmelidir. Özel koruma rejimlerindeki hükümler ayrıca saklıdır. [2, m.27/5–6, geçici m.1/2-b] [14]

Başvurunun reddi veya başka bir olumsuz kararın ortaya çıkması hâlinde bu kararı göz ardı ederek doksan günün sonuna kadar çalışılabileceği varsayılmamalıdır. Başvurunun durumu, kararın tebliği, mevcut izin ve diğer kalış hakkı birlikte değerlendirilmelidir. [1, m.15, 21] [2, m.27, 57]

Uzatma dosyasında yeniden incelenen hususlar

İş ilişkisinin devamı, işverenin koşulları, ücret ve sosyal güvenlik kayıtları ile pasaport geçerliliği yeniden önem taşır. Önceki izin verilmiş olması, sonraki uzatmanın otomatik kabul edileceği anlamına gelmez. Kriterlerin geçiş hükümleri, özellikle ilk başvuru tarihindeki mali yeterlilik ölçütünün uzatmada nasıl değerlendirileceği yönünden incelenmelidir. [1, m.7, 10] [4, D.2]

İşveren veya işyeri değiştiğinde ne yapılmalıdır?

Yeni işverene geçiş

Süreli çalışma izni belirli işveren ve işe bağlı olduğundan, mevcut izin kartı başka bir işverende serbestçe kullanılabilecek bir belge değildir. Yeni işverene bağlı başvuru ilk başvuru esaslarında değerlendirilir. Eski iş ilişkisinin sona erme tarihi, izin iptali, yeni başvuru ve yeni izin başlangıcı arasındaki dönem dikkatle planlanmalıdır. [1, m.10/2, 15] [5]

Ev hizmetlerinde ve özel sektörlerde ek sınırlamalar

Bazı başvurularda sektörün veya yararlanılan istisnanın gerektirdiği ek koşullar vardır. Örneğin yurt dışı başvurusu üzerine ev hizmetlerinde çalışmaya başlayan yabancının ilk altı ay içinde başka işverene bağlı yurt içi başvurusu, mücbir sebep dışında olumsuz değerlendirilir. Bu nedenle bir sektördeki işveren değişikliği uygulaması bütün yabancılar için genelleştirilemez. [4, B.3.5]

Aynı işverenin farklı işyeri, görev veya adresi

Aynı şirkete ait olmak, her işyeri ve her görev değişikliğinin izin koşullarına uygun olduğu anlamına gelmez. İzin kapsamındaki işkolu, görev, işyeri ve kayıt bilgileri incelenmelidir. Adres değişikliği ile başka işyerinde veya başka görevde fiilen çalışmaya başlamak farklı işlemlerdir. Gerekli güncelleme ya da yeni başvuru belirlenmeden yalnız işverenin aynı kaldığı düşüncesiyle hareket edilmemelidir. [1, m.10] [2] [5]

İzin alındıktan sonra işe başlama, SGK ve bildirimler

Çalışma izninin verilmesi sürecin tamamlandığı anlamına gelmez. İzin sonrasında işverenin ve yabancının yerine getireceği yükümlülükler vardır. Bir aylık işe başlama süresi, otuz günlük SGK bildirimi ve on beş günlük Bakanlık bildirimi aynı yükümlülük değildir. [1, m.22] [2, m.25, 61] [10]

İşe başlama ve Türkiye’ye giriş

Yurt içi başvuruda yabancı, izin başlangıcından itibaren bir ay içinde, ilgili yükümlülüklerini yerine getirerek çalışmaya başlamalıdır. Yurt dışı başvuruda ise girişten itibaren bir ay içinde ve her durumda izin başlangıcından itibaren altı ay içinde çalışmaya başlama kuralı uygulanır. Ayrıca yurt dışından izin alan yabancının iznin geçerlilik başlangıcından itibaren altı ay içinde Türkiye’ye gelmesi gerekir. [1, m.12/2] [2, m.25] [10]

SGK işe giriş ve Bakanlığa bildirim

Çalışma izni, sosyal güvenlik yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz. Bakanlığın açıklamasında, ilgili yabancı sigortalıların izin başlangıcından itibaren veya izin başlangıcıyla tebliğ tarihi farklıysa belgenin işverene tebliğinden itibaren otuz gün içinde SGK’ya yapılan bildirimlerinin süresinde sayılacağı belirtilir. İşe giriş tarihi, izin başlangıcı ve gerçek çalışma kayıtları birbiriyle uyumlu olmalıdır. Uluslararası sosyal güvenlik sözleşmelerinin özel hükümleri ayrıca saklıdır. [1, m.22] [10]

Kanunun öngördüğü işe başlama, sona erme ve iptali gerektiren durumların Bakanlığa bildiriminde genel süre on beş gündür. Bununla birlikte Yönetmelik, SGK’ya yapılan işe giriş bildirimi ile çalışma izninin bitiş tarihinde yapılan işten çıkış bildiriminin Bakanlığa yapılmış sayılmasına ilişkin düzenleme içerir. Dolayısıyla her durumda aynı olay için ikinci bildirim yapılacağını veya SGK bildiriminin her türlü Bakanlık yükümlülüğünü kaldırdığını söylemek doğru değildir. [1, m.22] [2, m.61/2]

Adres kaydı, kartın kaybı ve pasaport değişikliği

Yurt dışından çalışma izniyle gelenlerin girişten; Türkiye içinden izin alanların ise belgenin kendilerine tesliminden itibaren en geç yirmi iş günü içinde adres kayıt sistemine kaydolmaları gerekir. İşyerinin adresi ile yabancının yerleşim adresi birbirine karıştırılmamalıdır. [19, m.22/12]

Kartın kaybı veya çalınması hâlinde Bakanlığın e-İzin sistemindeki yeni kart talebi yolu kullanılabilir. Pasaport veya kimlik bilgilerindeki değişiklikler de izin ve diğer resmî kayıtlarla birlikte güncellenmelidir. Yeni kart basılması, süresi biten izni uzatmaz; kartın fiziksel olarak elde bulunması da iptal edilmiş izni yeniden geçerli kılmaz. [1, m.15] [5]

Çalışma izni sona erince ikamet hakkı ne olur?

Başka bir ikamet izni yoksa

Çalışma izninin sağladığı ikamet etkisi, iznin geçerliliğine bağlıdır. YUKK Uygulama Yönetmeliği, çalışma izni iptal edildiğinde veya sona erdiğinde on gün içinde amaca uygun ikamet iznine başvuru yolunu düzenler. Çalışma izni uzatması reddedilmişse bu on günlük süre ret kararının tebliğinden itibaren başlar. Başvurulacak ikamet türünün şartları ayrıca bulunmalıdır. [1, m.12, 15] [19, m.21/6–7]

On gün, yeni bir çalışma izni veya otomatik oturum değildir

Bu düzenleme, izin bittikten sonra on gün daha serbestçe çalışılabileceği veya ikamet izninin kendiliğinden verileceği anlamına gelmez. Başvuru süresi, başvurunun değerlendirilmesi ve çalışma yetkisi birbirinden ayrılmalıdır. Yabancının statüsüne ilişkin başka bir karar varsa o kararın etkisi de ayrıca incelenir. [1, m.6, 15, 17] [19, m.21]

Çalışma izninin bitişi önceden biliniyorsa, geçişin son günlere bırakılması yerine bitişten önceki altmış günlük dönemde amaca uygun ikamet başvurusunun hazırlanması mümkündür. Her ikamet türü için gereken özel belgeler ve şartlar ayrı değerlendirilir. [16]

Geçerliliği süren ayrı bir ikamet izni varsa

Başka bir nedenle alınmış ve hâlen geçerli ayrı ikamet izni, çalışma izninin sona ermesiyle kendiliğinden geçersiz olmaz. Ancak bu ikamet belgesi çalışma hakkını devam ettirmez. Öğrenci ikameti, aile ikameti veya diğer bir izin bakımından kendi geçerlilik ve iptal koşulları ayrıca izlenmelidir. [2, m.57/3] [1, m.19/3]

İzinsiz çalışmanın ve yabancı çalıştırmanın sonuçları

İzinsiz çalışma hem yabancı hem işveren açısından yaptırım doğurabilir. Bakanlığın 2026 için yayımladığı temel idari para cezaları şöyledir: [10]

Tekrar hâlinde Kanundaki artırımlı uygulama; sosyal güvenlik ve diğer mevzuattan doğan ayrı sonuçlar ayrıca gündeme gelebilir. Cezanın ödenmesi, izinsiz çalışmaya devam hakkı vermez. Tutanakta işveren, yabancı, çalışma olgusu, tarih ve fiilin doğru belirlenmesi; yaptırımın hangi hükme dayandığının incelenmesi gerekir. Para cezasına karşı yol ve süre, çalışma izninin reddine karşı itiraz yoluyla karıştırılmamalıdır. [1, m.23] [10]

İzinsiz çalıştığı belirlenen yabancı, sınır dışı işlemleri yönünden İçişleri Bakanlığına bildirilir. Sınır dışı kararı ve buna karşı dava, çalışma izni dosyasından ayrı bir işlemdir. Geri gönderme yasağı ve sınır dışı edilemeyecek kişilerle ilgili güvenceler saklıdır. İşverenin yabancı ve ilgili aile bireylerinin konaklama, dönüş ve gerektiğinde sağlık giderlerine ilişkin sorumluluğu da ayrıca doğabilir. [1, m.23/8–9] [3, m.4, 53–55]

Çalışma izni neden reddedilir veya iptal edilir?

Ret gerekçesi somut dosyayla birlikte okunmalıdır

6735 sayılı Kanunun 9. maddesinde; uluslararası işgücü politikasına aykırılık, yabancı istihdam gerekçesinin yetersizliği, gerekli niteliklerin bulunmaması, değerlendirme kriterlerinin sağlanmaması, Türk vatandaşlarına ayrılan meslekler, sahte veya yanıltıcı belgeler, güvenlik ve kamu düzeni nedenleri ile süre ve eksiklik sorunları gibi ret nedenleri düzenlenir. [1, m.9]

Ret kararının yalnız sonuç bölümünü okumak yeterli değildir. Hangi şartın, hangi belgeye veya olguya dayanılarak sağlanmadığının kabul edildiği belirlenmelidir. Örneğin çalışan sayısı nedeniyle verilen ret ile kamu güvenliği gerekçesine dayanan ret için hazırlanacak itiraz aynı değildir. İlkinde işyeri kayıtları ve uygulanacak istisna; ikincisinde işlem dayanağı bilgi, kişisel durum ve idari değerlendirme önem kazanabilir.

İptal, uzatmama ve sona erme farklı işlemlerdir

İznin süresinin bitmesi, uzatma başvurusunun reddi ve mevcut iznin iptali aynı işlem değildir. Çalışmanın sona ermesi, izne aykırı çalışma, sonradan tespit edilen yanıltıcı belge, pasaport sorunu veya mevzuattaki diğer nedenler iptal bakımından önem taşıyabilir. İşverenin iptal talebiyle yabancının itiraz hakkı da ayrı değerlendirilmelidir. [1, m.15, 21]

Uzun süre yurt dışında kalmak

Kanun; sağlık veya zorunlu kamu hizmeti gibi mücbir nedenler dışında, süreli izinlerde aralıksız altı aydan, bağımsız ve süresiz izinlerde aralıksız bir yıldan uzun yurt dışı kalışını iptal nedenleri arasında düzenler. Turkuaz Kart için özel sistem vardır. Seyahat planı yapılırken yalnız kartın üzerinde yazılı son tarihe bakılmamalıdır. [1, m.15/2-ğ–h]

Ret kararına itiraz ve iptal davası nasıl yürütülür?

Aşağıdaki çerçeve 6735 sayılı Kanunun genel rejimine ilişkindir. Serbest bölgeler gibi özel başvuru, yaptırım ve kanun yolu hükümleri bulunan alanlar ayrıca incelenmelidir. [1, m.18/3]

Bakanlığa otuz gün içinde itiraz

Bakanlığın Kanun kapsamında verdiği kararlara karşı tebliğden itibaren otuz gün içinde Bakanlığa itiraz edilebilir. Ret, uzatmama, iptal veya sonlandırma kararının niteliği; başvuru sahibinin ve işverenin durumu; tebliğin kime ve nasıl yapıldığı belirlenmelidir. Güncel Bakanlık açıklamasında itirazın, gerekçeli dilekçe ve belgelerle e-İzin üzerinden çevrim içi yapılması öngörülür. [1, m.21] [2, m.66] [5]

İtiraz dosyasında hangi belgeler bulunmalı?

Karar ve tebliğ kaydı, ilk başvuru, yüklenen belgeler, eksiklik yazıları, verilen cevaplar, iş sözleşmesi ve görev bilgileri başlangıç dosyasını oluşturur. İtirazın gerekçesine göre SGK çalışan listeleri, mali belgeler, istisna dayanakları, ön izin ve diploma kayıtları veya kişisel statüyü gösteren belgeler eklenir. İtiraz, yalnız başvurunun yeniden değerlendirilmesini isteyen genel bir dilekçeyle sınırlı kalmamalı; ret gerekçesindeki her belirleyici hususu somut belgeyle tartışmalıdır. [1, m.9, 21]

İdari yargı ve dava süresinin hesabı

6735 sayılı Kanun, itirazın reddi hâlinde idari yargı yoluna başvurulabileceğini düzenler. İdari işlemlere karşı genel dava açma süresi, özel hüküm yoksa altmış gündür. Ancak Bakanlığa yapılan otuz günlük özel itiraz ile İYUK’un 11. maddesindeki idari başvuru düzenlemesinin ilişkisi, başvurunun niteliği ve dava süresine etkisi birlikte incelenmelidir. “İtiraz ettim, bundan sonra her durumda yeni bir altmış günüm var” varsayımıyla hareket edilmemelidir. [1, m.21] [17, m.7–8, 11]

İYUK’un 11. maddesinin uygulandığı başvurularda idari başvuru, işlemekte olan dava süresini durdurur; otuz gün içinde cevap verilmemesi hâlinde ret sonucu doğar ve başvuruya kadar geçmiş süre hesaba katılarak kalan süre işlemeye devam eder. Çalışma izni dosyasında bu genel hesabın uygulanabilirliği, 6735 sayılı Kanunun özel itiraz hükmüyle birlikte değerlendirilmelidir. İlk tebliğ tarihi, itiraz tarihi ve cevap ya da cevapsızlık tarihi aynı dosyada kaydedilmelidir. [17, m.11]

E-posta ile UETS tebligatı aynı şekilde hesaplanmaz

Tebligatın gönderildiği kanal belirlenmeden süre hesabı yapılmamalıdır. Yönetmelikte elektronik tebligat altyapısına ilişkin geçiş düzenlemesi, Bakanlık uygulamasında e-posta ve sistem bildirimleri bulunmaktadır. Tebligat Kanununun elektronik tebligata ilişkin beşinci gün kuralı, görülen her e-postaya otomatik uygulanamaz. E-imzalı başvuru beyanı, bildirim kaydı ve uygulanacak tebliğ usulü birlikte incelenmelidir. [1, m.21] [2, geçici m.2] [18, m.7/a]

İtiraz veya dava çalışmaya devam hakkı verir mi?

İtiraz ya da dava açılması tek başına çalışma izni oluşturmaz, iptal edilmiş izni canlandırmaz ve Türkiye’de kalış hakkını kendiliğinden uzatmaz. İdari yargıda yürütmenin durdurulması ayrı bir taleptir; işlemin açık hukuka aykırılığı ile uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararın birlikte ortaya konulması gerekir. Çalışma, gelir, işverenin faaliyeti, aile veya eğitim hayatına etkiler somut belgelerle açıklanmalıdır. [17, m.27]

İzin davası sürerken ikamet durumunun, sınır dışı kararının veya başka bir idari işlemin ayrıca takip edilmesi gerekebilir. Sınır dışı kararına karşı kanundaki yedi günlük dava süresi, çalışma izni itirazının otuz günlük veya genel idari davanın altmış günlük süresiyle birleştirilmemelidir. [3, m.53]

Danıştay kararları ret ve iptal denetiminde neyi gösteriyor?

Danıştay 10. Dairesinin 22 Haziran 2022 tarihli, E.2017/3116, K.2022/3433 sayılı kararı, güvenlik değerlendirmesine dayanan çalışma izni iptalinin yargısal denetimine ilişkindir. Daire çoğunluğu, dosyadaki bilgi notunun dayanağını ve işlemi haklı kılacak ciddi, somut olguların bulunup bulunmadığını irdelemiş; davanın reddine ilişkin kararı bozarak dosyayı yeniden karar verilmek üzere göndermiştir. Buradan çıkarılabilecek ders, idari gerekçenin somut dosya içeriğiyle denetlenmesidir. Karar, doğrudan yeni çalışma izni verilmesi veya bütün güvenlik gerekçeli iptallerin hukuka aykırı sayılması anlamına gelmez. Karşı oy da bulunmaktadır. [20]

Danıştay 10. Dairesinin 8 Haziran 2022 tarihli, E.2019/10332, K.2022/3164 sayılı kararı ise çalışma izni talebinin ve itirazın reddi hakkında verilmiş iptal kararının çoğunlukla onanmasına ilişkindir. Bu karar, ekonomik ve istihdama ilişkin değerlendirmelerin de dosyadaki gerekçe ve koşullar üzerinden yargısal denetime tabi olduğunu gösterir. Başvurucunun aile bağı, Türkiye’de kalış süresi veya vatandaşlığına ilişkin iddialar, her benzer başvurucuya izin verilmesini gerektiren bağımsız kurallar olarak okunamaz. Bu kararda da karşı oy vardır. [21]

Her iki kararın uyuşmazlıkları mülga 4817 sayılı Kanun dönemindeki işlemlere ilişkindir. Kararları güncel 6735 sayılı Kanunun başvuru şartlarının veya 2026 değerlendirme kriterlerinin yerine koymak doğru değildir. Burada aktarılanlar doğrulanmış karar aşamalarıdır; dosyaların daha sonraki kesinleşme durumuna veya yeni izin verilip verilmediğine ilişkin bir sonuç ileri sürülmemektedir. [20–21]

Yeniden başvuru ve mahkeme kararının uygulanması

Ret gerekçesindeki eksiklik giderilmişse yeni çalışma izni başvurusu yapılabilir. Bu yol, önceki karar için işleyen itiraz veya dava süresini kendiliğinden yenilemez. Yeni başvuruya uygunluk, yasal kalış ve işe başlama yetkisi ayrıca incelenir. Aynı eksikliği değiştirmeden tekrar dosya göndermek, önceki olumsuz gerekçeyi ortadan kaldırmaz. [5] [17, m.7, 11]

İptal veya yürütmenin durdurulması kararı alındığında kararın idareye tebliği, gerekçesine uygun işlem kurulması ve sistem kaydının sonucu takip edilmelidir. İYUK, mahkeme kararının gereğinin gecikmeksizin ve kural olarak idareye tebliğden itibaren otuz günü geçmeden yerine getirilmesini öngörür. Bununla birlikte her iptal kararı kendiliğinden yeni çalışma izni kartı düzenlendiği anlamına gelmez; kararın kapsamı ve gerekçesi belirleyicidir. [17, m.28]

Çalışma izninde kritik süreler

Tablo, ilgili bölümlerdeki şart ve istisnalarla birlikte okunmalıdır. Gün, iş günü ve ay aynı süre birimi değildir. Bir işlem için tanınan süre başka bir işlemi, çalışma yetkisini veya yasal kalışı kendiliğinden uzatmaz. [1, m.7, 12, 21–22] [2, m.17, 25, 27, 61] [9–10] [17] [19]

Çalışma izni başvurusunda sık yapılan hatalar

En önemli hata, izin türünü ve başvuru yolunu belirlemeden belge toplamaya başlamaktır. Bundan sonra altı aylık ikamet koşulunun yanlış yorumlanması, istisnanın hangi kriteri kaldırdığının araştırılmaması, ücretin brüt-net ayrımı yapılmadan yazılması ve gerçek görevle ilgisiz meslek seçilmesi gelir. Başvurunun yalnız sistemde taslak olarak kaydedilmesi de tamamlanmış başvuru değildir. [1, m.7–9] [4–5]

İzin sonrasında ise kartın bütün işverenlerde kullanılabileceğinin düşünülmesi, uzatma için bitiş tarihinin beklenmesi, Bakanlık ve SGK bildirimlerinin birbirine karıştırılması, adres kaydının ihmal edilmesi ve itirazın bütün süreleri durdurduğu varsayımı öne çıkar. Dosya takibinde karar, tebligat, izin başlangıcı-bitişi, iş ilişkisi ve yasal kalış birlikte fakat ayrı hukuki sonuçlarıyla izlenmelidir. [1, m.10, 15, 21–22] [2, m.27, 57, 61] [19]

İlgili yazılar: Türkiye’de Yabancıların Çalışma İzni: 2026 Başvuru Şartları, Gerekli Belgeler, İşveren Yükümlülükleri ve Güncel Uygulama; Çalışma İzninin İptali veya Sona Ermesi: İkamet, İşveren Değişikliği ve Başvuru Yolları; Turkuaz Kart Nedir? 2026 Başvuru Şartları, Hakları, Aile, Süresiz Statü, İptal ve Vatandaşlık Rehberi; Türkiye’de İkamet İzni: Türleri, Başvuru, Uzatma ve Ret Kararlarına Karşı Hukuki Yollar; İkamet İzni Reddi ve Sonraki Göç İşlemlerinde Başvuru Yolları; Çalışma İzni Başvurusunun Reddi; Yabancı Şirket Ortaklarının Çalışma İzni; Yabancı Bakıcı İçin Çalışma İzni.

Sonuç

Türkiye’de çalışma izni başvurusunun doğru kurulması, yalnız belge yüklemekten ibaret değildir. Yabancının statüsü, işin gerçek niteliği, işverenin koşulları, uygulanacak istisnalar ve izin sonrası yükümlülükler aynı dosyada tutarlı biçimde ele alınmalıdır. İzin türüyle başvuru yolu doğru seçildiğinde, hangi belgelerin neden gerektiği ve hangi sürelerin izleneceği de açıklığa kavuşur.

Ret, iptal veya uzatmama hâlinde öncelik; kararın gerekçesini, tebliğ tarihini ve mevcut çalışma-ikamet durumunu belirlemektir. İdari başvuru, dava, geçici hukuki koruma ve uygun ikamete geçiş işlemleri birbirinin yerine geçmez. Hukuki değerlendirme, yalnız başvuru veya dava açılması aşamasında kalmamalı; verilen kararın uygulanması ve izin kayıtlarının gerçek durumla uyumlu hâle gelmesi de takip edilmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Çalışma izni olmadan Türkiye’de çalışabilir miyim?

Genel kural, işe başlamadan önce uygun çalışma izni veya gerekli muafiyet belgesinin alınmasıdır. Özel kanun, anlaşma ya da statüden doğan çalışma hakkı ayrıca değerlendirilir. İş sözleşmesi yapılması veya SGK kaydı açılması tek başına izin yerine geçmez. [1, m.6, 13, 22]

İlgili açıklama: Kimler çalışma izni almak zorundadır, kimler için muafiyet vardır?.

Çalışma izni aldıktan sonra ayrıca ikamet izni gerekir mi?

Genel rejimde geçerli çalışma izni ikamet izni yerine geçer. Uluslararası koruma başvuru sahibi, şartlı mülteci ve geçici koruma altındaki yabancılar için özel hükümler vardır; bu grupların çalışma izinleri ikamet izni yerine geçmez. [1, m.12, 17] [5]

İlgili açıklama: Çalışma izni ile ikamet izni aynı şey mi?.

Çalışma iznine başvurmak için Türkiye’de altı ay beklemeli miyim?

Genel yurt içi başvuru koşulu, en az altı ay süreyle düzenlenmiş ve başvuru tarihinde geçerliliği devam eden ikamet iznidir. Bu, her başvurucunun Türkiye’de geçmişe dönük altı ay beklemesi gerektiği anlamına gelmez. Özel başvuru kategorileri ayrıca değerlendirilir. [2, m.15] [5]

İlgili açıklama: Yurt içinden başvuru ve altı aylık ikamet koşulu.

Turistik ikamet izniyle çalışma izni başvurusu yapılabilir mi?

Güncel genel başvuru açıklamasında turistik ikamet izinleri kategorik olarak dışlanmamaktadır. Bununla birlikte ikamet türü, geçerlilik, iş ve işveren koşulları incelenir. Başvuru yapılabilmesi, çalışma izni çıkmadan işe başlanabileceği anlamına gelmez. [1, m.6, 12] [2, m.15] [5]

İlgili açıklama: Turistik ikamet izniyle çalışma iznine başvurulabilir mi?.

Çalışma izni başvurusunu işveren mi yapar?

Bir işverene bağlı çalışma başvurusunda işverenin e-İzin işlemleri belirleyicidir. Yurt dışı başvurusunda yabancının temsilcilik işlemi ve referans numarası da gerekir. Bağımsız, süresiz ve diğer özel başvuru türlerinin usulleri farklıdır. [1, m.7, 10] [2] [5]

İlgili açıklama: e-İzin başvurusunda izlenecek işlem sırası.

Yurt dışından başvuruda 16 haneli numara ne işe yarar?

Türk dış temsilciliğinden alınan referans, işverenin elektronik çalışma izni başvurusuyla bağlantıyı sağlar. Yurt dışı bağımlı başvuru, çalışma vizesi başvurusundan itibaren otuz gün içinde işverence sistemde tamamlanmalıdır. Numaranın alınması tek başına çalışma izni verildiğini göstermez. [2, m.17/2] [5]

İlgili açıklama: Yurt dışından başvuru: Konsolosluk ve işveren işlemleri.

İlk çalışma izni kaç yıl verilir?

Genel süreli izin ilk başvuruda en çok bir yıl için verilir ve iş veya hizmet sözleşmesinin süresini aşamaz. Aynı işverende olumlu değerlendirilen ilk uzatma en çok iki, sonraki uzatmalar en çok üç yıl olabilir. [1, m.10]

İlgili açıklama: Süreli çalışma izni: Bir, iki ve üç yıllık süreler.

Her yabancı için beş Türk çalışan şartı var mı?

Bilanço esasına tabi işyerlerinde genel kural budur; ancak sektör, şirketin durumu, yabancının statüsü ve belirli istisnalar sonucu değiştirebilir. İstisnanın hangi başvuru ve kriter için geçerli olduğu resmî belgeyle gösterilmelidir. [4]

İlgili açıklama: Türk çalışan sayısı ve mali yeterlilik.

Şirketin sermayesi tek başına çalışma izni için yeterli mi?

Hayır. Mali yeterlilik, değerlendirme başlıklarından biridir. İş ve meslek, ücret, istihdam, yabancının statüsü ve başvuru belgeleri de incelenir. Faaliyetteki belirli işyerleri için sermaye, net satış veya ihracat alternatifleri bulunması bütün diğer şartları kaldırmaz. [1, m.9] [4]

İlgili açıklama: Türk çalışan sayısı ve mali yeterlilik.

Şirket kuran yabancı otomatik çalışma izni alır mı?

Hayır. Şirket kurmak, ortak olmak, yönetici sıfatıyla çalışmak ve kendi adına faaliyette bulunmak ayrı değerlendirilir. Şirket türü, yöneticilik sıfatı, sermaye payı ve uygulanacak izin veya muafiyet yolu belirlenmelidir. [1, m.10/5, 13/7] [4, C]

İlgili açıklama: Yabancı şirket ortağı çalışma izni almalı mı?.

Yabancı üniversite öğrencisi çalışabilir mi?

Örgün öğretime kayıtlı yabancı öğrenci uygun çalışma izniyle çalışabilir. Ön lisans ve lisans öğrencileri ilk yılı tamamladıktan sonra başvurabilir ve kısmi süreli çalışabilir. Öğrenci ikamet kartı tek başına çalışma izni değildir. [1, m.19]

İlgili açıklama: Yabancı öğrenciler çalışma izni alabilir mi?.

Yüksek lisans ve doktora öğrencileri için ilk yıl sınırlaması var mı?

Örgün lisansüstü öğrencilerine ön lisans ve lisans öğrencilerine özgü ilk yıl ve kısmi süre sınırlamaları uygulanmaz. Ancak çalışma izni gerekliliği devam eder. Geçerli çalışma izni boyunca öğrenci ikameti alma yükümlülüğüne ilişkin özel muafiyet ayrıca vardır. [1, m.19] [19, m.38/3]

İlgili açıklama: Çalışma izni öğrencilik ve öğrenci ikametini sona erdirir mi?.

Çalışma iznim varken Türkiye’de eğitim görebilir miyim?

Öğrenci ikamet izninin şartları ortaya çıktığında, çalışma izni devam ederken öğrenci ikametinin sağladığı haklardan yararlanılması mümkündür. Eğitim koşulları ve kişinin mevcut statüsü ayrıca değerlendirilir. Çalışma izni verilmesi, geçerli öğrenci ikametinin haklarını sona erdirmez. [1, m.19/3] [19, m.26/6]

İlgili açıklama: Çalışma izni öğrencilik ve öğrenci ikametini sona erdirir mi?.

Geçici koruma altındakiler ne zaman çalışma iznine başvurabilir?

Genel olarak geçici koruma kimlik belgesinin düzenlenmesinden altı ay sonra başvuru yapılabilir. Kayıtlı il, işveren, sektör ve özel mevzuat koşulları ayrıca uygulanır. Çalışma izni alınması bağımsız ve mutlak bir ikamet hakkı sağlamaz. [1, m.17] [13]

İlgili açıklama: Geçici koruma, uluslararası koruma ve mülteci statüsü.

Mülteci ve şartlı mülteci için çalışma kuralları aynı mı?

Hayır. Mülteci ve ikincil koruma statüsü sahiplerinin kimlik belgeleri çalışma izni yerine geçebilir. Uluslararası koruma başvuru sahibi ve şartlı mülteci için ise başvuru tarihinden itibaren altı aylık süre ve izin başvurusu düzenlemesi vardır. Meslek sınırlamaları saklıdır. [1, m.17] [3, m.89] [14]

İlgili açıklama: Geçici koruma, uluslararası koruma ve mülteci statüsü.

Yabancı futbolcu ve antrenörün hiçbir belge almasına gerek yok mu?

Uygun görüşle muafiyet kapsamına girebilirler; ancak muafiyet belgesi ve başvuru işlemleri tamamen gereksiz değildir. Yönetmelikte sayılan spor elemanları, sözleşme ve ilgili kurumun uygun görüşü üzerinden güncel muafiyet usulüyle değerlendirilmelidir. [2, m.48/1-k, 49]

İlgili açıklama: Yabancı futbolcu, sporcu ve antrenörler.

2026 yılında bir yıllık çalışma izni ne kadar?

Genel tarifede bir yıla kadar süreli çalışma izni harcı 12.574,90 TL, değerli kâğıt bedeli 964 TL’dir. Bu iki kalemin toplamı 13.538,90 TL olur. Özel statü ve muafiyetler ile diğer işlem giderleri ayrıca değerlendirilir. [9]

İlgili açıklama: Çalışma izni harcı ve kart bedeli ne kadar?.

Çalışma izni uzatmasına ne zaman başvurmalıyım?

İzin bitimine altmış gün kala başvuru yapılabilir ve başvuru her durumda izin bitmeden tamamlanmalıdır. Son günün beklenmesi, belge veya sistem sorunlarında süre kaybına yol açabilir. [1, m.7/3] [2, m.27]

İlgili açıklama: Çalışma izni uzatma başvurusu ne zaman yapılır?.

İznim bittikten sonra uzatma başvurusu yapabilir miyim?

Süre geçtikten sonra yapılan uzatma başvurusu Kanuna göre reddedilir. Koşulları varsa yeni ilk başvuru yolunun incelenmesi mümkündür; bu, önceki izni geriye dönük uzatmaz veya aradaki dönemde çalışma hakkı sağlamaz. [1, m.7/3] [2, m.23, 27]

İlgili açıklama: Çalışma izni uzatma başvurusu ne zaman yapılır?.

Uzatma başvurum sürerken çalışabilir miyim?

Genel rejimde usulüne uygun uzatmada, önceki izin bitiminden itibaren en çok doksan gün aynı iş ve aynı işyerinde çalışmaya devam edilebilir. Bu kural ilk başvuruya veya başka işverene geçişe uygulanmaz; özel statü hükümleri saklıdır. [2, m.27] [14]

İlgili açıklama: Uzatma sırasında çalışmaya devam edilebilir mi?.

Mevcut çalışma iznimle başka işverene geçebilir miyim?

Süreli izin, belirtilen işverene ve işe bağlıdır. Yeni işverene geçiş ilk başvuru esaslarında değerlendirilir; mevcut kart tek başına yeni işyerinde çalışmaya yetmez. Bazı sektörlerde ek geçiş sınırlamaları vardır. [1, m.10/2] [4–5]

İlgili açıklama: Yeni işverene geçiş.

Çalışma izni alınca adres kaydı ve bildirim gerekir mi?

Evet. Adres kaydında genel olarak yirmi iş günü; Bakanlığa bildirimde ilgili olaydan itibaren on beş gün; işe başlama ve SGK işlemlerinde kendi özel süreleri vardır. SGK işleminin Bakanlığa yapılmış sayıldığı hâller ayrıca incelenmelidir. [1, m.22] [2, m.25, 61] [19, m.22/12]

İlgili açıklama: İzin alındıktan sonra işe başlama, SGK ve bildirimler.

Çalışma iznim biter veya iptal edilirse ikametim de biter mi?

İzne bağlı ikamet etkisi sona erer; ancak başka nedenle alınmış geçerli ayrı ikamet kendiliğinden geçersiz olmaz. Amaca uygun ikamete geçiş için on günlük özel başvuru süresi, uzatma reddinde tebliğden itibaren hesaplanır. Bitiş öngörülüyorsa son altmış günde geçiş hazırlığı yapılabilir. [2, m.57/3] [16] [19, m.21]

İlgili açıklama: Çalışma izni sona erince ikamet hakkı ne olur?.

Çalışma izni reddine kaç gün içinde itiraz edilir?

Genel rejimde kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde Bakanlığa itiraz edilebilir. İdari dava süresi ve itirazın bu süreye etkisi ayrıca hesaplanmalıdır. İtirazın gönderildiği tarih, tebliğ kaydı ve gerekçeli belgeler saklanmalıdır. [1, m.21] [17, m.7, 11]

İlgili açıklama: Bakanlığa otuz gün içinde itiraz.

Dava açmak veya yeniden başvurmak çalışma hakkını sürdürür mü?

Tek başına sürdürmez. İtiraz ve dava, mevcut çalışma ve ikamet yetkisinden ayrı değerlendirilir; gerekirse yürütmenin durdurulması istenir. Eksiklik giderilerek yeniden başvuru yapılabilmesi de önceki işleme karşı dava süresini kendiliğinden yenilemez. [5] [17, m.7, 11, 27]

İlgili açıklama: İtiraz veya dava çalışmaya devam hakkı verir mi?.

Kaynakça

1. 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu. Adalet Bakanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi.
2. Uluslararası İşgücü Kanunu Uygulama Yönetmeliği. Güncel konsolide metin.
3. 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu. Güncel kanun metni.
4. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Uluslararası İşgücü Genel Müdürlüğü. Çalışma İzni Değerlendirme Kriterleri.
5. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı. Yabancıların Çalışma Hayatı — Sıkça Sorulan Sorular.
6. Uluslararası İşgücü Genel Müdürlüğü. Çalışma İzni Türleri.
7. Uluslararası İşgücü Genel Müdürlüğü. Başvuru Türleri ve resmî başvuru portalı.
8. Uluslararası İşgücü Genel Müdürlüğü. Çalışma izni değerlendirmesinde gerekli bilgi ve belgeler.
9. Uluslararası İşgücü Genel Müdürlüğü. Harç ve Değerli Kâğıt Bedelinin Ödenmesi — 2026 tarifesi.
10. Uluslararası İşgücü Genel Müdürlüğü. Yabancı Çalışanların Sosyal Güvenliği ve İdari Para Cezaları — 2026 tutarları.
11. Uluslararası İşgücü Genel Müdürlüğü. Türk Vatandaşlarına Hasredilen Meslekler.
12. Uluslararası İşgücü Genel Müdürlüğü. Çalışma izni muafiyeti başvuru sistemi duyurusu, 17 Eylül 2026; muafiyet kapsamı için Kaynak 2, m.48–53.
13. Geçici Koruma Sağlanan Yabancıların Çalışma İzinlerine Dair Yönetmelik. Güncel metin.
14. Uluslararası Koruma Başvuru Sahibi ve Uluslararası Koruma Statüsü Sahibi Kişilerin Çalışmasına Dair Yönetmelik. Güncel metin.
15. Uluslararası İşgücü Genel Müdürlüğü. Turkuaz Kart; ayrıca Kaynak 1, m.11.
16. Göç İdaresi Başkanlığı. Çalışma İzni — Sıkça Sorulan Sorular.
17. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu. Güncel kanun metni.
18. 7201 sayılı Tebligat Kanunu. Güncel kanun metni.
19. Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik. Güncel metin.
20. Danıştay 10. Daire, 22.06.2022, E.2017/3116, K.2022/3433. Resmî karar metni. Bozma kararı; mülga 4817 sayılı Kanun dönemindeki işlem.
21. Danıştay 10. Daire, 08.06.2022, E.2019/10332, K.2022/3164. Resmî karar metni. Onama kararı; mülga 4817 sayılı Kanun dönemindeki işlem.
22. Kaya, Talat (2021). “Yabancıların Çalışma İzni Muafiyetlerine Dair Bir Değerlendirme”, Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, 47, 215–246. Makale ve tam metin bağlantısı. Özellikle s.226–229 ve 239–243; 2022 Yönetmeliğinden önceki çalışma.
23. Yıldız, Ayselin; İzmirlioğlu, Ayça (2022). “Türkiye’de Yaşayan Uluslararası Koruma ve Geçici Koruma Statüsündeki Yabancıların Çalışma İzni, İş Sözleşmeleri, Diploma Denklik ve Meslek İcrasına İlişkin Durumlarının Hukuki Açıdan Değerlendirilmesi”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 71(1), 25–63. Makale ve tam metin bağlantısı, DOI: 10.33629/auhfd.1001322. Özellikle s.35–40, 50–54 ve 59.