İşletme Kurarken Vergi Yükümlülükleri: Şirketler, Ticari Kazanç Sahipleri ve Serbest Meslek Erbabı

İşletmenin kurulmasıyla vergi yükümlülüklerinin tamamlanması aynı işlem değildir. Şirket, şahıs işletmesi ve serbest meslek faaliyeti için mükellefiyet, bildirim, defter, elektronik belge ve ödeme düzeni ayrı kurulmalıdır.

İşe Yeni Başlayan Kurumlar Vergisi Mükelleflerinin Hak ve Ödevleri: Bildirimler, Defterler ve Elektronik Belgeler

Şirketin ticaret siciline tescil edilmesi vergi işlemlerinin başlangıcıdır; bütün yükümlülüklerin tamamlandığı anlamına gelmez. İşe başlama kaydı, elektronik tebligat, defter, belge, gerçek faydalanıcı bildirimi ve dönemsel beyannameler ayrı işlemlerdir. Kurumlar vergisi mükellefinin hakları da yalnız vergi ödemekten ibaret değildir: hatanın düzeltilmesi, açıklama isteme, idari çözüm ve dava yolları uygun koşullarla kullanılabilir. [1]

Uygulamanın hukuki niteliği ve diğer yükümlülüklerden farkı

Ticaret siciline tescil ile bütün vergi bildirimlerinin tamamlanması aynı işlem değildir. Şirketin kuruluşu, elektronik tebligat, gerçek faydalanıcı bildirimi ve kullanılacak belge düzeni bakımından ayrı yükümlülükler doğurabilir.

Ticaret sicili bildiriminin vergi mükellefiyetine etkisi ve ayrıca yapılacak bildirimler

Şirket kuruluşunda işe başlama bildirimi ticaret sicili müdürlüğü aracılığıyla ilgili vergi dairesine yapılır. Vergi Usul Kanunu (VUK)'un 546 Sıra No.lu Genel Tebliği kapsamındaki işlemlerin kanuni süre içinde ticaret siciline tescili, belirlenen bildirim yükümlülüğünün yerine getirilmiş sayılmasını sağlayabilir. Bu kolaylık, her vergi bildirimini bütünüyle kaldırmaz.

Özellikle şubeler dışındaki işyeri sayısında artış veya azalış gibi ayrıca bildirilmesi gereken olaylar kontrol edilmelidir. Rehber işe başlama için on gün; işi bırakma ve ilgili değişiklikler için bir ay; şehir ve kasabalardaki yeni bina veya tamamlanmadan kullanılmaya başlayan bölümler için iki aylık bildirim çerçevesini açıklar. Somut olayda sicil bildiriminin hangi yükümlülüğü karşıladığı işlem bazında belirlenir.

Kuruluş belgelerindeki faaliyet kodu ile gerçek faaliyet uyumlu olmalıdır. Daha sonra yeni faaliyet, adres veya organizasyon değişikliği olduğunda ilk kuruluş dosyasının güncellenmesi gerekir. Muhasebe hizmeti alınması, şirket organlarının doğru bilgi sağlama ve süreci izleme sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.

İlk ayda kurulması gereken vergi dosyası

Tablo bütün şirketlere aynı gün aynı beyanname verileceği anlamına gelmez. Vergi türleri faaliyete göre tesis edilir. Çalışan, kira ödemesi, ithalat veya özel tüketim vergisine tabi işlem bulunması ek yükümlülükler doğurabilir. Başlangıç kontrolü şirketin gerçek iş modelinden hareketle yapılmalıdır.

Defter, elektronik kayıt ve saklama

Kurumlar vergisi mükellefleri VUK'a göre defter tutar. e-Defter, yalnız muhasebe programındaki kayıt ekranı değildir; kanuni biçimde oluşturma, imzalama, berat ve saklama süreçleri olan elektronik defter düzenidir. Elektronik defterin ayrıca kâğıda basılması gerekmemesi, elektronik dosya ve delillerin saklanmayacağı anlamına gelmez. Bu başlık ayrıca defter ve belge ibraz etmemenin sonuçları yazısında ele alınmıştır.

Kâğıt ortamında tutulması gereken tasdike tabi defterlerde işe başlama, yeni dönem, dolma veya sınıf değişikliği gibi olayların tasdik zamanları ayrıca değerlendirilir. Elektronik defterle kâğıt defterin usulleri birbirine karıştırılmamalıdır. VUK bakımından beş yıllık saklama, ilgili yılı izleyen takvim yılından başlar. Türk Ticaret Kanunu ve başka mevzuattan doğan daha uzun saklama süreleri ayrıca dikkate alınır; beş yıl sonunda bütün şirket belgelerini imha etmek doğru bir genel kural değildir.

Fatura ve ödeme belgesi birbirinin yerine geçer mi?

Şirket, faaliyetinin gerektirdiği fatura, irsaliye, gider pusulası, müstahsil makbuzu veya diğer belgeleri düzenler. Banka dekontu ödeme ilişkisini gösterebilir; çoğu işlemde faturanın yerine geçmez. Gider pusulasının yerine geçebilen banka veya ödeme kuruluşu belgeleri ise VUK'un 234. maddesindeki özel koşullara tabidir.

e-Fatura kullanıcısı, sisteme kayıtlı alıcıya e-Fatura; kayıtlı olmayan alıcıya e-Arşiv Fatura düzenler. 2026'daki e-Arşiv kuralları bakımından uygulamaya dahil olmayan mükellefin statüsü de önemlidir. Rehber, basit usul ve işletme hesabı grubu için vergiler dahil 3.000 TL üzeri sınırını; diğer kapsamdaki düzenleyiciler için tutara bakılmaksızın elektronik düzenlemeyi ayırır. Şirketin hangi grupta olduğu belirlenmeden eski genel kâğıt fatura sınırına göre hareket edilmemelidir.

Elektronik belge zorunluluğu bulunmasına rağmen izin verilen zorunlu durumlar dışında kâğıt belge düzenlenmesi yaptırım doğurabilir. Sistem arızası için yedek belge ve mevzuata uygun istisnai kullanım planı bulunmalıdır. Belgenin hiç düzenlenmemesi, yanlış tutarla düzenlenmesi ve yanlış ortamda düzenlenmesi farklı olgulardır.

Perakende satışlarda yeni nesil ödeme kaydedici cihaz ve kartla ödeme yükümlülükleri

Perakende ticaret yapan kapsamdaki birinci ve ikinci sınıf tüccarlarda, fatura düzenleme zorunluluğu bulunmayan satışların belgelendirilmesi için yeni nesil ödeme kaydedici cihaz kullanılır. Yeni işe başlayan veya kapsama sonradan girenlerde genel süre 30 gün; rehberde belirtilen kalkınmada öncelikli yörelerde 60 gündür. Cihaz satın alınması ile aktivasyon ve kullanıma başlama aynı işlem değildir.

557 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği kapsamındaki kartla ödeme imkânı ve üye işyeri anlaşması yükümlülüğü de ayrıca yerine getirilir. POS cihazı, yeni nesil ödeme kaydedici cihaz (YN ÖKC) ve e-Fatura sisteminin bulunması birbirinin bütün yükümlülüklerini karşılamaz. Faaliyetin tamamının faturalı olması veya elektronik belge kullanılması nedeniyle istisna ileri sürülecekse bunun özel koşulları doğrulanmalıdır.

Gerçek faydalanıcı neden yalnız ortak listesi değildir?

Gerçek faydalanıcı, tüzel kişiyi nihai olarak kontrol eden veya üzerinde nihai nüfuz sahibi olan gerçek kişidir. Araya başka şirketlerin girmesi araştırmayı ilk ortaklık katmanında durdurmaz. Hisse sahipliği ve kontrol zinciri, doğrudan ortak listesinden daha geniş bir inceleme gerektirebilir.

Kurumlar bu bilgiyi ilgili geçici vergi ve yıllık kurumlar vergisi beyannameleri ekinde bildirir. Yeni mükellefiyet veya bilgi değişikliğinde bir aylık özel bildirim süresi vardır. Bu süre beyan dönemine denk geliyorsa beyanname eki; denk gelmiyorsa ilgili ayrı form kullanılır. Bir sonraki yıllık beyannameyi beklemek her durumda yeterli değildir. Eksik, yanıltıcı veya süresiz bildirim için mükerrer 355. madde kapsamındaki özel yaptırım ayrıca dikkate alınır.

Tahsilat, kira ve elektronik tebligat

Genel tevsik yükümlülüğünde katma değer vergisi (KDV) dahil 30.000 TL'yi aşan tahsilat ve ödemeler, kapsam ve istisnalar dahilinde aracı finansal kurumlar üzerinden belgelenir. İşlemin taksitlere bölünmesiyle toplam işlem tutarı gözden kaçırılamaz. Konut ve işyeri kirası ile kapsamdaki taşıt kiralama ödemelerinde ayrıca tutardan bağımsız özel kurallar vardır.

Vergi Usul Kanunu kapsamındaki elektronik tebligatta belge elektronik adrese ulaştığı günü izleyen beşinci günün sonunda tebliğ edilmiş sayılır. Şirket içinde hesabı kimin kontrol edeceği, vekilin ayrılması ve iletişim değişiklikleri yazılı bir işleyişe bağlanmalıdır. E-postanın muhasebeciye gitmemesi dava veya başvuru süresini otomatik durdurmaz.

Yeni kurulan şirketin bilgi alma, düzeltme ve başvuru haklarının kullanılacağı aşamalar

Vergi hatası için düzeltme ve koşulları varsa şikâyet; tereddüt edilen özel durum için özelge; eksik beyan için koşulları varsa pişmanlık; ceza için indirim veya uzlaşma; ödeme güçlüğünde tecil ayrı yollardır. İhbarnameye karşı dava ile ödeme emrine karşı dava aynı süreye tabi değildir. Kanun yolundan vazgeçme de ilk dava açma aşamasından farklı bir seçimdir.

Vergiye uyumlu kurumlar %5 indirim koşullarını ayrıca değerlendirebilir. Bu hak yeni kurulmuş her şirkete otomatik tanınan bir kuruluş desteği değildir. Beyan, ödeme ve geçmiş dönem koşulları incelenir. Dijital Vergi Dairesi'nde borç sorgulama, dilekçe, tahakkuk ve ödeme kayıtlarına erişim sağlanabilir; gönderilen her işlemin alındısı ve sonucu ayrıca saklanmalıdır.

İşlem öncesinde verilecek karar ve hazırlanacak dosya

Kuruluş tarihinden başlayarak her bildirim için son günü, sorumluyu ve gönderim belgesini kaydedin. Gerçek faydalanıcıyı yalnız ortaklar listesinden çıkarmayın; fiilî kontrol ilişkisini de inceleyin. Fatura, banka dekontu ve kart ödeme belgesinin farklı işlevlerini koruyun.

İşe Yeni Başlayan Serbest Meslek Erbabının Hak ve Ödevleri: İşe Başlama, Defter Beyan ve Elektronik Makbuz

Serbest mesleğe başlamak yalnız vergi levhası almak değildir. İşe başlama bildirimi, Defter Beyan kaydı, e-Serbest Meslek Makbuzu, elektronik tebligat ve faaliyete uygun beyannameler farklı yükümlülüklerdir. Bir uygulamanın açılmış olması diğerinin süresini karşılamaz. İşe başlama işlemleri, mükellefin bilgi alma ve başvuru haklarıyla birlikte değerlendirilmelidir. [4]

Uygulamanın hukuki niteliği ve diğer yükümlülüklerden farkı

Mesleki ruhsat veya oda kaydı ile vergi mükellefiyetinin kurulması aynı yükümlülük değildir. Serbest meslek faaliyetine başlama, bildirim, defter sistemi ve elektronik serbest meslek makbuzu bakımından farklı süreleri başlatır.

Faaliyetin niteliği ve işe başlama tarihi

Kişisel emek, mesleki bilgi ve ihtisasa dayalı bağımsız faaliyet ile ücretli çalışma birbirinden ayrılır. Sözleşmeye “danışman” yazılması tek başına serbest meslek niteliğini belirlemez; bağlılık ve faaliyetin gerçek yürütülüşü incelenir. Ticari organizasyonun ağır bastığı faaliyetlerde ticari kazanç değerlendirmesi de gerekebilir.

İşe başlama on gün içinde bildirilir. Adres, faaliyet veya işi bırakmaya ilişkin ilgili değişikliklerde bir aylık süre vardır. Bildirim Dijital Vergi Dairesi, vergi dairesi veya mevzuata uygun posta kanalıyla yapılabilir. İlk tahsilatın daha sonra gerçekleşmesi, mesleki faaliyetin daha önce başlamış olabileceği gerçeğini ortadan kaldırmaz. Gerçek başlangıç tarihi genç girişimci istisnası açısından da önem taşır.

Defter Beyan başvurusu ve kayıt düzeni

Serbest meslek kazanç defteri tutanlar Defter Beyan Sistemi'ni kullanır. İşe başlama bildiriminin verildiği günü izleyen yedinci iş gününün sonuna kadar başvuru yapılmalıdır. Buradaki “iş günü”, elektronik serbest meslek makbuzu (e-SMM) geçişindeki ay hesabıyla aynı değildir. Başvuru ile düzenli gelir ve gider kaydının yapılması da ayrı aşamalardır.

Serbest meslek faaliyeti yürüten adi veya şahıs ortaklıklarında defter düzeni ayrıca değerlendirilir; bilanço esasına göre tutulan defterlerin ilgili işlevi karşılamasına ilişkin hükümler vardır. Ortaklığın kaydı ile ortakların gelir vergisi yükümlülükleri birbirine karıştırılmamalıdır.

Vergi Usul Kanunu (VUK) bakımından defter ve belgeler ilgili yılı izleyen takvim yılından başlayarak beş yıl saklanır. Sistemde tutulan defterin ayrıca kâğıda basılmaması, gider belgesi ve tahsilat delillerinin saklanmayacağı anlamına gelmez. Diğer mevzuattaki süreler ve devam eden uyuşmazlıklar ayrıca dikkate alınır.

Elektronik serbest meslek makbuzu uygulamasına hangi tarihe kadar geçilmelidir?

Mesleki faaliyete ilişkin tahsilat için serbest meslek makbuzu düzenlenir. Yeni başlayanlar, işe başladıkları ayı izleyen üçüncü ayın sonuna kadar e-SMM uygulamasına geçer. Örneğin ocakta başlayan kişi için izleyen aylar şubat, mart ve nisandır; olağan geçiş sonu nisan ayı sonudur. Özel düzenleme veya süre değişikliği varsa ayrıca kontrol edilir.

Geçiş süresinin bulunması, bu arada tahsilatın belgesiz bırakılabileceği anlamına gelmez. Geçerli kâğıt belge ve sonrasında elektronik belge düzeni kurulmalıdır. Elektronik uygulamaya geçtikten sonra izin verilen zorunlu haller dışında kâğıt makbuz düzenlenmesi uygun değildir; kesinti ve yedek belge düzeni mevzuata göre hazırlanır.

Kartla ödeme belgesi, elektronik serbest meslek makbuzu ve katma değer vergisi nasıl ayrılır?

POS veya kredi kartı okuyucusuyla tahsilat yapılması, e-SMM düzenleme yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Banka slipi ödeme bilgisidir; e-SMM mesleki tahsilatın vergi belgesidir. Kart komisyonu nedeniyle hesaba yatan tutar ile müşteriden tahsil edilen brüt tutar farklı olabilir; kayıtlar bu farkı açıklamalıdır.

Serbest meslek faaliyetinin kendisi perakende tüccarlara ilişkin yeni nesil ödeme kaydedici cihaz (YN ÖKC) zorunluluğunun kapsamında değildir. Bununla birlikte mesleğin yanında ayrı ticari faaliyet yürütülüyorsa o faaliyetin belge ve cihaz yükümlülükleri ayrıca incelenir. Her serbest meslek mensubu için aynı cihaz sonucu kurulmaz; 379 Sıra No.lu Tebliğ kapsamındaki meslek ve POS koşulları da kendi çerçevesinde değerlendirilir.

Gelir vergisinde tahsil esası ile katma değer vergisi (KDV)'de vergiyi doğuran olayın zamanı aynı olmayabilir. Hizmet tamamlanmış fakat bedel alınmamışsa yalnız “makbuz henüz kesilmedi” denilerek bütün vergisel yükümlülüklerin ertelendiği varsayılmamalıdır. Sözleşme, hizmetin ifası ve tahsilat ayrı tarih alanlarıdır.

Gider pusulası ve gider belgesi

Belge düzenleme yükümlülüğü bulunmayan kişiden alınan mal veya hizmet için koşulları varsa gider pusulası düzenlenir. Genel süre mal teslimi veya hizmetin yapıldığı tarihten itibaren azami yedi gündür. VUK'un 234. maddesinde belirtilen koşullarda banka, yetkili ödeme kuruluşu veya PTT belgesi gider pusulası yerine geçebilir; her dekontun her alış için fatura yerine geçtiği söylenemez.

Giderin belgeli olması, mesleki kazançtan mutlaka indirilebileceği anlamına gelmez. Mesleki bağlantı, kişisel kullanım, özel sınırlamalar ve KDV indirimi ayrı incelenir. Kişisel harcamanın meslek hesabından ödenmesi onu mesleki gider haline getirmez.

Beyannameler, levha ve elektronik tebligat

Faaliyete ve vergi sorumluluğuna göre yıllık gelir vergisi, geçici vergi, KDV ve muhtasar ve prim hizmet beyannameleri elektronik ortamda verilir. Çalışan bulunmaması, örneğin işyeri kirasından doğan kesinti sorumluluğunu kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Hiç tahsilat yapılmayan dönemde hangi beyannamelerin verileceği mükellefiyet türüne göre kontrol edilir.

Yeni başlayan kişinin vergi levhasını mükellefiyet tesisinden itibaren bir ay içinde alması gerekir; sonraki yıllarda mayıs sonu yükümlülüğü izlenir. Elektronik tebligat başvurusu ise mükellefiyet tesisi sırasında yapılır. Kurumlar için anlatılan 15 günlük başlangıç süresi gerçek kişi serbest meslek mensubuna aynen taşınmamalıdır.

Vergi Usul Kanunu kapsamındaki elektronik tebligatta beşinci gün sonunda tebliğ edilmiş sayılma kuralı, hesabın düzenli kontrolünü gerekli kılar. Meslek mensubunun veya vekilinin erişimi bulunsa da mükellef, ihbarname ve ödeme emirlerinin sürelerini izleyecek düzeni kurmalıdır.

Tevsik, teşvikler ve uyuşmazlık hakları

Kapsamdaki KDV dahil 30.000 TL üzeri tahsilat ve ödemeler finansal kurum belgesiyle tevsik edilir. Kira ödemesinin özel tutarsız tevsik kuralı ayrıca dikkate alınır. Bir işlemin bölünerek tahsil edilmesi toplam işlem tutarını ortadan kaldırmaz. e-SMM düzenlenmesi ve banka üzerinden ödeme yapılması iki ayrı yükümlülüktür.

Koşulları sağlayan genç girişimci 2026 kazançlarında 400.000 TL'ye kadar istisnayı; vergiye uyum koşullarını sağlayan mükellef %5 indirimi değerlendirebilir. Bunlar her yeni meslek mensubuna otomatik tanınmaz. Yaş, ilk mükellefiyet, üç dönem ve geçmiş beyan koşulları ayrı incelenir.

Hatalı işlemde düzeltme ve şikâyet, tereddütte özelge, eksik beyanda pişmanlık, kesilmiş cezada indirim veya uzlaşma, uyuşmazlıkta dava, ödeme güçlüğünde tecil ve koşulları varsa mahsup/iade yolları vardır. Başvuru yolu işlemin aşamasına göre seçilir. Özellikle ödeme emrinin 15 günlük süresi ile ihbarname aşamasının süresi karıştırılmamalıdır.

İşlem öncesinde verilecek karar ve hazırlanacak dosya

Fiilî başlangıç tarihini belgelendirin; işe başlama bildirimi, Defter Beyan Sistemi başvurusu ve elektronik makbuza geçiş için ayrı takvim oluşturun. Hizmet, tahsilat ve vergi kesintisi kayıtlarını düzenli karşılaştırın; kartla tahsilatı makbuz düzenleme yerine koymayın.

İşe Yeni Başlayan Ticari Kazanç Mükelleflerinin Hak ve Ödevleri: Vergilendirme Usulü, Defter ve Belge Düzeni

Şahıs işletmesi kuran kişinin ilk kararı yalnız faaliyet kodu seçmek değildir. Kazancın ticari niteliği, basit veya gerçek usul, defter düzeni, belge ve tahsilat sistemi birlikte belirlenmelidir. 2026'da bazı faaliyetler için basit usul kapsamı değiştiğinden önceki yılın kuruluş listesi aynen kullanılamaz. İşe başlama bildirimi tamamlandıktan sonra elektronik tebligat ve dönemsel takip devam eder. [6]

Uygulamanın hukuki niteliği ve diğer yükümlülüklerden farkı

Şahıs işletmesinin vergilendirme usulü, yalnız işletme sahibinin tercihinden ibaret değildir. Faaliyetin türü, iş hacmi ve yerleşim yeri gibi kanuni ölçütler basit veya gerçek usulde vergilendirmeyi etkiler.

Basit usul ile gerçek usul nasıl ayrılır?

Basit usul yalnız düşük ciroya bakılarak seçilen serbest bir vergi modeli değildir. Genel ve özel koşulların yanında kanun ve Cumhurbaşkanı kararlarıyla dışarıda bırakılan faaliyetler araştırılır. 10380 sayılı Kararın 10679 sayılı Kararla değişen kapsamı 1 Ocak 2026'dan itibaren önem taşır. Büyükşehir, ilçe nüfusu, faaliyet ve belirli eski köy/belde yerleşimlerine ilişkin istisnalar birlikte okunur.

Gerçek usulde işletme hesabı ile bilanço esasının da farklı defter ve sistem sonuçları vardır. Ticari kazancı basit usulde istisna olan kişinin kira, ücret veya yatırım gelirleri ayrıca beyana tabi olabilir. Ticari kazanç istisnası kişinin bütün gelirlerini istisna etmez.

Ticari faaliyete başlama, adres değişikliği ve işi bırakma bildirimlerinin ayrı süreleri

İşe başlama on gün içinde bildirilir. İşi bırakma ve ilgili adres, faaliyet veya işletme değişikliklerinde bir aylık süre; şehir ve kasabalardaki yeni binalar ve tamamlanmadan kullanılan bölümler için iki aylık bildirim çerçevesi bulunur. Bildirimlerin Dijital Vergi Dairesi, vergi dairesi veya mevzuata uygun posta kanalı üzerinden yapıldığına ilişkin kayıt saklanmalıdır.

Faaliyet için stok alınması, işyeri hazırlanması, ilk satış ve ilk tahsilat farklı tarihler olabilir. İşe başlama tarihi gerçek olgulara göre belirlenir. Genç girişimci istisnası veya elektronik uygulama süresi bakımından daha elverişli tarih seçmek yerine işlemin gerçek başlangıcı belgelenmelidir.

Defter Beyan ve e-Defter aynı sistem değildir

İşletme hesabı esasındaki ve basit usuldeki mükellefler ilgili kapsamda Defter Beyan Sistemi'ni kullanır. İşe başlama bildiriminin verildiği günü izleyen yedinci iş gününün sonuna kadar başvuru gerekir. Bilanço esasındaki mükellefin e-Defter yükümlülüğü ise kendi kapsam ve geçiş hükümleriyle değerlendirilir.

Elektronik defter tutmak, muhasebe programında herhangi bir tablo açmak değildir. Kayıtların kanuni usulde oluşturulması, onay veya berat süreçleri, yedekleme ve ibraz imkânı sağlanmalıdır. Kâğıt ortamında tutulacak tasdike tabi defterlerde başlangıç, dönem değişimi ve defterin dolması için farklı tasdik zamanları vardır.

Vergi Usul Kanunu (VUK) bakımından defter ve belgeler ilgili yılı izleyen takvim yılından başlayarak beş yıl saklanır. Elektronik defterin ayrıca kâğıda basılmaması, dayanak faturaların ve diğer delillerin yok edilebileceği anlamına gelmez. Diğer kanunlardan doğan daha uzun saklama süreleri ve devam eden işlemler ayrıca dikkate alınır.

Satışa uygun belge düzeni nasıl kurulur?

İşletme faaliyetine göre fatura, perakende satış fişi, irsaliye, gider pusulası, müstahsil makbuzu veya özel belgeler kullanılır. Malın taşınması, satışın yapılması ve bedelin alınması aynı belgeyle her zaman karşılanmaz. E-ticarette platformun müşteriye verdiği sipariş özeti, işletmenin fatura yükümlülüğünün yerine geçmez.

e-Fatura mükellefi kayıtlı alıcıya e-Fatura, kayıtlı olmayan alıcıya e-Arşiv Fatura düzenler. 2026 broşürü, e-Arşiv uygulamasına dahil olmayan basit usul ve işletme hesabı mükellefleri için vergiler dahil 3.000 TL üzeri faturaları; diğer kapsamdaki düzenleyiciler için tutara bakılmaksızın elektronik düzenlemeyi ayırır. Alıcının ve düzenleyicinin statüsü birlikte kontrol edilir.

Belgenin verilmemesi, alınmaması, gerçek tutardan farklı düzenlenmesi veya zorunlu elektronik biçime uyulmaması özel usulsüzlük yaptırımı doğurabilir. Elektronik kesinti ve zorunlu haller için mevzuata uygun yedek belge düzeni bulunmalıdır. Sonradan banka tahsilatının görülmesi belge ihlalini kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Yeni nesil ödeme kaydedici cihaz ve banka kartıyla ödeme kabulü

Perakende satış yapan kapsamdaki birinci ve ikinci sınıf tüccar, fatura vermek zorunda olmadığı satışlarını yeni nesil ödeme kaydedici cihazla belgelendirir. Yeni işe başlayan veya sonradan kapsama girenlerde genel süre 30 gün, rehberde belirtilen öncelikli yörelerde 60 gündür. Cihazın uygunluğu, aktivasyonu ve fiilen kullanılabilir olması birlikte kontrol edilir.

557 Sıra No.lu Tebliğ kapsamındaki üye işyeri anlaşması ve kartla ödeme imkânı ayrıca sağlanır. Eski POS, yazarkasa, yeni nesil cihaz ve elektronik fatura yazılımı farklı işlevlere sahiptir. Faaliyetin özellikleri nedeniyle cihaz muafiyeti iddia ediliyorsa bu muafiyetin bütün koşulları belgelendirilmelidir.

Beyan kanalı ve vergi levhası

Gerçek usulde yıllık gelir vergisi, geçici vergi, katma değer vergisi (KDV) ve muhtasar ve prim hizmet yükümlülükleri faaliyete göre tesis edilir ve elektronik ortamda yerine getirilir. Bilanço ve işletme hesabı esasları farklı uygulama kanallarına bağlanabilir. Basit usuldeki ticari kazanç için yıllık beyanname verilmemesi, diğer beyana tabi gelirlerin bildirilmesini engellemez; bunlar ilgili Defter Beyan işlemi üzerinden değerlendirilir.

Yıl içinde yeni başlayan mükellef vergi levhasını mükellefiyet tesisinden itibaren bir ay içinde alır; sonraki yıllarda mayıs sonu yükümlülüğü izlenir. Levhanın bulunması tek başına bütün beyannamelerin verilmiş olduğunu kanıtlamaz. Beyanname onayı, tahakkuk ve ödeme her dönem ayrı kontrol edilir.

Tahsilat ve kira ödemelerinde hangi sınır geçerlidir?

Genel tevsik düzenlemesinde KDV dahil 30.000 TL'yi aşan işlemler, kapsam ve istisnalar dahilinde aracı finansal kurum üzerinden belgelenir. İşlemin parça parça tahsil edilmesi toplam tutarın esas alınmasını ortadan kaldırmaz. Mükellef olmayanların kendi aralarındaki işlemlerine ilişkin istisna, işletmenin müşterisiyle yaptığı her işlem için kullanılamaz.

Konut ve işyeri kira tahsilat ve ödemeleri için tutardan bağımsız banka veya PTT tevsiki vardır. Kapsamdaki taşıt kiralama hizmetlerinde de özel kural uygulanır. Fatura veya fiş düzenlenmesi ile ödemenin banka üzerinden yapılması birbirinden bağımsız yükümlülüklerdir.

Elektronik tebligat, teşvik ve başvuru hakları

Ticari kazanç nedeniyle gelir vergisi mükellefiyeti kurulurken e-Tebligat talebi yapılır. Belgenin elektronik adrese ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda tebliğ edilmiş sayılması nedeniyle hesabın düzenli izlenmesi gerekir. SMS alınmaması, hesabın unutulması veya danışmanın değişmesi süreleri otomatik durdurmaz.

Koşulları sağlayan genç girişimcinin 2026 kazançları için 400.000 TL istisna; vergiye uyumlu mükellefin ise hesaplanan vergi üzerinden %5 indirim hakkı bulunabilir. Basit usulden gerçek usule geçişte genç girişimciye ilişkin özel koşullar ayrıca incelenir. Vergi istisnası, kaldırılmış eski prim desteğinin de devam ettiği anlamına gelmez.

Mükellef hata düzeltme, şikâyet, özelge, pişmanlık, ceza indirimi, uzlaşma, dava ve tecil yollarını işlemin aşamasına göre kullanabilir. Ödeme emrine ilişkin 15 günlük süre ile ihbarname aşamasındaki süre karıştırılmamalıdır. Günlük satış ve tahsilat kayıtlarının yanında tebligat ve başvuru takvimi tutulması, işletmenin vergisel haklarını kullanabilmesi için de gereklidir.

İşlem öncesinde verilecek karar ve hazırlanacak dosya

İşe başlamadan önce uygulanacak usulü ve belge düzenini belirleyin. İşe başlama ile sonraki değişiklik bildirimlerinin sürelerini ayırın; defter, ödeme kaydedici cihaz, kira ve tahsilat yükümlülüklerini faaliyetin gerçek koşullarına göre kurun.

Kaynakça ve hukuki dayanaklar

1. İşe Yeni Başlayan Kurumlar Vergisi Mükelleflerinin Hak ve Ödevleri Broşürü
2. 213 sayılı Vergi Usul Kanunu
3. 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu
4. İşe Yeni Başlayan Serbest Meslek Erbaplarının Hak ve Ödevleri Broşürü
5. 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu
6. İşe Yeni Başlayan Ticari Kazanç Mükelleflerinin Hak ve Ödevleri Broşürü
7. Gelir Vergisi Sirküleri 100: büyükşehirlerde basit usul