Değerlendirme kriterlerinin hukuki işlevi
6735 sayılı Kanun, çalışma izni başvurularının uluslararası işgücü politikası ve Bakanlıkça belirlenen kriterler çerçevesinde incelenmesini öngörür. Kriterler; yerli istihdamın korunması, işverenin gerçek faaliyeti, yabancının niteliği, görev ve ücret uyumu ile sektör ihtiyaçlarını birlikte değerlendirmeyi amaçlar. Bunlar yalnız bir “puan tablosu” değildir; başvurunun hukuki ve ekonomik bağlamını somutlaştırır. [1, m.7 ve 9; 6]
Kriterlerin karşılanması izin verilmesini otomatik olarak zorunlu kılmaz. Aynı şekilde kriterin karşılanmadığı yönündeki ret, hangi verinin hangi dönemde ve hangi işyeri için esas alındığını açıklamalıdır. Başvuru sahibi, istisna veya muafiyet iddiasını belgelemekle yükümlüdür.
Beş Türk çalışan istihdam kriteri
Genel kural
Bilanço esasına tabi işyerlerinde, çalışma izni istenen her bir yabancı için yabancının çalışacağı işyerinde en az beş Türk vatandaşının istihdamı esastır. Birden fazla yabancı başvurusunda hesap her yabancı için ayrı yapılır. [6]
Hangi işyeri ve hangi dönem esas alınır?
SGK işyeri sicil numarası, şube ve fiilî çalışma yeri önemlidir. Şirketin Türkiye genelindeki toplam çalışan sayısı, başvurunun şube bazında incelendiği durumda yeterli olmayabilir. Çalışan listesi, başvuru tarihine yakın dönem ile Bakanlığın talep ettiği dönem bakımından tutarlı olmalıdır. Geçici, eksik günlü veya başvurudan hemen önce yapılan toplu girişler dosyanın gerçekliği yönünden incelenebilir.
Net satışları 50 milyon TL olan işyerleri
Son yıl net satışları 50.000.000 TL veya daha fazla olan işyerlerinde istihdam edilecek ilk beş yabancının başvurularında beş Türk çalışan kriteri uygulanmaz. Bu istisna mali yeterlilik, ücret, mesleki yeterlilik ve diğer ret sebeplerini ortadan kaldırmaz. [6]
Mali yeterlilik kriteri
Yeni kurulan işyeri
Cari yılda kurulmuş ve henüz yıl sonu bilançosu ile gelir tablosu oluşmamış bilanço esaslı işyerinde ödenmiş sermayenin en az 500.000 TL olması gerekir. Taahhüt edilmiş fakat ödenmemiş sermaye ile ticaret sicilindeki nominal sermaye birbirinden ayrılmalıdır. [6]
Faal işyeri
En az bir yıl sonu bilançosu bulunan işyerinde aşağıdaki alternatiflerden birinin karşılanması gerekir:
- Ödenmiş sermaye en az 500.000 TL, veya
- Net satışlar en az 8.000.000 TL, veya
- İhracat en az 150.000 ABD doları. [6]
Bu üç koşul kümülatif değildir; alternatif niteliktedir. Ancak bilanço, gelir tablosu, ihracat kayıtları ve vergi belgeleri doğru döneme ve başvuru yapan işverene ait olmalıdır.
Adi ortaklıklar
Bilanço esaslı işyerlerinin kurduğu adi ortaklıkta ortaklardan en az birinin 500.000 TL ödenmiş sermaye, 8.000.000 TL net satış veya 150.000 ABD doları ihracat alternatiflerinden birini karşılaması gerekir. Ortaklık sözleşmesi ve işveren sıfatı açıkça gösterilmelidir. [6]
Ücret kriteri ve 2026 tutarları
Yabancıya ödenecek ücret, başvuru tarihindeki brüt asgari ücret üzerinden görevin düzeyine göre belirlenir. 2026 brüt asgari ücret 33.030 TL'dir. [6, 13]
| Görev grubu | Katsayı | 2026 aylık asgari brüt ücret |
|---|---|---|
| Üst düzey yöneticiler ve pilotlar | 5 kat | 165.150 TL |
| Mühendisler ve mimarlar | 4 kat | 132.120 TL |
| Diğer yöneticiler | 3 kat | 99.090 TL |
| Uzmanlık ve ustalık gerektiren işler | 2 kat | 66.060 TL |
| Ev hizmetleri ve diğer işler | 1 kat | 33.030 TL |
Unvan değil fiilî görev önemlidir
Sözleşmede “uzman” veya “yönetici” yazılması tek başına yeterli değildir. Görev tanımı, organizasyon şeması, yabancının eğitimi, deneyimi, yetkileri ve SGK meslek kodu birlikte incelenebilir. Gerçekte üst düzey yönetici işlevi yürütmeyen yabancı için yapay unvan; tersine yönetici yetkisi kullanan kişi için düşük ücretli başka unvan kullanılması dosyada çelişki yaratır.
Ücretin fiilen ödenmesi
Başvuruda taahhüt edilen ücretin SGK ve bordro kayıtlarında da uygulanması gerekir. İzin alındıktan sonra asgari ücret katsayısının altında bildirim yapılması, sosyal güvenlik ve çalışma izni denetiminde sorun doğurabilir.
3 Ağustos 2026 tarihli yasal kalış istisnası
Başvuru tarihindeki son üç yılda en az bir yıl Türkiye'de çalışma izni, ikamet izni veya uluslararası koruma kapsamında yasal kalmış yabancı adına yapılan yurt içi başvuruda, aynı işyerindeki en fazla üç yabancıyla sınırlı olmak üzere istihdam ve mali yeterlilik kriterleri uygulanmayabilir. Bu işyerinde çalışma izniyle çalışan yabancı sayısının Türk vatandaşı sayısını aşmaması gerekir. Dördüncü ve sonraki yabancılar için normal beş Türk çalışan ve mali kriter yeniden uygulanır. [6]
Bu istisna yalnız yurt içi başvurular ve belirtilen geçmiş bakımından geçerlidir. Ücret kriteri, mesleki yeterlilik, yasaklı meslek, güvenlik ve diğer şartlar devam eder.
Sektör, meslek ve iş temelinde özel kriterler
Bilişim sektörü
Yazılım geliştirme, veri tabanı, mobil yazılım, sistem-ağ güvenliği ve kurumsal mimari gibi uzmanlık görevlerinde bilişim sektöründeki işyerleri için istihdam ve mali kriter uygulanmayabilir. Bilişim dışı işyerlerinde bu istisna en fazla iki yabancıyla sınırlıdır. Görevin gerçekten bilişim uzmanlığı niteliğinde olduğu belge ve görev tanımıyla gösterilmelidir. [6]
Eğitim ve sağlık
Eğitim personelinde MEB veya YÖK; sağlık meslek mensubunda Sağlık Bakanlığı ön izni zorunludur. Ön izin verilen bazı gruplarda istihdam ve mali kriter uygulanmaz. Ön izin belgesi çalışma izni değildir; Bakanlığın çalışma izni işlemi ayrıca tamamlanır. [4, 6]
Ev hizmetleri
Ev hizmetlerinde çalışma izni çocuk, engelli veya yaşlı bakımı ile hasta refakati işlerine odaklanır. Başvuruyu yapabilecek kişi, bakılacak kişinin yaşı/sağlığı ve yabancının bakım deneyimi özel kriterlerle incelenir. Genel temizlik veya sıradan ev işi için yabancı istihdamı bu özel kapsamda değerlendirilmez. [6]
Turizm ve eğlence
Turizm işletme belgesi, tesis kapasitesi, görev ve yabancının niteliği özel değerlendirmeye tabidir. SPA terapisti, sanatçı veya eğlence personeli gibi görevlerde işletme belgesi ve mesleki kayıtlar önem taşır. Tarihsel Danıştay kararlarındaki eski yıldız, mali yeterlilik veya sektör kriterleri güncel sayısal düzenlemenin yerine geçirilmemelidir. [4, 14]
Hayvancılık, imalat, kümes hayvancılığı ve geri dönüşüm
Hayvancılıkta hayvan varlığı ve Tarım ve Orman Bakanlığı görüşü; imalat, kümes hayvancılığı ve geri dönüşümde ise 31.12.2027'ye kadar geçerli özel istihdam istisnaları düzenlenmiştir. İstisnaların işyeri/şube ve faaliyet kodu şartları dikkatle uygulanmalıdır. İstisna kapsamında izin alan yabancının ilk altı ay içinde sektör dışı başka işverene geçişi mücbir sebep yoksa olumsuz değerlendirilebilir. [6]
Şirket ortağı yabancılara ilişkin kriterler
Yeni işyeri açan veya şirkete ortak olan yabancı için işyerinin ödenmiş sermayesinin en az 500.000 TL olması; yabancının sermaye tutarının en az 500.000 TL ve ortaklık payının en az yüzde 20 olması gerekir. Beş Türk çalışan şartı, ilk iznin yedinci ayının başından itibaren her ay aranır. Yabancının sermaye payı 100.000 ABD doları veya üzerindeyse bu mali ve istihdam kriterleri uygulanmaz. [6]
Şirket ortağı olmak ile şirkette fiilen çalışmak farklıdır. Limited şirkette müdür ortak veya anonim şirkette yönetim kurulu üyesi ortak yabancının çalışma izni ihtiyacı, TTK ve 6735 sayılı Kanun çerçevesinde ayrıca belirlenir.
Kriterlerden muaf tutulan yabancılar
Güncel kriterlerde aşağıdaki gruplar için istihdam, mali yeterlilik ve ücret kriterlerinin uygulanmaması esastır:
- Anne, baba veya çocuğu Türk vatandaşı olanlar.
- İnsani ikamet izni sahipleri.
- İnsan ticareti mağduru statüsündekiler.
- Vatansız kişi kimlik belgesi sahipleri.
- Uzun dönem ikamet izni sahipleri.
- En az üç yıldır Türk vatandaşıyla evlilik birliği içinde yaşayanlar.
- Türkiye'de belirtilen izin/statülerle en az sekiz yıl bulunanlar.
- Belgelendirilmiş Türk soylu yabancılar.
- Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti vatandaşları. [6]
Muafiyet kamu kurumu belgesiyle kanıtlanmalıdır. Bu grupta olmak çalışma izni verilmesini zorunlu kılmaz; yasaklı meslek, güvenlik, yanıltıcı belge ve diğer şartlar incelenmeye devam eder.
Uzatma başvurularında geçiş hükümleri
Kriterlerin yürürlüğe girmesinden önce verilmiş izinlerin uzatılmasında kriterler uluslararası işgücü politikası kapsamında farklı uygulanabilir. Mali yeterlilik bakımından ilk başvurunun yapıldığı tarihte geçerli kriter esas alınır. Bu geçiş hükmü, ücret ve diğer güncel şartların hiç incelenmeyeceği anlamına gelmez. [6]
Kriterlerin ispatı için belge dosyası
| Kriter | Belge | Sık risk |
|---|---|---|
| Beş Türk çalışan | SGK işyeri çalışan listesi | Yanlış şube, yanlış ay, geçici giriş |
| Sermaye | Ticaret Sicil Gazetesi, sermaye ödeme kaydı | Taahhüt edilmiş ama ödenmemiş sermaye |
| Net satış | Onaylı gelir tablosu | Yanlış dönem veya başka şirket verisi |
| İhracat | Gümrük/ihracat ve mali kayıtlar | Döviz tutarı/dönem uyuşmazlığı |
| Ücret | İş sözleşmesi, görev tanımı, bordro | Unvan-görev-ücret çelişkisi |
| Yasal kalış istisnası | İkamet/çalışma/koruma kayıtları | Son üç yıl ve bir yıllık sürenin yanlış hesabı |
| Sektör istisnası | Faaliyet belgesi, ruhsat, ön izin | Faaliyet kodu veya görev uyumsuzluğu |
| Kişi muafiyeti | Yetkili kurum belgesi | Beyanla yetinme, güncel olmayan kayıt |
Yargı kararlarının güncel kriterlere etkisi
Danıştay 10. Dairesinin E.2017/1899, K.2021/5435 sayılı kararında mülga 4817 sayılı Kanun döneminde, şirketin mali durumundan hareketle sektör ve ekonomik konjonktür sonucuna ulaşılmasının kanuni dayanağı yetersiz bulunmuş ve iptal kararı onanmıştır. Güncel 6735 sayılı Kanun ve Bakanlık kriterleri mali yeterliliği açıkça düzenlediğinden karar bugünkü sayısal eşikleri ortadan kaldırmaz. Bununla birlikte ret gerekçesinin kanuni dayanak ve dosya verisiyle bağının kurulması gerektiğini gösterir. [14]
Danıştay 10. Dairesinin E.2018/124, K.2022/213 sayılı kararında çoğunluk uzatma ret işleminin iptalini onamış; karşıoy şirketin zarar, düşük personel ve faaliyet verilerini ret için yeterli görmüştür. Bu karşıt değerlendirme, mali tabloların tek başına değil uygulanacak hukuki kriter ve başvuru dönemiyle birlikte incelenmesi gerektiğini ortaya koyar. [15]
Sık yapılan hatalar
- Her başvuruda beş Türk çalışan şartının istisnasız uygulandığını düşünmek.
- Eski 100.000 TL sermaye ve eski ücret katsayılarını kullanmak.
- Net satış, ciro ve kâr kavramlarını birbirine karıştırmak.
- Şube bazlı çalışan sayısını şirket geneliyle göstermek.
- İstisna belgesini yüklemeden sistemin kendiliğinden uygulayacağını varsaymak.
- Kriter muafiyetini çalışma izni muafiyeti sanmak.
- İş sözleşmesindeki unvanı fiilî görev ve ücretle uyumsuz yazmak.
- Uzatmada geçiş hükmünü bütün kriterlerin dondurulması gibi yorumlamak.
- Şirket ortağı için yedinci aydan başlayan istihdam yükümlülüğünü izlememek.
İlgili yazılar: Türkiye’de Çalışma İzni: Başvuru Şartları, Türleri, Uzatma ve Ret Kararına İtiraz; Türkiye’de Yabancı Çalışma İzni Başvurusu; Çalışma İzni Süre Uzatma Başvurusu; Özellik Arz Eden Doğrudan Yabancı Yatırımlarda Kilit Personel Çalışma İzni; Ar-Ge, Tasarım ve Teknoloji Geliştirme Bölgelerinde Yabancı Çalışma İzni; Yabancı Mühendis, Mimar ve Şehir Plancılarının Çalışma İzni; Yabancı Şirket Ortaklarının Çalışma İzni; Yabancı Bakıcı İçin Çalışma İzni.
Sonuç
Çalışma izni değerlendirme kriterleri, yalnız “beş Türk çalışan” kuralından ibaret değildir. İşyeri bazında istihdam, sermaye/net satış/ihracat alternatifleri, görevle bağlantılı ücret, sektör özel hükümleri, yasal kalış istisnası ve kişisel muafiyetler aynı dosyada birlikte değerlendirilmelidir. Eski rakamlarla veya başka işyerine ait kayıtlarla yapılan başvuru, belge sayısı fazla olsa dahi hukuki ölçütü karşılamaz.
Sıkça Sorulan Sorular
Her yabancı için beş Türk çalışan şart mı?
Genel kural budur; ancak yüksek ciro, yasal kalış geçmişi, sektör ve kişi bazlı istisnalar vardır. [6]
Yeni kurulan şirketin sermayesi ne kadar olmalı?
Bilanço esaslı yeni işyerinde ödenmiş sermaye en az 500.000 TL olmalıdır. [6]
Faal şirkette hangi mali kriter aranır?
500.000 TL ödenmiş sermaye, 8.000.000 TL net satış veya 150.000 ABD doları ihracat alternatiflerinden biri yeterlidir. [6]
2026'da mühendis için asgari brüt ücret nedir?
Brüt asgari ücretin dört katı, yani 132.120 TL'dir. [6, 13]
Yönetici ücretleri aynı mıdır?
Hayır. Üst düzey yöneticilerde 5 kat, diğer yöneticilerde 3 kat ölçüt uygulanır. Fiilî görev önemlidir. [6]
Son üç yılda bir yıl yasal kalış istisnası kaç yabancıya uygulanır?
Aynı işyerinde en fazla üç yabancıya uygulanır; yabancı sayısı Türk çalışan sayısını aşamaz. Dördüncü ve sonraki yabancılar için genel kriterler döner. [6]
Bilişim uzmanı için beş Türk çalışan aranır mı?
Belirli bilişim uzmanlığı görevlerinde istihdam ve mali kriter uygulanmayabilir. İşyerinin sektörü ve görev tanımı incelenir. [6]
Şirket ortağı yabancı için kriterler nelerdir?
Genel olarak işyeri ve yabancı için 500.000 TL sermaye, en az yüzde 20 ortaklık ve yedinci aydan itibaren beş Türk çalışan aranır; 100.000 ABD doları sermaye payında özel istisna vardır. [6]
Kriterlerden muaf olmak izin garantisi midir?
Hayır. Muafiyet yalnız belirtilen kriterleri etkiler; diğer ret sebepleri ve çalışma izni zorunluluğu devam eder. [6]
Uzatmada hangi mali kriter uygulanır?
Güncel geçiş hükmüne göre ilk başvurunun yapıldığı tarihteki mali yeterlilik kriteri baz alınır; diğer şartlar ayrıca incelenir. [6]
Kaynakça
1. 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu. Resmî Gazete, 13.08.2016, 29800; özellikle m.6-10, 15, 21-23. resmigazete.gov.tr
4. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı - Belgeler. İş sözleşmesi, pasaport, diploma, işveren ve sektör belgeleri. csgb.gov.tr
6. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı - Değerlendirme Kriterleri. İstihdam, mali yeterlilik, ücret ve istisna kriterleri; 03.08.2026 değişiklikleri dahil. csgb.gov.tr
13. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı - 2026 Asgari Ücret. 01.01.2026-31.12.2026 dönemi brüt 33.030,00 TL; net 28.075,50 TL. csgb.gov.tr
14. Danıştay 10. Daire, E.2017/1899, K.2021/5435, T.10.11.2021. Mülga 4817 sayılı Kanun döneminde, mali verinin ret gerekçesiyle hukuki bağının değerlendirilmesi. app.dejure.ai
15. Danıştay 10. Daire, E.2018/124, K.2022/213, T.19.12.2022. Şirket ortaklarının süre uzatım başvurusu; çoğunluk ve karşıoyda mali/istihdam verilerinin farklı değerlendirilmesi. app.dejure.ai