Türkiye’de İkamet İzni (Oturma İzni) Nedir, Nasıl Alınır?

İkamet izni, oturum izni ve oturma izni aynı şey mi?

6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’ndaki teknik terim ikamet iznidir. “Oturum izni” ve “oturma izni” gündelik anlatımda bu izin için kullanılır; ayrı başvuru türleri değildir. Bu nedenle oturma izni arayan kişinin başvuracağı resmî işlem de ikamet izni başvurusudur. Hukuki çerçevenin merkezinde 6458 sayılı Kanun ve uygulama yönetmeliği bulunur. Eski 5683 sayılı Kanun, güncel başvuruların yürürlükteki temel kanunu gibi kullanılmamalıdır. [1, m.3, 19, 124] [2]

Oturma izni ile ikametgâh belgesinin farkı

İkametgâh veya yerleşim yeri belgesi, kişinin kayıtlı adresini gösterir. İkamet izni ise yabancının Türkiye’de kalmasının hukuki dayanağıdır. Adres kaydı yaptırılması, kira sözleşmesi imzalanması veya konut satın alınması tek başına oturma izni verilmesi anlamına gelmez. Başvuruda adresi gösteren belge istenmesi, bu iki işlemi birbirinin yerine geçirmez. [1, m.19, 32, 35] [5]

İzin ile izin kartı da ayrılmalıdır. Kart, verilen iznin belgesidir; kayıp kartın yeniden düzenlenmesi ile ilk kez ikamet hakkı verilmesi aynı işlem değildir. Soylu’nun incelemesinde de izin kararı ve bu kararı gösteren belge arasındaki ayrımın, sona erme işlemlerinin niteliğini belirlemedeki önemi açıklanır. [17, s.41]

İkamet izni hangi hakları sağlar?

İzin, kendi türü ve süresi içinde hukuka uygun kalış sağlar. Her tür aynı hakları doğurmaz; öğrenci, aile ve uzun dönem izinlerinin koşulları farklıdır. İkamet izni genel olarak çalışma izninin yerine geçmez. Türk vatandaşlığı da ayrıca 5901 sayılı Kanun’daki kazanım yollarına tabidir. Oturma izni almak, belirli süre sonra kendiliğinden vatandaş olunacağı anlamına gelmez. [1, m.30–49] [9, m.6, 12] [19, m.10–16]

Türkiye’de kimler oturma izni almak zorundadır?

Vize süresi ile 90 gün kuralı nasıl uygulanır?

Vizenin veya vize muafiyetinin izin verdiği süreden ya da 90 günden fazla Türkiye’de kalacak yabancının, muafiyet kapsamında değilse ikamet izni alması gerekir. Vizenin sağladığı kalış süresi her 180 gün içinde 90 günü geçemez. Bu üst sınır, her yabancıya koşulsuz 90 gün kalış hakkı vermez. Kişinin uyruğu, vizesi, muafiyeti ve önceki giriş çıkışları üzerinden kendi süresi hesaplanır. [1, m.11, 19]

Başvuru hazırlığı için son güne kadar beklemek, randevu ve eksik belge sorunlarını büyütebilir. Pasaporttaki giriş kaydı, e-vize veya konsolosluk vizesi, önceki izinler ve güncel başvuru kaydı birlikte değerlendirilmelidir. Oturma izni başvurusu yapmak amacıyla sınırdan çıkıp tekrar girmek de tüketilmiş vize hakkını kendiliğinden yenilemez. [1, m.7, 11, 19–22]

İkamet izninden muaf olanlar

Kanunun 20. maddesinde vize veya vize muafiyeti süresi içinde bulunanlar, vatansız kişi kimlik belgesi sahipleri, belirli diplomatik ve konsüler görevliler, ilgili anlaşmalarla muaf tutulanlar ve 5901 sayılı Kanun’un 28. maddesi kapsamındakiler gibi gruplar düzenlenir. Çalışma izni veya çalışma izni muafiyeti belgesinin ikamet izni sayılması da ayrıca kanunda yer alır. Belgenin türü, geçerlilik süresi ve özel statü birlikte kontrol edilmelidir. [1, m.20, 27] [9, m.12]

Bu eşdeğerlik her statüye sınırsız uygulanmaz. Uluslararası koruma başvuru sahibi, şartlı mülteci ve geçici koruma sağlanan yabancılara verilen çalışma izninin ikamet izni yerine geçmemesine ilişkin özel hüküm vardır. [9, m.17/4]

Uluslararası koruma ve geçici koruma belgeleri, sıradan ikamet izni kartıyla aynı statü değildir. İlgili kimliğin kalışa etkisi kendi hükümlerine göre belirlenir. Koruma statüsünde geçirilen sürenin bütün ikamet veya vatandaşlık hesaplarına otomatik eklenebileceği varsayılmamalıdır. [1, m.42/2, 76, 83, 91]

Oturum izni türleri: Hangi ikamet iznine başvurulmalı?

Kanunda altı ikamet izni türü vardır. Turistik oturma izni ve konut sahipliğine dayalı oturma izni, kısa dönem iznin farklı gerekçeleridir; ayrı birer yedinci veya sekizinci izin türü değildir. Doğru seçim, en uzun süre veren başlığa değil kişinin gerçek kalış amacına dayanır. [1, m.30–31]

Tablodaki süreler otomatik kazanılmış hak veya herkese verilecek standart süre değildir. İzin türünün kanuni koşulları, pasaport ve başvuru belgeleri ayrıca değerlendirilir. [1, m.31–49]

Kısa dönem oturma izni

Kısa dönem izin; bilimsel araştırma, Türkiye’de taşınmaz sahipliği, ticari bağlantı veya iş kurma, hizmet içi eğitim, öğrenci değişimi, turizm, tedavi, adli veya idari makamların talebi, Türkçe kursu ve kanunda sayılan diğer nedenlerle istenebilir. Başvurulan neden belgeyle açıklanmalı, izin de bu amaçla kullanılmalıdır. Genel süre her defasında en fazla iki yıldır. Kanunun 31/1-j ve k bentlerindeki özel gruplar için beş yıla kadar izin öngörülür; bu istisna bütün yatırım veya taşınmaz sahiplerine genellenemez. [1, m.31–33]

Turistik oturma izni

Turistik başvuruda seyahat planı, nerede ve ne kadar kalınacağı, barınma ve maddi imkânlar incelenir. Kira sözleşmesi ve sağlık sigortası sunmak, başvurunun mutlaka kabul edileceğini göstermez. Turizm amacı açıklanamıyorsa ya da kişi fiilen farklı bir amaçla kalıyorsa ret veya uzatmama riski doğabilir. Güncel belge listesi ve talep edilen süreyle uyumlu açıklamalar hazırlanmalıdır. [1, m.31/1-e, 32–33] [3] [5]

Ev satın alarak oturma izni

Taşınmaz sahipliğine dayalı kısa dönem başvuruda konut niteliği, konutun ikamet amacıyla kullanılması, mülkiyet ve değer belgeleri önem taşır. Kanun, taşınmazın niteliği ve değerinin belirlenmesi konusunda Bakanlığa yetki verir. Güncel e-İkamet belge listesinde edinim tarihindeki en az 200.000 ABD doları karşılığı Türk lirası değeri gösteren belge istenmektedir. Bu rakam, bütün oturma izni türlerinin ortak şartı veya Kanun’un içinde yazılı genel bir eşik değildir. [1, m.31/1-b, 31/6] [5]

Önceden edinilmiş konutlar bakımından edinim tarihi ve uygulanacak idari düzenleme ayrıca incelenmelidir. Tapu edinmek, ikamet izni veya vatandaşlık kararının yerine geçmez; bu üç işlem farklı şartlara bağlıdır. Hisseli mülkiyet ve aile bireylerinin başvurusu da herkes için bağımsız ve sınırsız izin hakkı olarak yorumlanmamalıdır. [3] [5] [19]

Ticari faaliyet, Türkçe kursu ve mezuniyet sonrası başvuru

Ticari bağlantıya dayanan başvuruda görüşülecek kişi veya şirketin daveti ve faaliyetin açıklanması gerekebilir. Şirket ortağı olmak tek başına çalışma hakkı vermez. Türkçe öğrenme amacıyla başvuruda yetkili kursa kayıt ve devam durumu önemlidir; bu amaçla izin en fazla iki defa verilebilir. Türkiye’de yükseköğrenimini tamamlayan kişinin mezuniyetten itibaren altı ay içinde başvurması hâlinde, ilgili amaçla bir defaya mahsus en çok bir yıllık izin düzenlenebilir. [1, m.31/1-c, h, i, 31/3–4] [3] [9]

Mezuniyet, öğrenci izninin dayanağını sona erdirebilir; Yönetmelik, bu tarihten itibaren 10 gün içinde yeni kalış amacına uygun başvuruyu düzenler. Mezunlara ilişkin altı aylık başvuru penceresi, tek başına altı ay izinsiz kalma hakkı vermez. Turizm, tapu ve ticari bağlantı gerekçelerinin ayrıntıları için kısa dönem ikamet izni rehberine bakılabilir. [2, m.37/3] [1, m.31/1-i, 31/4]

Aile oturum izni

Türk vatandaşları, 5901 sayılı Kanun’un 28. maddesi kapsamındakiler, ikamet izni sahipleri, mülteciler ve ikincil koruma statüsü sahipleri kanundaki koşullarla destekleyici olabilir. Aile izni; yabancı eşe, kendisinin veya eşinin ergin olmayan yabancı çocuğuna ve bağımlı yabancı çocuğuna verilebilir. Her akrabalık ilişkisi bu kapsama girmez; anne, baba veya yetişkin kardeş için yalnız akrabalık ileri sürmek yeterli değildir. [1, m.34–35]

Destekleyicinin ve aile bireyinin şartları

Destekleyicinin toplam aylık geliri asgari ücretten az olmamalı ve her aile ferdi için asgari ücretin en az üçte biri düzeyinde olmalıdır. Bütün aile fertlerini kapsayan sağlık sigortası, uygun barınma, son beş yılda aile düzenine karşı suçtan mahkûm olmama, adres kaydı ve kural olarak en az bir yıllık ikamet şartı incelenir. Bilimsel araştırma amaçlı ikamet veya çalışma izni olanlar, 5901 sayılı Kanun’un 28. maddesi kapsamındakiler ve Türk vatandaşıyla evli yabancılar için bir yıllık ikamet şartının kanuni istisnası uygulanır. Eşlerin 18 yaşını doldurması, birlikte yaşaması veya yaşama niyeti ve evliliğin sırf izin almak amacıyla yapılmamış olması da değerlendirilir. [1, m.35]

Çocuklar bakımından velayet, gerektiğinde yurt dışındaki diğer ebeveynin muvafakati ve bağımlılık belgeleri hazırlanır. Aile izni her defasında en çok üç yıllık düzenlenebilir; destekleyicinin izni daha kısa ise bu süre aşılamaz. Aile izni, 18 yaşına kadar ilk ve ortaöğretim için ayrıca öğrenci izni gerektirmeyen bir imkân sağlar. [1, m.34]

Boşanma, ölüm ve evliliğin araştırılması

Türk vatandaşıyla evliliğin sona ermesinde, en az üç yıl aile izniyle kalmış yabancı kısa dönem izne geçebilir. Aile içi şiddet mağduriyetinin ilgili mahkeme kararıyla sabit olduğu durumda üç yıllık şart aranmaz. Destekleyicinin ölümü ve aile izniyle en az üç yıl kalıp ergin olan çocuk için de özel geçiş hükümleri vardır. Aile ilişkisindeki değişiklik, hiç işlem yapmadan aynı iznin devam edeceği varsayımıyla bırakılmamalıdır. [1, m.34/5–7]

Danıştay Onuncu Dairesinin 30 Eylül 2021 tarihli E.2016/522, K.2021/4454 sayılı kararında aile izninin uzatılmaması incelenmiş; anlaşmalı evlilik değerlendirmesinin somut bilgi, belge ve yeterli araştırmaya dayanması gerektiği yönünde iptal sonucu korunmuştur. Karar, her ayrı adres kaydının önemsiz olduğu anlamına gelmez. Ortak yaşamın gerçekliği ve farklı adresin nedeni dosyaya özgü belgelerle açıklanmalıdır. [12]

Öğrenci ikamet izni

Türkiye’de ön lisans, lisans, yüksek lisans ve doktora öğrenimi gören yabancılar öğrenci izni kapsamında değerlendirilir. Aile izniyle kalanlar 18 yaşına kadar ayrıca öğrenci izni almadan ilk ve ortaöğretime devam edebilir. Aile izni olmayan çocukların öğrenci başvurusunda bakım, masraf ve veli veya yasal temsilci muvafakati koşulları incelenir. Yükseköğretim öğrenciliği ile dil kursuna katılma aynı başvuru değildir. Tıpta ve diş hekimliğinde uzmanlık eğitiminde çalışma izni muafiyetine ilişkin güncel işlem yolu ayrıca incelenmelidir. [1, m.38–41] [3] [4]

Öğrenci izninin süresi her durumda bir yıl değildir; eğitim düzeyi, öğrenim süresi ve kanuni özel düzenleme esas alınır. Üniversite, bölüm veya il değişikliği, kayıt dondurma, mezuniyet ve ilişik kesilmesi iznin dayanağını etkileyebilir. Öğrencinin eşi ve çocuklarının aile izni imkânı bulunabilse de öğrenci izni anne ve babaya kendiliğinden kalış hakkı vermez. [1, m.38–40] [2, m.35–39]

Öğrencinin sigortası ve çalışma hakkı

Yabancı öğrencinin, ilk kayıt tarihinden itibaren üç ay içinde genel sağlık sigortasına başvurması hâlinde ilgili sağlık güvencesi yolu değerlendirilir. Süresi içinde başvurulmaması veya kapsam dışında kalınması durumunda uygun özel sigorta gerekebilir. Üniversite kaydı, her koşulda sağlık sigortası sunmama hakkı olarak görülmemelidir. [3]

Ön lisans ve lisans öğrencilerinin çalışma hakkı ilk yıldan sonra başlar ve çalışma iznine bağlıdır. Lisansüstü öğrencilerde de gerekli çalışma izni rejimi ayrıca uygulanır. Öğrenci ikamet kartının bulunması, izinsiz çalışmanın yaptırımlarını ortadan kaldırmaz. [1, m.41] [9, m.19]

Çalışmaya başlanacaksa yabancıların Türkiye’de çalışma izni başvuru süreci, öğrencilik ve işverenin durumu birlikte değerlendirilerek izlenmelidir.

Uzun dönem oturma izni

Uzun dönem izin, kural olarak Türkiye’de en az sekiz yıl kesintisiz ikamet izniyle kalan ve diğer koşulları sağlayan yabancılara süresiz verilebilir. Son üç yılda sosyal yardım almama, yeterli ve düzenli gelir, geçerli sağlık sigortası ve kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından tehdit oluşturmama şartları birlikte incelenir. Kanunun Bakanlıkça belirlenen şartlara ilişkin özel yolu ile kapsam dışında tuttuğu statüler ayrıca değerlendirilir. [1, m.42–43]

Sekiz yıllık süre ve izin türlerinin hesaba katılması

Öğrenci ikamet izniyle geçirilen sürenin yarısı, diğer ikamet izinleriyle geçirilen sürenin tamamı genel hesap kuralıdır; insani izinde geçirilen süre ile çalışma izni muafiyeti süreleri bakımından özel olarak hesaba katılmama hükümleri vardır. Kanunun 42/2. maddesinde belirtilen koruma ve insani statüler yönünden uzun döneme geçiş sınırlaması da gözetilir. [1, m.28, 42–43] [2, m.44/4] [9, m.13/6]

Kanunun 28. maddesinde zorunlu kamu hizmeti, eğitim ve sağlık nedenlerine ilişkin istisnalar dışında, bir yılda toplam altı ayı veya son beş yılda toplam bir yılı aşan yurt dışı kalış kesinti bakımından düzenlenmiştir. Yönetmeliğin 40. maddesindeki sekiz yıllık hesap ayrıntılarıyla birlikte, gerçek giriş çıkış ve izin kayıtları incelenir. Eski bir kartın düzenlenmesinden sekiz yıl geçmiş olması yeterli değildir. Bu hesapla, uzun dönem izin alındıktan sonra iptale yol açabilecek yurt dışında kalış birbirine karıştırılmamalıdır. [1, m.28, 43, 45] [2, m.40–43]

Uzun dönem izin vatandaşlık değildir. Askerlik, seçme ve seçilme, kamu görevine girme ve muafen araç ithali yönünden istisnalar ile özel kanun hükümleri saklıdır. Çalışma hakkının hangi izin veya muafiyetle kullanılacağı da uluslararası işgücü mevzuatıyla birlikte incelenir. [1, m.44] [9]

Kesintisiz kalış hesabı, gelir ve iptal nedenleri uzun dönem ikamet izni rehberinde ayrıca açıklanmaktadır.

İnsani ikamet izni

Çocuğun yüksek yararı, belirli nedenlerle sınır dışı edilememe, çıkışın makul veya mümkün görülmemesi ve kanunda belirtilen diğer istisnai durumlarda insani izin gündeme gelebilir. Bu izin, normal başvuru şartlarını sağlayamayan herkes için otomatik bir alternatif değildir. Güncel Kanun, Bakanlıkça belirlenen süreler içinde ve gerekli onayla izin verilmesini düzenler; eski metinlerdeki bir yıllık sınır güncel genel kural gibi tekrarlanmamalıdır. [1, m.46–47]

AYM’nin Nodıra Mustafayeva kararında (B. No: 2020/6545, 7 Mart 2024), aile ikamet izni yenilenmeyen başvurucunun insani izin talebinin reddi, aile hayatına somut etkileriyle değerlendirilmiş ve aile hayatına saygı hakkının ihlal edilmediğine karar verilmiştir. Çocuk veya aile bağının varlığı önemlidir; fakat tek başına her dosyada insani izin verilmesini zorunlu kılmaz. Talep edilen insani neden, mevcut kalış statüsü ve aile hayatına somut etki birlikte açıklanmalıdır. [14]

Utar’ın akademik incelemesi, insani iznin göç rejimindeki istisnai işlevini ve diğer statülerden ayrılmasını tartışır. Bu değerlendirme, insani ikamet izniyle sağlanan kalış hakkının, uluslararası koruma statüsü ve diğer haklara erişimle aynı şey olmadığını açıklamak bakımından yararlıdır; uygulanacak süreler için güncel kanun hükmü esas alınır. [18, s.385–390]

İnsan ticareti mağduru ikamet izni

İnsan ticareti mağduru olan veya olabileceği yönünde kuvvetli şüphe bulunan yabancıya, yaşadıklarının etkisinden kurtulabilmesi ve yetkili makamlarla iş birliğine karar verebilmesi amacıyla 30 günlük izin verilir. Diğer izinlerde aranan şartlar bu izin bakımından aranmaz. Güvenlik, sağlık veya özel durum nedeniyle en fazla altışar aylık uzatmalar yapılabilir; toplam süre üç yılı geçemez. Mağdurun korunması ve olası iptal nedenleri özel hükümler kapsamında değerlendirilmelidir. [1, m.48–49]

Oturma izni nasıl alınır? Başvuru adımları

Türkiye içinden başvuru ve e-İkamet sistemi

Kanunun konsolosluk başvurularını düzenleyen 21. maddesi, Türkiye içinden başvurulabilecek hâller ve güncel işlem düzeni birlikte değerlendirilir. Türkiye içinden yürütülen başvurularda resmî kanal e-İkamet sistemidir. Sistem, ilk başvuru, uzatma ve geçiş işlemlerini ayrı sunar. İnternette karşılaşılan aracılık sayfaları resmî başvuru portalıyla karıştırılmamalıdır. Yurt dışında bulunan kişinin hangi vize ve başvuru yoluyla ilerleyeceği ise ayrıca belirlenir. [1, m.21–22, geçici m.1] [4]

Başvurunun temel sırası şöyledir:

1. Yasal kalış süresini hesaplayın. Vize, muafiyet, önceki izin ve giriş çıkış tarihlerini kontrol edin.
2. Gerçek kalış amacına uygun izin türünü belirleyin. İlk başvuru, uzatma veya geçiş seçimini buna göre yapın.
3. e-İkamet formunu doğru bilgilerle tamamlayın. Pasaport, kimlik, adres ve iletişim bilgilerini belgelerle karşılaştırın.
4. Başvuru formunu ve türünüze ait güncel belge listesini alın. Gerekli harç ve belge bedeliyle ilgili tahakkuk ve ödeme kayıtlarını saklayın.
5. Sistemin bildirdiği randevu veya teslim yolunu izleyin. Belge asılları, tercümeler ve temsil belgelerini gerektiği biçimde hazırlayın.
6. Eksik belge, tebligat ve sonucu takip edin. İzin verilirse kart teslimiyle birlikte süre, tür ve kişisel bilgilerin doğruluğunu kontrol edin.

Bu adımlar, başvuru türüne özgü işlemleri ortadan kaldırmaz. Öğrencilerin üniversite birimleri üzerinden belge teslimi veya başvurulan ilde notere isteğe bağlı dosya teslimi gibi güncel yollar bulunabilir. Dosyanın bu kanallardan teslimi, ikamet iznine karar verme yetkisinin notere veya üniversiteye geçtiği anlamına gelmez. Başvuruya özel form ve resmî talimat esas alınır. [4–7]

Randevuya kim katılır, avukat başvurabilir mi?

Başvuru yabancı, yasal temsilcisi veya avukatı aracılığıyla yapılabilir; idarenin yabancıyı bizzat hazır bulundurma yetkisi saklıdır. Temsil belgesinin kapsamı, çocuğun yasal temsilcisi, aile iznindeki destekleyicinin katılımı ve kimlik doğrulama işlemleri ayrıca incelenir. Avukatla takip edilmesi, gerekli kişisel görüşme veya biyometrik işlemlerin her durumda kaldırıldığı anlamına gelmez. [2, m.21/4] [5]

İkamet izni başvurusu ne kadar sürede sonuçlanır?

Başvuruların en geç 90 gün içinde sonuçlandırılması esastır; bu süre, bilgi ve belgelerin tam olarak yetkili makama teslim edildiği tarihten başlar. İncelemenin uzaması hâlinde yabancıya bilgi verilir. Başvuru sırasında bildirilen eksik veya tamamlayıcı bilgi ve belgeler bildirimden itibaren 30 gün içinde sunulmazsa başvuru işlemden kaldırılır. Eksik belge tamamlama süresi ile başvurunun değerlendirme süresi aynı değildir. [1, m.21/5] [2, m.22/1–2]

90 günün geçmesi, başvurunun kendiliğinden kabul edildiği veya iznin otomatik oluştuğu anlamına gelmez. Sonuç gecikiyorsa başvuru ve belge kayıtlarıyla idareye müracaat edilmeli; gerektiğinde idarenin cevap vermemesi karşısında başvuru ve dava yolları ayrıca incelenmelidir. [10, m.10]

Oturma izni için gerekli belgeler nelerdir?

Belge listesi; izin türüne, başvurunun ilk veya uzatma olmasına, yaşa, uyruğa, aile durumuna ve kalış amacına göre değişir. Bu nedenle bütün yabancılara uygulanacak tek ve değişmez liste vermek doğru değildir. Başvuru formunda oluşturulan güncel liste esas alınmalıdır. [5]

Güncel kısa dönem, aile ve uzun dönem listelerinde iki biyometrik fotoğraf istenmektedir; eski sayfalardaki dört fotoğraf ifadesi bütün başvurular için değişmez kural değildir. Öğrenci başvurusunun belge düzeni ayrıca kontrol edilmelidir. [5]

Pasaport, tercüme ve yabancı ülke belgeleri

Süreli ikamet izninde kural olarak talep edilen süreden 60 gün daha uzun geçerliliği olan pasaport veya pasaport yerine geçen belge gerekir. Süresiz izin ve özel statülerin belge koşulları kendi düzenlemeleriyle kontrol edilir. Yabancı belgelerde apostil, konsolosluk tasdiki, uluslararası anlaşma istisnası ve Türkçe tercüme gereği, belgenin düzenlendiği ülke ve niteliğine göre belirlenir. Bütün belgelere aynı tasdik zinciri uygulanmaz. İsim ve doğum bilgilerindeki farklılıklar başvuru öncesinde açıklanmalı; belgenin aslı ile tercümesi karşılaştırılmalıdır. [1, m.21/2, 23] [5]

İkamet izinlerinin tamamı için ortak bir Türkçe bilme şartı yoktur; okulun dil veya kabul koşulu ayrı değerlendirilir. Sağlık kurulu raporu ve adli sicil belgesi de her dosyada aynı biçimde istenmez. Kısa dönemde idarenin talep etmesi, aile izninin özel şartları veya kamu sağlığına ilişkin durumlar belge ihtiyacını değiştirebilir. Başvuruya özgü liste belirleyicidir. [1, m.32/1-ç, 35, 38–43] [2, m.22/5] [5]

Eksik belge ile yanlış beyanın farkı

Mevcut bir belgenin sunulmamış olmasıyla gerçeğe aykırı belge veya beyan farklı sorunlardır. Eksiklik için verilen süre ve tebligat takip edilmeli; hangi belgenin ne zaman teslim edildiği kayıt altına alınmalıdır. Sahte adres, gerçekte bulunmayan eğitim veya açıklanamayan mali kayıtlar izin reddinin yanında başka hukuki sonuçlar doğurabilir. Dosyadaki çelişki, belge sayısı artırılarak değil kaynağı açıklanarak giderilir. [1, m.21, 32–33, 36, 40, 54] [2, m.22]

Sağlık sigortası, gelir ve adres şartları

Sağlık sigortası her başvuruda aynı mı?

Geçerli sağlık güvencesinin kapsamı ve süresi, talep edilen izne uygun olmalıdır. Özel poliçe, SGK belgesi, ikili sosyal güvenlik anlaşmasından doğan güvence veya kamu kurumunca giderlerin üstlenilmesi aynı belgeyle kanıtlanmaz. Öğrenci, aile, tedavi ve insani izin gibi yolların özel hükümleri bulunur. [1, m.35, 43, 46] [3] [5]

Yaşa veya izin türüne bağlı bir sigorta istisnasından yararlanılacaksa bunun somut başvuruya uygulanıp uygulanmadığı teyit edilmelidir. Özellikle aile ve uzun dönem dosyalarında kanuni sağlık güvencesi şartı ile güncel belge listesi birlikte incelenmelidir. Poliçenin yalnız hazırlanmış olması yeterli değildir; başlangıç, bitiş ve teminat kapsamı kontrol edilir. [2, m.22/13–17] [5]

Oturma izni için ne kadar gelir gerekir?

Maddi imkân şartı izin türüne göre değişir. Aile ikamet izninde toplam gelir ve aile ferdi başına düşen gelir ölçütü doğrudan kanunda düzenlenmiştir. Güncel kısa dönem belge listesinin turizm bölümünde ise aylık en az 1,5 net asgari ücret, aileyle yapılan başvurularda kişi başına en az bir net asgari ücret düzeyindeki maddi imkânın belgelenmesi istenmektedir. Bu idari belge ölçütü bütün izin türlerinin ortak kanuni şartı olarak sunulamaz. [1, m.35] [5]

Gelirin kaynağı, düzenliliği, hangi dönemi kapsadığı ve sunulan banka veya çalışma kayıtlarıyla uyumu önemlidir. Başvuru anında hesaba giren açıklamasız bir tutar, bütün kalış süresinin giderlerinin sağlandığını tek başına göstermeyebilir. Aile iznindeki destekleyicinin geliri ile kısa dönem başvurucusunun kendi maddi imkânı ayrı açıklanır. [3] [5]

Her yabancı için Türkiye’de banka hesabı açma veya gelirini mutlaka Türkiye’den elde etme şeklinde ortak bir şart çıkarılmamalıdır. İzin türünün kabul ettiği belgelerle yeterli ve düzenli imkânın gösterilmesi gerekir. Emekli aylığı, kira geliri, banka kayıtları veya diğer gelir belgeleri, gerçek kaynağı ve düzenliliği açıklayan dosyanın parçası olabilir. [5]

Adres kaydı ve kapalı mahalleler

Konutun gerçekte kullanılması, adres beyanı ve kayıtlı bilgiler birbirine uygun olmalıdır. Kira, tapu, konaklama veya yanında kalınan kişiye ilişkin belgeler başvuru türüne göre hazırlanır. Uzatma ve geçişte güncel yerleşim yeri belgesi ile ilgili fatura veya abonelik kaydı istenebilir. [5]

Üçüncü kişinin yanında kalınacaksa güncel listede ev sahibinin noter onaylı taahhüdü, evli olması hâlinde eşinin taahhüdü ve ilgili adres belgeleri istenebilir. Taahhüt, gerçekte bulunulmayan bir adresi hukuka uygun hâle getirmez. İzin alındıktan sonra ilk adres tescili, karttaki bilgilerin doğruluğu ve sonraki değişiklik bildirimleri de takip edilmelidir. [2, m.22, 23] [5]

Belirli yerleşim yerleri için yabancı kayıt ve ikamet işlemlerine ilişkin sınırlamalar bulunabilir. Eski bir mahalle listesinin başlığına bakılarak bütün başvuru türleri ve 2026 için kesin sonuç çıkarılamaz. Başvurunun ilk, uzatma veya geçiş olması; mevcut adres, istisna ve il bazındaki uygulama birlikte incelenmelidir. Kira veya satın alma işlemi öncesinde adresin başvurulan izin yönünden uygunluğu araştırılmalıdır. [2, m.21/15] [7]

Oturma izni harcı ve kart bedeli ne kadar?

2026 yılı ikamet izni belge bedeli 964 TL olarak açıklanmıştır. Bu tutar kart veya belge bedelidir; ikamet harcıyla aynı kalem değildir. Harç; vatandaşlık, kalış süresi, karşılıklılık ve uygulanabilecek muafiyetlere göre ayrıca belirlenir. Harç muafiyeti bulunan her durumda kart bedelinin de kalkacağı varsayılmamalıdır. [8]

Sigorta, tercüme, noter, belge tasdiki ve seçilirse avukatlık hizmeti ayrı giderlerdir. İkamet harcı ile avukatlık ücreti birbirine karıştırılmamalı; başvurunun bütün giderleri için tek bir resmî toplam varmış gibi rakam verilmemelidir. Tahakkuk ve makbuz doğru kişi ve başvuruyla eşleştirilmelidir. Ret durumunda her ödemenin otomatik iade edileceği de kabul edilemez; ilgili ödeme kalemi ve iade koşulu ayrı incelenir. [5] [8]

Oturma izni uzatma başvurusu ne zaman yapılır?

Uzatma için 60 günlük başvuru aralığı

Uzatma başvurusu, iznin bitimine 60 gün kala başlayabilir ve izin süresi dolmadan yapılmalıdır. Buradaki 60 gün, izin bittikten sonra kullanılabilecek ek kalış süresi değildir. Sistemde başlatılan fakat süresinde tamamlanmayan işlem de güvenle yapılmış bir başvuru gibi görülemez. Başvuru numarası, tamamlanan form ve teslim kayıtları saklanmalıdır. [1, m.24] [4]

Uzatmada mevcut kalış amacının devamı ve şartların korunması incelenir. Aynı belgelerin önceki yıl kabul edilmiş olması, yeni başvurunun otomatik kabulünü sağlamaz. Genel bir “beş gün içinde postaya verin” anlatımı yerine, kişinin güncel başvuru formunda belirtilen randevu ve belge teslim yöntemi izlenmelidir. [4–7]

UETS belgesi hangi oturum izni başvurularında gerekir?

Göç İdaresinin duyurusuna göre 15 Nisan 2024’ten itibaren uzatma ve geçiş başvurularında Ulusal Elektronik Tebligat Sistemi (UETS) hesap bilgilerini gösteren belge dosyaya eklenir. Güncel açıklamada 18 yaşından küçükler için kendi UETS belgesinin aranmadığı belirtilmektedir. Bu duyuru bütün ilk başvurulara koşulsuz aynı zorunluluğu getiren bir metin gibi okunmamalıdır. [6]

UETS hesabı yalnız bir başvuru evrakı değildir; hesap ve elektronik tebligatlar düzenli izlenmelidir. Elektronik tebligat, elektronik adrese ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır. SMS gelmemesi veya iletinin geç okunması, bu hukuki tarih hesabını kendiliğinden değiştirmez. [11, m.7/a]

Bildirim, müracaat belgesi ve seyahat koşulları için ikamet başvurusu takibi ve UETS rehberi de incelenebilir.

İkamet izni bittikten sonra başvuru yapılabilir mi?

Süresi sona eren izin için olağan uzatma aralığı kaçırılmış olabilir. Gecikmenin nedeni, mevcut kalış durumu, başka bir yasal dayanak ve uygulanabilir istisnalar incelenmeden “10 gün daha hakkınız var” denilemez. İzin süresinin aşılması harç, idari para cezası, giriş yasağı veya sınır dışı bakımından ayrı değerlendirmelere yol açabilir; bunların her biri kendi şartlarına bağlıdır. [1, m.9, 24, 54, 102] [2]

İkamet izinleri arasında geçiş ve durum değişiklikleri

Kalış amacı değişince hangi işlem yapılır?

İznin verilmesine esas gerekçenin sona ermesi veya farklı bir gerekçenin ortaya çıkması hâlinde, yeni amaca uygun ikamet izni talep edilebilir. İzin sebebinin sona ermesinden itibaren 10 gün içinde uygun izin için başvuruya ilişkin yönetmelik hükmü, olağan uzatmanın süresiyle karıştırılmamalıdır. Mezuniyet, evliliğin sona ermesi veya yeni bir eğitim sürecine başlanması farklı başvurular gerektirebilir. [1, m.29] [2, m.26]

Yeni izin talebi, yeni türün bütün şartlarını kendiliğinden sağladığınız anlamına gelmez. Aile, öğrenci ve kısa dönem izinleri arasındaki özel geçiş hükümleriyle genel başvuru kuralları birlikte uygulanır. Eski kartın üzerinde ileri bir bitiş tarihi bulunması, izin sebebi ortadan kalkmışsa tek başına yeterli güvence değildir. [1, m.29, 34, 40] [2, m.26]

Adres, pasaport ve il değişikliği

Adres, medeni hâl ve pasaport bilgilerindeki ilgili değişiklikler 20 iş günü içinde bildirilmelidir. Başka bir ile taşınma durumunda yeni ikamet izni başvurusuna ilişkin 20 iş günlük kural ayrıca bulunur. Bildirimle yeni başvuru aynı işlem değildir; değişikliğin türü ve yeni yerleşim yeri üzerinden uygun yol belirlenir. [2, m.23/2–3] [7]

Üniversite veya öğrenim ili değişikliği öğrenci iznini de etkileyebilir. Yeni ilde adres kaydı yaptırılması, eski izin dosyasının her koşulda otomatik taşındığı anlamına gelmez. Yapılan işlem, belge teslimi ve bildirim tarihi ayrı kayıtlarla korunmalıdır. [2, m.35–39]

Başvuru sürerken Türkiye’de kalınabilir ve yurt dışına çıkılabilir mi?

Başvuru formu ile müracaat belgesi farklıdır

e-İkamet formunun çıktısı, ikamet izni kartı değildir. Usulüne uygun başvuru ve müracaat belgesinin sağladığı kalış imkânı, başvurunun türü ve ilgili hükme göre değerlendirilir. Özellikle uzatma başvurusunda, mevcut izin sona erse de başvuru hakkında karar verilinceye kadar kalabilmeye ilişkin düzenleme vardır. [1, m.24/2] [2, m.21]

Müracaat belgesindeki geçerlilik süresi, başvuruya ilişkin kalış hükmüyle birlikte değerlendirilmelidir. İncelemenin 90 günü aşması, kanunun başvuru sonuçlanıncaya kadar tanıdığı kalış hakkını her durumda 90. günde otomatik kesen bir kural gibi okunmamalıdır. İnceleme uzarsa belgenin ve güncel başvuru durumunun il müdürlüğünden teyidi gerekir. Sonucun gecikmesi, izin verilmiş sayılma anlamına gelmez. [1, m.24] [2, m.21/9-ç]

Başvuru sonuçlanmadan yurt dışına çıkış

Talep edilen ikamet izni dönemi içinde olmak kaydıyla, il göç idaresince onaylanmış müracaat belgesi ve harcın ödendiğini gösteren makbuzlarla birden fazla çıkış yapılabilir; her dönüşün 15 gün içinde olması gerekir. Harçtan muafiyetin belgede gösterildiği kişiler için ödeme belgesi koşulu buna göre değerlendirilir. Başvuru formu, randevu çıktısı ve onaylı müracaat belgesi birbirinin yerine kullanılmamalıdır. Dönüşün 15 günü aşması veya gerekli belgelerin bulunmaması hâlinde genel giriş ve vize kuralları gündeme gelebilir. [2, m.21/9-ç,d] [7]

Seyahat öncesinde pasaport, başvuru türü, mevcut izin, harç muafiyeti varsa bunun kanıtı ve dönüş tarihinde uygulanacak giriş şartları birlikte kontrol edilmelidir. İnternetten başvuru yapılmış olması, her sınır kapısından koşulsuz giriş garantisi değildir. [1, m.7–11] [7]

Oturma izninin reddi, iptali ve uzatılmaması

Kararın türü ve gerekçesi neden önemlidir?

İlk başvurunun reddi, verilmiş iznin iptali ve süresi dolacak iznin uzatılmaması farklı işlemlerdir. Kalış amacının açıklanamaması, şartların kaybı, iznin amacı dışında kullanılması veya ilgili türün diğer ret nedenleri farklı belge ve savunma gerektirir. Kısa dönem, aile ve öğrenci izinleri için kanunda ayrı hükümler bulunur. Soylu’nun çalışması da sona erme kavramlarının tek bir “iptal” ifadesine indirgenmemesi gerektiğini açıklayan bir çerçeve sunar. [1, m.25, 33, 36, 40, 45, 47, 49] [17, s.49, 54–55]

Tebliğ edilen karar, gerekçe ve tebligat belgesi birlikte alınmalıdır. Türkiye’deki aile bağları, ikamet süresi, menşe ülkedeki durum ve çocuğun yüksek yararı gibi kanunda gözetilmesi istenen hususlar somut belgelerle açıklanır. Sadece başvuru sonucunu gösteren ekran, işlemin bütün gerekçesini veya tebliğ usulünü göstermeyebilir. [1, m.25]

Önceki izinler uzatma için kazanılmış hak oluşturur mu?

AYM’nin Hans Jürgen Peter Louven kararında (B. No: 2020/21147, 24 Ekim 2024), turistik ikamet izninin uzatılmaması nedeniyle aile hayatına saygı hakkına ilişkin şikâyet kabul edilebilir bulunmuş; esas incelemesinde bu hakkın ihlal edilmediğine oybirliğiyle karar verilmiştir. Karar, önceki izinlerin süresiz uzatma hakkı doğurduğu biçiminde yorumlanamaz. Buna karşılık her ret işlemi bakımından aile yaşamına etkiler, ileri sürülen nedenler ve idarenin değerlendirmesi ayrı incelenir. [15]

AYM’nin Betoul Faıkoglu kararında (B. No: 2020/37084, 11 Aralık 2024) uzun dönem izin talebine ilişkin şikâyet açıkça dayanaktan yoksun bulunarak kabul edilemez sayılmıştır. Aileye bağımlılık ve eğitime etki iddialarının somutlaştırılması önemlidir. Karardaki olaydan, süresiz uzun dönem izin için olağan yenileme zorunluluğu çıkarılamaz. [16]

İtiraz ve iptal davası hangi sürede açılır?

İkamet iznine ilişkin ret, iptal veya uzatmama işlemine karşı genel dava açma süresi yazılı bildirimi izleyen günden başlayan 60 gündür. Dava süresi içinde İYUK m.11 koşullarına uygun idari itiraz yapılırsa işlemekte olan süre durabilir. Açık ret veya 30 günlük cevapsızlık sonrasında, başvurudan önce tüketilen günler dikkate alınarak kalan süre devam eder; herkese yeniden 60 gün verilmez. Sadece bilgi istemek veya CİMER’e herhangi bir mesaj göndermek aynı etkiyi doğurmaz. [10, m.7–8, 11]

Görevli yargı yeri idare mahkemesidir; yetki, kural olarak işlemi yapan idari merciin bulunduğu yere göre belirlenir. Danıştay Onuncu Dairesinin 18 Eylül 2025 tarihli E.2025/3482, K.2025/3928 sayılı kararında, Türkçe kursuna dayalı kısa dönem başvurusunun zımni reddi için işlemi yapan merciin bulunduğu Konya yetkili bulunmuştur. Ayrı bir ildeki öğrenci işlemiyle dava konusu başvurunun birbirine karıştırılmaması gerektiği görülmektedir. Bu karar, oturma izni verilmesini emreden bir esas kararı değildir. [10, m.32] [13]

Kısa dönem ret ve iptal davalarında özel usul

Kısa dönem ikamet başvurusunun reddi veya kısa dönem iznin iptali için Kanun’un 31/7. maddesinde özel yargılama kuralları vardır. İdarenin savunması verildiğinde veya savunma süresi dolduğunda dosya tekemmül etmiş sayılır; davacının bildirdiği adrese tebligat yapılamaması hâlinde ilgili işlemden kaldırma süresi iki aydır ve duruşma yapılması mahkemenin takdirindedir. Bu düzenleme, ikamet davasının genel 60 günlük açılma süresini sınır dışı davalarındaki yedi güne indirmez. [1, m.31/7] [10, m.7, 26]

Dava açılması Türkiye’de kalış hakkı verir mi?

İptal davası açılması, işlemin yürütmesini kendiliğinden durdurmaz. Yürütmenin durdurulması için açık hukuka aykırılık ve telafisi güç veya imkânsız zarar koşulları birlikte değerlendirilir. Verilebilecek geçici korumanın somut işleme etkisi ayrıca belirlenir; dava kaydı doğrudan oturma veya çalışma izni yerine geçmez. [10, m.27]

İkamet talebinin reddi veya süresi biten iznin uzatılmaması hâlinde Yönetmelik, Türkiye’de yalnızca 10 güne kadar kalma imkânı tanıyan belgenin verilmesini düzenler. Bu süre, 60 günlük dava açma süresiyle aynı değildir. Tebliğ edilen karar, varsa devam eden başka bir yasal kalış dayanağı ve verilen belgenin süresi birlikte incelenmelidir. Uzatma talebi reddedilip 10 gün içinde çıkış yapmama hâli ayrıca sınır dışı hükümleri yönünden önem taşır. İdarenin aile bağları ve çocuğun yararı gibi nedenlerle kararın uygulanmasını ertelemesi ve aylık belge düzenlemesi de ayrı bir değerlendirmedir; dava açan herkese otomatik tanınmaz. [1, m.25, 54/1-j] [2, m.22/11, 18]

Sınır dışı kararı ayrıca verilmişse, bu işlem için 6458 sayılı Kanun m.53’teki özel yedi günlük dava süresi ve sınır dışı işleminin uygulanmasına ilişkin özel hükümler incelenir. İkamet reddindeki 60 günlük süre, sınır dışı kararına taşınamaz. Her kararın tebligatı ve başvuru yolu ayrı takip edilir. [1, m.53] [10]

Mahkeme kararı ve sonrasındaki uygulama

İptal kararı alınması, her durumda talep edilen süreyle izin kartının doğrudan verilmesi anlamına gelmez. İdare, mahkemenin hüküm ve gerekçesi doğrultusunda işlem yapmakla yükümlüdür. Genel kural, kararın idareye tebliğinden sonra gecikmeksizin ve en geç 30 gün içinde gereğinin yerine getirilmesidir. Yeni işlem veya yeni ret varsa bunun tebliği ve başvuru süresi de izlenmelidir. [10, m.2, 28]

İdare mahkemesi kararında kural olarak 30 günlük istinaf süresi; temyizde ise kararın temyize açık olup olmadığı ve ilgili süre ayrıca incelenir. Her bölge idare mahkemesi kararı için temyiz açık değildir. 2026’da eklenen İYUK m.46/2, belirli davalarda bölge idare mahkemesinin ilk derece kararını kaldırıp yeniden karar vermesi üzerine temyiz yolunu düzenler; aynı fıkranın (d) bendi, 6458 sayılı Kanun’dan kaynaklanan davaları bu yeni yolun dışında tutar. Bununla birlikte m.46/1 kapsamı, kararın niteliği ve uygulanacak geçiş hükümleri ayrıca incelenir. Yargılama giderleri ve temsil ücreti, idari başvurunun harç ve kart bedelinden ayrıdır. [10, m.31, 45–46]

Ret tebligatı, dava süresi ve dosya hazırlığı için ikamet izni başvurusu reddi rehberi ayrıca incelenebilir.

Retten sonra yeniden başvuru ve şartlı giriş

Ret veya iptalden sonraki altı ay içinde yeni başvuruda, yeni bir ikamet izni talep gerekçesi sunulması istenir. Bu hüküm, herkes için altı aylık mutlak başvuru yasağı veya mutlaka farklı bir kanuni izin türüne geçme şartı gibi anlatılmamalıdır. Yönetmelikte belirli yurt dışında kalış nedenli iptaller için istisnalar da bulunur. Yeni başvuru yapılması, önceki ret kararının dava süresini kendiliğinden yenilemez. [2, m.21/10–12] [10, m.7, 11]

Resmî YİMER açıklamalarında, sınır kapısında belirli şartlarla girişine izin verilen kişinin 10 gün içinde e-İkamet üzerinden randevu alması gereken durumlara yer verilir. Şartlı giriş, herkesin ceza ödeyerek Türkiye’ye girebileceği anlamına gelmez. Giriş yasağı, sınır kapısı değerlendirmesi ve kişiye bildirilen koşullar ayrı incelenmelidir; bu 10 gün de olağan uzatma süresinin yerine konulamaz. [1, m.7–11, 54] [7]

Başvuru ve takip için kritik süreler

Bu tablo, somut tebligat ve kayıtlar üzerinden yapılacak süre hesabının yerine geçmez. İş günü ve takvim günü ayrımı, son günün tatil olması, elektronik tebligat ve özel hükümler her işlem için ayrıca değerlendirilir. [1, m.21, 24, 53] [2, m.21–23, 26] [10, m.7–8, 11] [11, m.7/a]

Oturma izni başvurusunda sık yapılan hatalar

Belgeleri tamamlayıp kalış amacını açıklamamak

Pasaport, sigorta ve kira belgesi sunulması yalnız dosyanın biçimsel kısmıdır. İzin talebinin nedeni, istenen süre ve kişinin gerçek yaşamı birbirine uygun olmalıdır. Turistik başvuruyla fiilen çalışma veya öğrenci görünümü altında başka bir kalış amacı arasında çelişki varsa yalnız evrak sayısını artırmak çözüm sağlamaz. [1, m.31–33, 38–40]

Kartın tarihine bakıp değişiklikleri bildirmemek

Öğrenciliğin sona ermesi, boşanma, destekleyicinin durumunun değişmesi veya başka ile taşınma, kartın bitiş tarihinden önce işlem gerektirebilir. Mevcut kart, dayanağın sonsuza kadar değişmediğini göstermez. İzin türü, adres ve aile bilgileri birlikte takip edilmelidir. [1, m.29, 34–40] [2, m.23, 26]

Aynı olayın bütün izinleri otomatik etkilediğini düşünmek

İkamet izni, çalışma izni, vatandaşlık başvurusu, giriş yasağı ve sınır dışı kararı birbirine temas edebilir; fakat aynı işlem değildir. Birine başvurulması diğerindeki süreyi kendiliğinden durdurmaz. Aile bireylerinin bağlı veya bağımsız izinleri de her kişi için ayrı kayıtla incelenmelidir. [1] [9] [19]

İlgili yazılar: Kısa Dönem İkamet: Turizm, Tapu ve Ticari Bağlantı; Aile ve Öğrenci İkamet İzni: Başvuru ve Geçiş; Uzun Dönem İkamet İzni: 8 Yıl Şartı, Başvuru Belgeleri, Haklar, Ret ve İptal Süreci; İkamet İzni Başvurusu, Uzatma ve Gerekli Belgeler; İkamet İzni Reddi ve Sonraki Göç İşlemlerinde Başvuru Yolları; İkamet İşlemlerinde UETS, Tebligat ve Başvuru Takibi; Türkiye’de Yabancıların Çalışma İzni: 2026 Başvuru Şartları, Gerekli Belgeler, İşveren Yükümlülükleri ve Güncel Uygulama; İnsani İkamet İzni ve Sınır Dışı Dosyasında Yasal Kalış.

Sonuç

Türkiye’de oturma izni almak için ilk adım, kişinin yasal kalış süresiyle gerçek kalış amacını birlikte belirlemektir. İzin türü doğru seçildikten sonra güncel belge listesi, başvuru kanalı, gelir, sağlık güvencesi ve adres koşulları kontrol edilir. Uzatma ve geçiş süreleri aynı değildir; başvuru sonrasındaki eksik belge ve tebligat takibi de hazırlığın devamıdır.

İkamet izni, oturum izni ve oturma izni aynı kurumu anlatabilir; ancak izin kartı, adres kaydı, çalışma izni ve vatandaşlık aynı hukuki sonucu doğurmaz. Dosyanın sağlamlığı, bu ayrımların doğru kurulmasına ve başvurudan kararın uygulanmasına kadar her işlemin kendi süresi içinde izlenmesine bağlıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Oturma izni ile ikamet izni farklı mı?

Hayır. Bu rehberde oturma izni ve oturum izni, kanundaki ikamet iznini ifade eder. Resmî başvuruda kullanılan terim ikamet iznidir. [1, m.19–30]

İlgili açıklama: İkamet izni, oturum izni ve oturma izni aynı şey mi?.

İkametgâh belgesi yabancıya oturma hakkı verir mi?

Hayır. Yerleşim yeri belgesi adres kaydını gösterir; ikamet izninin yerine geçmez. Türkiye’de kalışın ayrıca geçerli bir hukuki dayanağı bulunmalıdır. [1, m.19–20] [5]

İlgili açıklama: Oturma izni ile ikametgâh belgesinin farkı.

Türkiye’ye gelen herkesin 90 gün kalma hakkı var mı?

Hayır. Kişinin uyruğuna ve vizesine göre daha kısa süre söz konusu olabilir. Her 180 günde 90 gün sınırı, herkese koşulsuz tanınan yeni bir süre değildir. [1, m.11, 19]

İlgili açıklama: Vize süresi ile 90 gün kuralı nasıl uygulanır?.

Oturma iznine nereden başvurulur?

Türkiye içinden yürütülen başvurular için resmî e-İkamet sistemi kullanılır. İlk başvuru, uzatma ve geçiş ayrı işlemlerdir; yurt dışındaki kişinin giriş ve başvuru yolu ayrıca değerlendirilir. [1, m.21–22] [4]

İlgili açıklama: Türkiye içinden başvuru ve e-İkamet sistemi.

İnternetten form doldurmak ikamet izni almak için yeterli mi?

Hayır. Formun tamamlanması, gereken belgelerin sunulması ve bildirilen randevu veya teslim usulünün izlenmesi gerekir. Başvuru kaydı, kabul kararı veya izin kartı değildir. [4–5]

İlgili açıklama: Oturma izni nasıl alınır? Başvuru adımları.

İkamet izni için pasaport kaç ay geçerli olmalı?

Tek bir sabit ay sayısı yoktur. Süreli ikamet izninde kural olarak pasaport, talep edilen izin süresinden en az 60 gün daha uzun geçerli olmalıdır. Süresiz izin ve özel statülerin belge koşulları ayrıca kontrol edilir. [1, m.21/2, 23] [5]

İlgili açıklama: Pasaport, tercüme ve yabancı ülke belgeleri.

Oturma izni başvurusunda kaç fotoğraf istenir?

Güncel kısa dönem, aile ve uzun dönem belge listelerinde iki biyometrik fotoğraf yer alır. İzin türüne özel güncel liste kontrol edilmeli; eski dört fotoğraf bilgisi bütün başvurulara taşınmamalıdır. [5]

İlgili açıklama: Oturma izni için gerekli belgeler nelerdir?.

Kira sözleşmesi olan herkes turistik oturma izni alır mı?

Hayır. Kira sözleşmesi barınmayı açıklayan belgelerden biridir. Turizm amacı, maddi imkânlar, diğer şartlar ve idarenin somut değerlendirmesi ayrıca önem taşır. [1, m.31–33] [5]

İlgili açıklama: Turistik oturma izni.

Ev almak Türkiye’de oturma iznini garanti eder mi?

Hayır. Konutun niteliği, değeri, mülkiyet ve kullanım koşullarıyla diğer başvuru şartları incelenir. Tapu, oturma izni veya vatandaşlık kararının yerine geçmez. [1, m.31–33] [5]

İlgili açıklama: Ev satın alarak oturma izni.

200.000 dolar şartı bütün oturma izinleri için mi geçerli?

Hayır. Güncel belge listesindeki bu değer, taşınmaz sahipliğine dayalı kısa dönem başvuruya ilişkindir. Diğer izin türlerinin ortak şartı değildir; önceki edinimler ayrıca değerlendirilir. [1, m.31/6] [5]

İlgili açıklama: Ev satın alarak oturma izni.

Aile oturum izni kimlere verilir?

Kanundaki destekleyicinin yabancı eşine, kendisinin veya eşinin ergin olmayan yabancı çocuğuna ve bağımlı yabancı çocuğuna verilebilir. Bütün akrabalar aynı kapsamda değildir. [1, m.34]

İlgili açıklama: Aile oturum izni.

Türk vatandaşıyla evlilik doğrudan izin sağlar mı?

Hayır. Aile izni için başvuru ve ilgili şartların incelenmesi gerekir. Evlilik ayrıca kendiliğinden Türk vatandaşlığı da kazandırmaz. [1, m.34–37] [19, m.16]

İlgili açıklama: Destekleyicinin ve aile bireyinin şartları.

Öğrenci oturma izni her zaman bir yıllık mı verilir?

Hayır. Öğrenim düzeyi, süresi ve kanuni özel düzenleme esas alınır. İlk ve ortaöğretim koşullarıyla yükseköğretim öğrenciliği aynı biçimde değerlendirilmez. [1, m.38–40]

İlgili açıklama: Öğrenci ikamet izni.

Öğrenci ikamet izniyle çalışılabilir mi?

Gerekli çalışma izni alınmalıdır. Ön lisans ve lisans öğrencilerinin çalışma hakkı ilk yıldan sonra başlar. Öğrenci kartı tek başına izinsiz çalışma hakkı vermez. [1, m.41] [9, m.19]

İlgili açıklama: Öğrencinin sigortası ve çalışma hakkı.

Sekiz yıl Türkiye’de kalan herkes süresiz oturma izni alabilir mi?

Hayır. Uzun dönem izinde kesintisiz kanuni ikamet hesabı, statü, gelir, sosyal yardım, sigorta ve güvenlik koşulları birlikte incelenir. Öğrenci sürelerinin yarısı ve özel istisnalar dikkate alınır. [1, m.28, 42–45]

İlgili açıklama: Uzun dönem oturma izni.

2026 oturma izni ücreti yalnızca 964 TL mi?

Hayır. 964 TL, 2026 yılı belge bedelidir. İkamet harcı ve varsa sigorta, tercüme, noter veya temsil giderleri ayrı kalemlerdir. [8]

İlgili açıklama: Oturma izni harcı ve kart bedeli ne kadar?.

Oturma izni uzatma başvurusu ne zaman yapılır?

İzin bitimine 60 gün kala başlayabilir ve izin sona ermeden tamamlanmalıdır. İzin bittikten sonraki süre, olağan uzatma aralığına eklenmez. [1, m.24] [4]

İlgili açıklama: Uzatma için 60 günlük başvuru aralığı.

Oturum izni uzatılırken UETS gerekir mi?

Resmî duyuru uzatma ve geçiş başvurularında UETS hesap belgesini öngörür. 18 yaşından küçükler için kendi UETS belgesi aranmaz; güncel başvuru listesi ayrıca izlenir. [6]

İlgili açıklama: UETS belgesi hangi oturum izni başvurularında gerekir?.

Başka ile taşınınca yalnız adresi değiştirmek yeterli mi?

Her durumda yeterli değildir. Başka ile taşınmada 20 iş günü içinde yeni ikamet izni başvurusuna ilişkin hüküm vardır; bildirim ve yeni başvuru işlemleri birlikte incelenmelidir. [2, m.23/3]

İlgili açıklama: Adres, pasaport ve il değişikliği.

Başvuru beklerken yurt dışına çıkılabilir mi?

Onaylı müracaat belgesi, gerekli ödeme belgeleri ve ilgili koşullarla 15 gün içinde dönüş imkânı bulunur. Sadece internet formuna veya randevu kaydına dayanılarak aynı sonuç varsayılmamalıdır. [2, m.21] [7]

İlgili açıklama: Başvuru sonuçlanmadan yurt dışına çıkış.

İkamet başvurusu 90 günde sonuçlanmazsa otomatik kabul olur mu?

Hayır. Gecikme kendiliğinden izin yaratmaz. Başvurunun ve müracaat belgesinin güncel durumu teyit edilmeli, gerektiğinde cevap verilmemesine ilişkin hukuki yollar değerlendirilmelidir. [1, m.21, 24] [10, m.10]

İlgili açıklama: İkamet izni başvurusu ne kadar sürede sonuçlanır?.

Oturma izni reddedilirse dava süresi kaç gündür?

Genel süre, yazılı bildirimi izleyen günden başlayan 60 gündür. Ayrı sınır dışı kararı varsa onun özel yedi günlük süresi ayrıca izlenmelidir. [10, m.7–8] [1, m.53]

İlgili açıklama: İtiraz ve iptal davası hangi sürede açılır?.

Ret kararına dava açınca Türkiye’de kalmaya devam edilebilir mi?

Dava açılması tek başına izin vermez veya işlemi durdurmaz. Yürütmenin durdurulması, mevcut kalış dayanağı ve varsa sınır dışı işlemi ayrıca değerlendirilir. [10, m.27] [1, m.53]

İlgili açıklama: Dava açılması Türkiye’de kalış hakkı verir mi?.

Retten sonra altı ay boyunca hiçbir başvuru yapılamaz mı?

Böyle genel bir yasak şeklinde açıklanamaz. Altı ay içindeki yeni başvuruda yeni bir talep gerekçesi istenmesi ve yönetmelikteki istisnalar birlikte incelenir. Eski ret kararının dava süresi ayrıca devam eder. [2, m.21/10–12]

İlgili açıklama: Retten sonra yeniden başvuru ve şartlı giriş.

Oturma izni vatandaşlık kazandırır mı?

Hayır. Vatandaşlık ayrı kanuni şartlara ve yetkili makam kararına bağlıdır. İkamet hesabına her izin türünün ve kalış döneminin aynı şekilde katılacağı da varsayılamaz. [19, m.10–16]

İlgili açıklama: İkamet izni hangi hakları sağlar?.

Kaynakça

1. 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu. Özellikle m.7–11, 19–55, 76, 83, 91, 102, 124 ve geçici m.1. Güncel resmî metin.
2. Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik. 17 Mart 2016, RG 29656; özellikle m.19–44. Güncel resmî metin.
3. Göç İdaresi Başkanlığı. İkamet İzni Çeşitleri. Resmî açıklamalar.
4. Göç İdaresi Başkanlığı. e-İkamet; ilk başvuru, uzatma, geçiş ve sonuç işlemleri. Resmî başvuru sistemi.
5. Göç İdaresi Başkanlığı. e-İkamet başvurularında istenen belgeler; izin türlerine göre güncel listeler. Belge seçimi ve listeler; kısa dönem ilk başvuru belge listesi.
6. Göç İdaresi Başkanlığı. İkamet İzni Uzatma Başvurularında Ulusal Elektronik Tebligat Sistemi Hakkında Duyuru; 1 Nisan 2024, 15 Nisan 2024’ten başlayan uygulama. Resmî duyuru.
7. Göç İdaresi Başkanlığı, Yabancılar İletişim Merkezi (YİMER). Sıkça Sorulan Sorular; ikamet, müracaat belgesi, teslim ve şartlı giriş açıklamaları. Resmî SSS.
8. Göç İdaresi Başkanlığı. Belge Bedeli ve Harç Miktarı; 2026 belge bedeli ve ülke gruplarına ilişkin açıklamalar. Resmî ücret bilgisi.
9. 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu. Özellikle m.6, 12–13, 17 ve 19. Güncel resmî metin.
10. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu. Özellikle m.2, 7–11, 27–28, 31–32, 45–46. Güncel resmî metin.
11. 7201 sayılı Tebligat Kanunu. Özellikle m.7/a. Güncel resmî metin.
12. Danıştay Onuncu Dairesi. 30 Eylül 2021, E.2016/522, K.2021/4454; aile ikamet izni uzatma talebinin reddi. Kararın tam metni.
13. Danıştay Onuncu Dairesi. 18 Eylül 2025, E.2025/3482, K.2025/3928; kısa dönem başvurusunun zımni reddinde yetki uyuşmazlığı. Kararın tam metni.
14. Anayasa Mahkemesi, Nodıra Mustafayeva. B. No: 2020/6545, 7 Mart 2024; aile hayatı ve insani ikamet izni. Kararın tam metni.
15. Anayasa Mahkemesi, Hans Jürgen Peter Louven. B. No: 2020/21147, 24 Ekim 2024; turistik ikamet izninin uzatılmaması. Kararın tam metni.
16. Anayasa Mahkemesi, Betoul Faıkoglu. B. No: 2020/37084, 11 Aralık 2024; uzun dönem ikamet izni talebi. Yayımlanmış tam karar.
17. Alper Soylu. “İkamet İzninin Sona Erme Halleri: Geri Alma, Kaldırma, İptal ve Diğerleri”. International Review of Migration and Refugee Studies, 5(1), 2026, s.39–70; özellikle s.41, 49, 54–55. Makalenin tam metnine erişim.
18. Sibel Utar. “Türkiye’nin Uluslararası Göç Rejiminde İnsani İkamet İzninin İstisnai Niteliği ve Analizi”. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 83, 2025, s.379–392; özellikle s.385–390. DOI: 10.51290/dpusbe.1595338. Makalenin tam metnine erişim.
19. 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu. Özellikle m.10–16 ve 28. Güncel resmî metin.