Dijital Miras: Alan Adı, İnternet Gelirleri, Telif Hakları ve Çevrim İçi Hesaplar

Dijital miras; alan adı, internet sitesinden doğan alacak, içerik geliri, telif hakkı ve çevrim içi hesaplarla ilişkili farklı hakları kapsar. Bunların hepsi aynı şekilde devredilmez. Ekonomik hakkın mirasa geçmesi, mirasçının bütün mesajlara erişebileceği veya kişisel hesabı aynı kimlikle kullanmaya devam edebileceği anlamına gelmez. [1, 2]

İçerik ve reklam gelirleri

Ölümden önce hak edilmiş fakat ödenmemiş reklam, abonelik veya satış geliri tereke alacağı olabilir. Ölümden sonra mevcut eserlerden doğan gelir ile mirasçıların yeni emeğiyle ürettiği gelir ayrı değerlendirilir. Platformun hesap kapatma veya anıtlaştırma politikası, birikmiş ödeme alacağını otomatik olarak ortadan kaldıran genel kural değildir.

Ödeme kuruluşu ve platformdan dönemsel hesap istenir. İade, telif ihtarı, komisyon ve vergi kesintileri ayrı gösterilir. Hesap sahibi ile içerik üreticisi farklıysa hak sahipliği sözleşmeler üzerinden araştırılır. “Takipçi sayısı” tek başına devredilebilir bir mülkiyet hakkı gibi ele alınmamalıdır.

Telif hakları nasıl geçer?

Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu mali hakların mirasla intikalini düzenler. Çoğaltma, yayma ve umuma iletim gibi mali haklar ile manevi hakların kullanılması aynı hukuki yapıda değildir. Mirasçıların hangi yetkiyi hangi süreyle kullanacağı FSEK m.19, m.27 ve m.63 başta olmak üzere ilgili hükümlere göre incelenir. [2]

Koruma süresinin genel olarak eser sahibinin yaşamı ve ölümünden sonraki yetmiş yıl çerçevesinde hesaplanması, bütün eser türleri ve özel durumlar için incelemesiz uygulanmamalıdır. Ortak eser, anonim eser, yabancı eser ve sözleşmeyle önceden devredilmiş haklar sonucu değiştirebilir. Mirasçı, mirasbırakanın sahip olmadığı bir mali hakkı kazanmaz.

Kişisel hesap ve özel yazışmalar

Kişisel verilerin ve haberleşmenin korunması, mirasçının ekonomik menfaatiyle birlikte değerlendirilir. Platform, hesabın şifresini vermeksizin belirli veri veya ödeme süreci sağlayabilir. Google’ın ölen kullanıcıya ilişkin başvuru mekanizması bu ayrımı gösteren bir kurum örneğidir; bütün platformlar için ortak sonuç değildir. [4]

Uygulanacak hukuk ve delil

Yabancı hizmet sağlayıcıyla sözleşmeye uygulanacak hukuk, miras statüsü ve Türkiye’deki mahkemenin yetkisi ayrı incelenir. Kullanım şartlarında yabancı mahkeme yazması her durumda Türk tüketici veya emredici hukuk kurallarını dışlamaz; somut ilişki değerlendirilmelidir. [3]

Hukuka uygun elde edilmiş sözleşme, ödeme raporu, içerik tarihi ve kayıt sahibi bilgisi korunur. Yetkisiz giriş yapmak veya sahte kimlikle destek talebi göndermek yerine mirasçı sıfatı açıkça belirtilir. Silinme riski varsa kayıtların korunması talep edilir; teknik delil toplamada bütünlük ve zaman bilgisi önemlidir.

Dijital varlık envanterinde erişim ve mülkiyet ayrımı

Bir şifreye sahip olmak, hesapta bulunan bütün hakların sahibi olmak anlamına gelmez. Alan adı şirket adına kayıtlı olabilir; içerik mirasbırakan tarafından hazırlanmış fakat mali hakları yayınevine devredilmiş olabilir; reklam geliri farklı ödeme hesabında birikebilir. Envanterde teknik erişim bilgisi ile hukuki hak sahipliği ayrı tutulmalıdır. Kayıt kuruluşu faturaları, lisans sözleşmeleri, platform ödeme raporları ve mali hak devir belgeleri birlikte incelenir. [1, 2]

Bir internet sitesinin tasarımını yaptırmış olmak, kullanılan bütün fotoğrafların sınırsız telif hakkını satın almış olmak değildir. Mirasçılar yeni kullanım planını mevcut lisansların kapsamıyla karşılaştırmalıdır. Mirasbırakanın sahip olmadığı veya süresi sona ermiş bir hak miras yoluyla yeniden doğmaz. Ayrıca şirket yöneticisinin ölümü halinde siteye erişim sorunu ile şirket malının mirasa geçmesi karıştırılmamalıdır.

Alan adı süresi dolmadan hangi koruma yapılabilir?

Son yenileme tarihi, kayıtlı e-posta ve ödeme yöntemi erken belirlenir. Süre dolarsa üçüncü kişinin kayıt ihtimali ve kurtarma masrafları ortaya çıkabilir. Koruma amaçlı yenileme ile alan adının bir mirasçının kişisel adına devri aynı işlem değildir. Miras ortaklığının hakları ve temsil yetkisi korunarak geçici yönetim düzeni kurulmalıdır. [1]

Barındırma, e-posta, güvenlik sertifikası ve ödeme hizmetleri ayrı sözleşmelerdir. Alan adının devredilmesi sunucu dosyalarını kendiliğinden teslim etmez. Kapanışta hem kayıt kuruluşundaki hukuki devir hem teknik hizmet sürekliliği kontrol edilir. Şifreler genel envantere yazılmamalıdır. Yenileme ücretinin hangi mirasçı tarafından ödendiği ve ortak hesapta nasıl karşılanacağı ayrıca belgelenir.

Telif gelirinde dönem ve hak kapsamı

Ölümden önce tahakkuk etmiş fakat ödenmemiş telif bedeli ile ölümden sonra eser kullanımından doğacak gelir ayrı hesaplanabilir. FSEK m.63 mali hakların mirasla geçişini; m.19 manevi hakların kullanımına ilişkin özel çerçeveyi düzenler. Her mirasçı, diğerlerini dışlayarak bütün eser üzerinde sınırsız lisans verme yetkisi bulunduğunu varsaymamalıdır. Ortak hak sahipliği ve temsil ayrıca ele alınır. [2]

Yayınevi dökümünde kullanım dönemi, eser, brüt gelir, sözleşmesel kesinti ve net ödeme bulunmalıdır. Sağlığında avans ödenmişse sonraki gelirlerin mahsup edilip edilmediği araştırılır. Düşük gelir her zaman eksik ödeme demek değildir; fakat belgesiz kesinti de incelemesiz kabul edilmemelidir. Karşı taraf hakkın önceden devredildiğini savunuyorsa devir sözleşmesinin kapsamı ve süresi incelenir.

Platformun ölüm politikası ekonomik hakkı nasıl etkiler?

Hesap kapatma, anıtlaştırma, veri talebi ve birikmiş ödeme farklı başvuru yollarına tabi olabilir. Yanlış talep türü gerekli kayıtların alınmasını zorlaştırabilir. Önce ekonomik alacak, saklanması istenen veri ve hesabın geleceği belirlenir. Google’ın ölen kullanıcı hesabına ilişkin resmî süreci bir kurum örneğidir; bütün hizmet sağlayıcılara uygulanacak kanun kuralı değildir.

Özel yazışmalar üçüncü kişilerin haberleşme ve gizlilik menfaatlerini de içerebilir. Alacak tespiti için gereken belirli kayıt ile bütün içeriğe sınırsız erişim talebi aynı değildir. Yabancı platformla uyuşmazlıkta uygulanacak hukuk ve mahkemenin yetkisi MÖHUK çerçevesinde ayrıca değerlendirilir. [3]

Delil korunması ve dosyanın kapanması

Silinme riski varsa URL, tarih, ödeme raporu ve sözleşme örnekleri hukuka uygun biçimde korunur. Ekran görüntüsünün hangi hesaba ve tarihe ait olduğu belirsiz bırakılmamalıdır. Gerekirse delil tespiti değerlendirilir. Teknik uzman desteği yetkisiz erişimi veya kimlik taklidini hukuka uygun hale getirmez. [5]

Son listede devralınan alan adları, teslim edilen dosyalar, devam eden lisanslar, kapanan hesaplar ve tahsil edilmiş gelirler ayrı gösterilir. Yenileme sorumlusu belirlenir. Vergi ve sözleşme yükümlülükleri sürüyorsa kaydedilir. Böylece dijital miras yalnız cihaz ve şifre teslimiyle sınırlı bırakılmaz.

Dijital miras konusunda gerçek mahkeme kararı ne söylüyor?

Antalya BAM 6. Hukuk Dairesi: araştırılmadan ret verilemez

Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesinin 13.11.2020 tarihli E.2020/1149, K.2020/905 kararındaki başvuru, ölen kişinin iCloud hesabı ve dijital terekenin tespitiyle ilgilidir. Başvuran, aileye ilişkin veriler yanında ekonomik değer taşıyabilecek kayıtların da bulunduğunu ileri sürmüştür. İlk derece mahkemesi özel hayat gerekçesiyle talebi reddetmiştir.

BAM, ekonomik değer taşıyan dijital unsurların tereke kapsamında araştırılması gerektiğini değerlendirerek eksik inceleme nedeniyle ret kararını kaldırmış ve dosyayı geri göndermiştir. Sonuç, bütün verilere koşulsuz erişim veya şifre teslimi emri değildir. Bu nedenle karardan, hesap sahibinin bütün özel mesajlarının otomatik olarak mirasçılara açıldığı sonucu çıkarılamaz. Kararın erişilebilir tam metni

Kararın dosya hazırlığına katkısı, talebin soyut bırakılmamasıdır. Hesap tanımlayıcısı, ekonomik hakla bağlantı, aranan kayıtlar ve kaybolma riski açıklanmalıdır. “Bütün dijital hayat teslim edilsin” talebiyle belirli gelir kayıtlarının veya terekeye ait dosyaların araştırılması aynı değildir. Koruma, tespit ve nihai teslim taleplerinin ayrı kurulması; üçüncü kişi haklarının da gözetilmesi gerekir. Terekenin korunmasında TMK m.589 ve devamı, yargısal delil ve geçici korumada ilgili usul hükümleri değerlendirilir. TMK

Öğretide kişisel, ticari ve karma hesap ayrımı

Eşref Can Gürbüz, “Dijital Varlıkların Miras Yoluyla İntikali” başlıklı çalışmasında ticari, kişisel ve karma kullanım ayrımını ele alır. Ekonomik değerin intikali yanında aile anıları ve mahremiyet sorunlarını tartışır; yeni düzenlemelerde ilgili kişilerin meşru menfaatlerinin dengelenmesini önerir. Bu akademik değerlendirme bağlayıcı mahkeme kararı değildir. Uygulamada bütün hesapların aynı usulle devredileceği iddiası yerine her kalemin amacı ve hukuki niteliği belirlenmelidir. Gürbüz, 2023, tam metin

Platform başvuruları: veri, ödeme ve hesap kapatma ayrı taleplerdir

Google, ölen kullanıcının hesabıyla ilgili talepleri değerlendirebildiğini, ancak şifre ve diğer giriş bilgilerini vermediğini açıklar. Başvuru yapılabilmesi, veri veya para tesliminin kesin kabul edileceği anlamına gelmez. Apple ise ülkeye göre ölüm belgesi ve hukuki belgeler isteyebilir; önceden belirlenmiş Dijital Miras kişisinde erişim anahtarı önem taşır. Cihazın silinmesiyle ilgili teknik süreç, içerideki delillerin korunması ihtiyacından önce başlatılmamalıdır. Google başvuru sayfası · Apple resmî açıklaması

Bir platformda “miras kişisi” belirlenmesi, o kişinin Türk miras hukukuna göre tek mirasçı atandığı anlamına gelmez. Hesaba erişim yetkisi, malvarlığı üzerindeki hak sahipliğinden farklıdır. Aynı şekilde dijital not veya parola listesi, kendiliğinden geçerli vasiyetname yerine geçmez. Sağlıkta planlama yapılırken ölüme bağlı tasarrufun şekli ve saklı pay hükümleri ayrıca değerlendirilir.

Ölenin verisi ve yaşayan kişilerin hakları nasıl ayrılır?

Kişisel Verileri Koruma Kurulunun 18.09.2019 tarihli 2019/273 sayılı kararında, ölen eşin sağlık verilerine ilişkin talep, başvuranın kendi kişisel verisine yönelik olmadığı için Kanunun 11. maddesi kapsamında değerlendirilmemiştir. Kurul, 6698 sayılı Kanun kapsamında yapılacak işlem olmadığı sonucuna varmıştır. Bu idari karar, bütün mirasçı bilgi taleplerinin yasak olduğu veya ölümden sonra bütün kayıtların sınırsızca açıklanabileceği anlamına gelmez. KVKK karar özeti

Bir mesaj kutusunda yaşayan müşterilerin, hastaların, çalışanların veya aile üyelerinin verileri bulunabilir. Talep belirli gelir kaydına ilişkinse ilgisiz özel mesajların topluca çoğaltılması gerekmeyebilir. Kayıtları koruma ve sınırlı inceleme yöntemleri, teknik bilirkişi ihtiyacı ve gerekli gizlilik önlemleri dosyanın niteliğine göre belirlenir. Mirasçı sıfatıyla bilgiyi edinmek, bunu internet üzerinde yayımlama yetkisini kendiliğinden sağlamaz.

Telif mirasında sözleşme ve eser dosyası nasıl hazırlanır?

Mali hak, eser nüshası ve manevi yetki aynı değildir

Bir fotoğrafın yüksek çözünürlüklü dosyasının teslim alınması, fotoğraf üzerindeki bütün mali hakların kazanıldığı anlamına gelmez. Mirasbırakan eser sahibiyse mali hakların geçişi FSEK m.63 kapsamında incelenir. Önceden yapılmış devir veya lisans sözleşmesi varsa kapsamı ayrıca araştırılır. Manevi hakların kullanımında FSEK m.19’daki özel düzen uygulanır; bu yetkiler sadece miras payına göre bölünmüş bir para alacağı gibi ele alınmamalıdır. FSEK

Eser dosyasında eser adı, oluşturulma ve ilk yayın bilgisi, birlikte eser sahipleri, lisans alan kuruluş, sözleşme süresi ve kullanım türü bulunmalıdır. Yayınevinin yalnız basılı kitap için aldığı yetkinin e-kitap veya başka kullanımları kapsayıp kapsamadığı sözleşmeye göre incelenir. Eserin internette ücretsiz görünmesi telif korumasının sona erdiğini göstermez. Mirasçıların yeni lisans sözleşmesi yapması için ortak hak sahipliği ve temsil yetkisi de kurulmalıdır.

Gelirin iki ayrı dönemi

Varsayımsal olarak ölüm öncesi döneme ait 40.000 TL reklam alacağı ile ölümden sonraki kullanımdan doğan 15.000 TL telif geliri bulunsun. Bu iki tutarın kayıt ve vergisel incelemesi ayrı yapılır. Ayrıca mirasçının ölümden sonra hazırladığı yeni içerikten doğan gelir varsa bunun kişisel emeğe, tereke hakkına veya ortak faaliyete dayanması değerlendirilir. Bütün gelirleri tek kalemde “miras parası” yazmak, hak ve gider hesabını belirsizleştirir.

Yurt dışındaki mirasçının uzaktan işlem dosyası

Başvuruya önce hizmet sağlayıcının gerçek tüzel kişisi ve ülkesini belirleyerek başlanır. Platform markası ile sözleşme tarafı aynı olmayabilir. Mirasçılık, temsil ve tercüme dosyası bu muhataba göre hazırlanır. Yabancı belgelerin tasdiki, mahkeme kararının hukuki etkisi ve fiilen uygulanması ayrı sorulardır; yalnız apostil yaptırmak bütün aşamaları tamamlamaz. MÖHUK

İlk talepte hesap referansı, ölüm tarihi, başvuranın sıfatı, korunması istenen veri ve ekonomik hakkın niteliği açıklanır. Alan adının süresi yaklaşıyorsa yenileme ve geçici yönetim için ayrı işlem planlanır. Devir sonunda alan adı kaydı, sunucu yönetimi, lisanslar, ödeme hesabı ve düzenli gelir raporları tek tek kontrol edilir. Yalnız parolanın değişmiş olması hukuki intikalin tamamlandığını göstermediği gibi yalnız mirasçılık belgesinin alınması da teknik sürekliliği sağlamaz.

Sonuç

Dijital mirasın yönetimi, hesap erişiminden daha geniştir. Ekonomik hak, kişisel içerik ve sözleşmesel hizmet ayrıldığında hem mirasçının malvarlığı hakkı hem üçüncü kişilerin gizliliği korunabilir.

İlgili yazılar: Kripto Varlıklar Miras Kalır mı? Borsa Hesabı, Bitcoin ve Soğuk Cüzdanın İntikali; Elektronik Para ve Dijital Cüzdan Bakiyeleri Mirasçılara Nasıl Ödenir?; WhatsApp Mesajları ve Dijital Kayıtlar Mahkemede Delil Olur mu? Hukuk Davalarında İspat ve Hukuka Uygunluk

Sıkça Sorulan Sorular

Mirasçı bütün hesap şifrelerini isteyebilir mi?

Her durumda böyle genel bir hak yoktur; erişim, içerik ve ekonomik hak ayrı incelenir.

Alan adı alınca sitedeki bütün içerik de alınır mı?

Hayır. Telif, lisans ve marka hakları ayrıca değerlendirilir.

Ölümden sonraki telif geliri miras olabilir mi?

Mali hakkın kapsamı ve sözleşmelere göre mirasçılara ait olabilir.

Platform hesabı kapanırsa alacak da biter mi?

Birikmiş ekonomik alacak ile hesap hizmetinin sona ermesi ayrı değerlendirilmelidir.

Dijital miras kişisi bütün malvarlığının mirasçısı olur mu?

Hayır. Platformun belirlediği erişim veya hesap yönetimi yetkisi, miras hukuku bakımından mirasçı atama işlemiyle aynı değildir. Ekonomik hak sahipliği ayrıca belirlenir.

Alan adını yenilemek kişisel mülkiyet kazandırır mı?

Koruma amacıyla yenileme ücretinin ödenmesi, terekeye ait alan adını tek mirasçının kişisel hakkına dönüştürmez. Ödeme ve gider paylaşımı kaydedilir; hukuki devir ayrıca yapılır.

Ölenin mesajlarının tamamı aileyle paylaşılabilir mi?

Mirasçı sıfatı sınırsız açıklama yetkisi vermez. Yaşayan üçüncü kişilerin haberleşme ve kişisel veri hakları, talebin amacı ve gerekli kapsam birlikte değerlendirilir.

Google veya Apple mirasçıya mutlaka şifre verir mi?

Böyle bir genel kural yoktur. Google giriş bilgisi vermediğini açıklar; Apple’da hukuki belgeler ve varsa Dijital Miras erişim anahtarı üzerinden ayrı süreçler bulunur.

Kaynakça

[1] 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu

[2] 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu

[3] 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun

[4] Google Hesap Yardımı, vefat eden kullanıcının hesabı hakkında talep

[5] 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu

[6] Kararın erişilebilir tam metni

[7] Gürbüz, 2023, tam metin

[8] Apple resmî açıklaması

[9] KVKK karar özeti