Çalışma İzninin İptali ve Sona Ermesi: İşten Ayrılma, İşveren Değişikliği, İkamet ve Bildirim Yükümlülükleri

Sona erme, sonlandırma ve iptal kavramları

Sürenin dolması

Süreli çalışma izni, kartta veya sistemde gösterilen bitiş tarihinde sona erer. Süresinde uzatma yapılmamışsa yabancı izin bitiminden sonra çalışamaz. Çalışma izninin çoğu durumda ikamet izni yerine geçtiği dikkate alınarak yabancının kalış hakkı da aynı tarihte yeniden değerlendirilmelidir. [1, m.15; 9-10]

İşverenin izin sonlandırma talebi

Yabancı işe başlamazsa, istifa ederse, iş sözleşmesi feshedilirse veya çalışma ilişkisi başka nedenle biterse işveren e-İzin sistemindeki “İzin Sonrası İşlemler - İzin Sonlandırma Talebi” yolunu kullanır. Sonlandırma tarihi ve gerekçesi gerçek iş ilişkisiyle uyumlu olmalı; işlem elektronik imzayla tamamlanmalıdır. [4-5]

Bakanlıkça iptal

6735 sayılı Kanun'un 15. maddesinde iznin Bakanlıkça iptal edilebileceği hâller düzenlenmiştir. Yabancının izin kapsamı dışında çalışması, işe başlamaması, işin sona ermesi, sahte veya yanıltıcı belge, pasaport ve giriş şartları, kamu düzeni veya ilgili kurum bildirimleri gibi nedenler somut dosyaya göre iptal sonucu doğurabilir. İptal işlemi gerekçeli, tebliğ edilmiş ve yargısal denetime elverişli olmalıdır. [1, m.15]

İşten ayrılma veya işverenin feshi hâlinde yapılacak işlemler

İş ilişkisinin sona erme tarihini belirleyin

İstifa, işveren feshi, ikale, belirli sürenin bitmesi veya ölüm gibi sona erme nedenlerinde gerçek tarih tespit edilmelidir. SGK çıkış tarihi, iş sözleşmesi, fesih bildirimi ve e-İzin sonlandırma tarihi çelişmemelidir. Gelecekteki varsayımsal bir tarih üzerinden izin sonlandırma yapılması veya geçmiş tarihin belgesiz değiştirilmesi denetim riski yaratabilir.

On beş günlük Bakanlık bildirimi

Yabancı çalıştıran işveren; çalışmanın başlamasını, sona ermesini ve iznin iptalini gerektiren hâlleri 15 gün içinde Bakanlığa bildirmekle yükümlüdür. Bu bildirim e-İzin sonlandırma işlemiyle tamamlanır. Sürenin kaçırılması idari para cezasına ve kayıt uyuşmazlığına yol açabilir. [1, m.22; 5, 8]

SGK işten çıkış bildirgesi ayrı işlemdir

E-İzin sonlandırması, SGK işten çıkış bildirgesinin yerine geçmez. İşveren sosyal güvenlik mevzuatındaki çıkış nedenini ve süresini ayrıca uygular. e-İzin ile SGK kayıtlarının farklı tarihler göstermesi, yabancının fiilen hangi tarihe kadar çalıştığı ve ücret/prim yükümlülükleri bakımından sorun yaratabilir.

Ücret ve işçilik alacakları sona ermez

Çalışma izninin sona ermesi, yabancının ücret, fazla çalışma, yıllık izin, kıdem veya ihbar gibi işçilik alacaklarını ortadan kaldırmaz. Çalışma izni hukuku ile iş sözleşmesinden doğan haklar ayrı değerlendirilir. İzinsiz çalışma dahi her durumda işçinin işçilik alacaklarını yok etmez; ancak idari yaptırımlar ve göç hukuku sonuçları ayrıca gündeme gelebilir.

İşveren değişikliği nasıl yapılır?

Farklı işveren yanında çalışma, mevcut izin kartıyla sürdürülemez. Yeni işverenin ilk başvuru usulünde çalışma izni talep etmesi gerekir. Eski işverenin izni sona erdirmesi ve SGK çıkışı, yeni işveren için çalışma hakkı yaratmaz.

Eski ve yeni işveren süreçlerinin takvimi

1. Eski iş ilişkisinin sona erme şekli ve tarihi belirlenir.
2. Eski işveren SGK çıkışı ve e-İzin sonlandırma işlemlerini süresinde yapar.
3. Yabancının yurt içinden yeni başvuruya elverişli ikamet veya özel statüsü kontrol edilir.
4. Yeni işveren iş sözleşmesi ve başvuru dosyasını hazırlar.
5. Yeni çalışma izni verilmeden yeni işverende fiilen çalışmaya başlanmaz.
6. Yeni izin olumlu sonuçlandığında SGK işe giriş ve işe başlama yükümlülükleri yerine getirilir.

İzinler arasında boşluk oluşursa

Eski çalışma izni sona ermiş ve başka geçerli ikamet statüsü bulunmuyorsa yabancının Türkiye'de kalış hakkı etkilenebilir. Yeni başvurunun yapılmış olması, eski iznin ikamet etkisini otomatik olarak sürdürmez. Bu nedenle işveren değişikliği yalnız iş hukuku takvimiyle değil göç hukuku takvimiyle de planlanmalıdır. [9-10]

Çalışma izninin ikamet hakkına etkisi

Çalışma izni sona erdiğinde ikamet de sona erer mi?

Kural olarak çalışma izninin bittiği tarih, izin ikamet izni yerine geçtiği için ikamet hakkının da bitiş tarihidir. Yabancının ayrıca geçerli bir aile, öğrenci, kısa dönem veya başka ikamet izni varsa bu izin kendi koşullarıyla devam edebilir. Koruma statülerindeki çalışma izni zaten ikamet izni yerine geçmediğinden statü belgesi ayrıca değerlendirilir. [9-10]

Uygun ikamet iznine geçiş

Göç İdaresi, çalışma izni bitimine 60 gün kalmasından itibaren ve her hâlükârda süre dolmadan uygun ikamet iznine başvurulabileceğini açıklamaktadır. İş ilişkisi beklenmedik şekilde sona ermişse yabancının güncel kalış durumu, ikamet başvurusunun kabul edilebilirliği ve varsa çıkış yükümlülüğü gecikmeden incelenmelidir. İnternetteki “işten ayrılınca otomatik 10 gün vardır” gibi genellemeler somut statü ve güncel uygulama görülmeden kullanılmamalıdır. [9]

Adres kayıt yükümlülüğü

Çalışma izniyle Türkiye'ye giren yabancı, girişten sonra 20 iş günü içinde adres kayıt sistemine tescil yaptırmalıdır. Adres değişikliği de göç mevzuatındaki süre içinde bildirilir. Çalışma izni sonlandırması adres kaydını kendiliğinden güncellemez. [9]

İptal sebepleri nasıl değerlendirilir?

İşe başlamama veya işin sona ermesi

Yurt içinden izin alan yabancı izin başlangıcından itibaren bir ay içinde; yurt dışından izin alan yabancı Türkiye'ye girişten sonra bir ay ve her hâlükârda izin başlangıcından itibaren altı ay içinde çalışmaya başlamalıdır. İşe başlanmaması veya işin fiilen sona ermesi, iznin iptali/sonlandırılması bakımından önem taşır. [5]

İzin kapsamı dışında çalışma

Yabancının farklı işveren, farklı işyeri, farklı meslek veya izinde gösterilmeyen koşullarda çalışması; mevcut kartın hukuki kapsamını aşabilir. Aynı grup şirketi, aynı marka veya aynı ortaklık yapısı farklı işveren tüzel kişilikleri arasındaki izinsiz geçişi meşrulaştırmaz.

Sahte veya yanıltıcı belge

İzin verildikten sonra başvuru belgelerinin sahte veya yanıltıcı olduğunun anlaşılması iptal nedeni olabilir. Basit veri giriş hatası ile iradi yanlış belge kullanımı ayrıştırılmalı; belgenin kaynağı, tercümesi, doğrulama yöntemi ve başvuruya etkisi incelenmelidir.

Pasaport, giriş ve kamu düzeni sebepleri

Pasaportun geçerliliği, Türkiye'ye giriş, sınır dışı veya kamu düzeni kayıtları çalışma izninin devamını etkileyebilir. Ancak her kayıt otomatik iptal sonucu gibi sunulamaz; kanuni dayanak, güncellik, kişiyle eşleşme ve işlemin gerekçesi yargısal denetime açıktır.

İptal kararına karşı itiraz ve dava

Otuz günlük Bakanlık itirazı

Çalışma izni iptal kararına, usulüne uygun tebliğden itibaren 30 gün içinde Bakanlık nezdinde itiraz edilebilir. Dilekçede iptal sebebi, iş ilişkisinin gerçek durumu, SGK ve e-İzin kayıtları, pasaport/ikamet durumu ve varsa yanlış değerlendirilen belgeler ayrı ayrı açıklanmalıdır. [1, m.21]

İptal davası ve yürütmenin durdurulması

Bakanlık itirazının reddi üzerine idari yargı yolu açıktır. İptal davası işlemi kendiliğinden durdurmaz. Yürütmenin durdurulması için işlemin açıkça hukuka aykırı olması ile uygulanmasının telafisi güç veya imkânsız zarar doğurması koşulları birlikte ileri sürülmelidir. Görevli ve yetkili mahkeme, işlemi yapan makam ve özel düzenlemeler üzerinden belirlenir. [11, m.7, 11, 27 ve 32]

İptal kararı doğrudan yeni izin anlamına gelmez

Danıştay 8. Dairesinin E.2018/4083, K.2024/113 sayılı kararında, kapatılan kurumda çalışma izninin iptali yönü hukuka uygun bulunurken kişinin gelecekte bütün özel öğretim kurumlarında izin alamamasına yol açan genel yasak kısmı bozulmuştur. Daire, kararın doğrudan çalışma izni düzenlenmesi anlamına gelmediğini; yeni başvuruda güncel şartların idarece ayrıca inceleneceğini belirtmiştir. Bu ayrım, iptal edilen işlem ile gelecekteki başvurunun farklı hukuki konular olduğunu gösterir. [16]

İşverenin belge ve ispat dosyası

Sık yapılan hatalar

• SGK çıkışı yapınca çalışma izninin otomatik sona erdiğini düşünmek.
• e-İzin sonlandırması yapıp SGK işlemini atlamak veya tersini yapmak.
• Sonlandırma tarihini iş sözleşmesi ve bordrolarla uyumsuz girmek.
• Eski izinle yeni işverende çalışmaya başlamak.
• Yeni başvurunun ikamet hakkını otomatik sürdürdüğünü sanmak.
• İşten ayrılan yabancının işçilik alacaklarını çalışma izni nedeniyle yok saymak.
• İptal kararına itiraz edildiği için çalışmanın sürdürülebileceğini düşünmek.
• Tebligat ve UETS kaydını saklamamak.
• Mahkeme iptal kararını doğrudan kart verilmesi sonucu gibi değerlendirmek.

İlgili yazılar: Türkiye’de Çalışma İzni: Başvuru Şartları, Türleri, Uzatma ve Ret Kararına İtiraz; Türkiye’de Yabancı Çalışma İzni Başvurusu; Çalışma İzni Süre Uzatma Başvurusu; Çalışma İzni ve Sosyal Güvenlik; Çalışma İzninin İptali veya Sona Ermesi: İkamet, İşveren Değişikliği ve Başvuru Yolları; İkamet İzni Başvurusunun Reddi.

Sonuç

Çalışma izninin sona ermesi yalnız kartın iptal edilmesi değildir; iş sözleşmesi, e-İzin, SGK, ikamet, adres ve yeni işveren başvurusu aynı takvim içinde yönetilmelidir. İşveren değişikliği mevcut iznin devri değildir. On beş günlük bildirim yapılmalı, yabancının ikamet dayanağı gecikmeden kontrol edilmeli ve iptal kararına karşı başvuru yapılacaksa tebligat zinciri korunmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

İşten ayrılan yabancının çalışma iznini kim sonlandırır?

İşverene bağlı izinde işveren, e-İzin üzerinden izin sonlandırma talebini elektronik imzayla tamamlar. [5]

Bildirim süresi kaç gündür?

İşin başlaması, sona ermesi veya iptali gerektiren hâller 15 gün içinde Bakanlığa bildirilir. [1, m.22; 8]

SGK çıkışı izni otomatik iptal eder mi?

Hayır. SGK çıkışı ve e-İzin sonlandırma ayrı işlemlerdir; ikisi de gerçek sona erme tarihiyle uyumlu yapılmalıdır.

Eski çalışma izniyle yeni işverende çalışılabilir mi?

Hayır. Farklı işveren için yeni çalışma izni gerekir.

Yeni işveren başvurusu beklenirken çalışılabilir mi?

Kural olarak yeni izin düzenlenmeden yeni işverende çalışılamaz. Süre uzatmadaki 90 günlük imkân yalnız aynı iş ve işyeri içindir.

Çalışma izni bittiğinde ikamet hakkı da biter mi?

Kural olarak evet; ayrıca geçerli başka ikamet veya koruma statüsü bulunup bulunmadığı kontrol edilmelidir. [9-10]

İşten ayrılınca ikamet başvurusu yapılabilir mi?

Uygun ikamet türünün şartları varsa başvuru değerlendirilebilir. Çalışma izni bitmeden önce hazırlık yapılması güvenlidir; somut kalış statüsü ayrıca incelenmelidir.

İzin iptaline 30 gün içinde itiraz edilebilir mi?

Evet. Usulüne uygun tebliğden itibaren 30 gün içinde Bakanlığa itiraz yolu vardır. [1, m.21]

Dava açılması çalışma hakkını sürdürür mü?

Hayır. Dava kendiliğinden yürütmeyi durdurmaz. [11, m.27]

İptal davası kazanılırsa çalışma izni doğrudan verilir mi?

Kural olarak idare mahkeme gerekçesine uygun yeni işlem tesis eder; güncel izin şartları ayrıca değerlendirilir. [16]

Kaynakça

1. 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu. Resmî Gazete, 13.08.2016, 29800; özellikle m.6-10, 15, 21-23. resmigazete.gov.tr

2. Uluslararası İşgücü Kanunu Uygulama Yönetmeliği. Resmî Gazete, 02.02.2022, 31738; özellikle m.22-27 ve 66. resmigazete.gov.tr

5. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı - Çalışma İzni SSS. e-İzin, süre uzatma, 90 günlük çalışma, izin sonlandırma ve bildirim açıklamaları. csgb.gov.tr

8. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı - Yabancı Çalışanların Sosyal Güvenliği. On beş günlük bildirim ve sosyal güvenlik yükümlülükleri. csgb.gov.tr

9. Göç İdaresi Başkanlığı - Çalışma İzni SSS. Çalışma izninin ikamet izni yerine geçmesi, adres tescili ve özel statüler. goc.gov.tr

10. 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu. Özellikle m.23 ve m.27. mevzuat.adalet.gov.tr

11. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu. Özellikle m.2, 7, 11, 27, 28 ve 32. mevzuat.adalet.gov.tr

12. 7201 sayılı Tebligat Kanunu. Özellikle elektronik tebligata ilişkin m.7/a. mevzuat.adalet.gov.tr

16. Danıştay 8. Daire, E.2018/4083, K.2024/113, T.19.01.2024. İptal edilen çalışma izni ile gelecekteki başvurulara genel yasak arasındaki ayrım. app.dejure.ai