Engellilik nedeniyle tanınan vergi hakları tek bir rapor oranına ve tek bir başvuruya bağlı değildir. Gelir vergisi indirimi, taşıtın ilk alımındaki özel tüketim vergisi (ÖTV) istisnası, yıllık motorlu taşıtlar vergisi (MTV) istisnası, gümrük avantajları ve konutta sıfır emlak vergisi farklı koşullarla uygulanır. Birinde hak kazanılması diğerlerinin otomatik olarak tanındığı anlamına gelmez.
Uygulamanın hukuki niteliği ve diğer yükümlülüklerden farkı
Engellilik raporu, bütün vergiler bakımından aynı hakları kendiliğinden doğurmaz. Gelir vergisi indirimi, özel tüketim vergisi istisnası, motorlu taşıtlar vergisi istisnası ve sıfır oranlı emlak vergisinin koşulları ayrı düzenlenmiştir.
Gelir vergisi indirimi kime ve nasıl uygulanır?
Engelli ücretliler ve uygun koşullardaki serbest meslek erbabı ile bakmakla yükümlü olduğu engelli kişi bulunan ilgili mükellefler için indirim düzenlenmiştir. Engellilik derecesi ve vergi idaresi süreci, herhangi bir sağlık raporunun bulunmasından ayrı değerlendirilir. Raporun yetkili kuruluşça düzenlenmesi ve ilgili usule uygun incelenmesi gerekir. [1; Gelir Vergisi Kanunu m.31, 89]
| 2026 derecesi | Asgari çalışma gücü kaybı | Aylık indirim |
|---|---|---|
| Birinci | %80 | 12.000 TL |
| İkinci | %60 | 7.000 TL |
| Üçüncü | %40 | 3.000 TL |
Bu rakamlar doğrudan kişiye ödenen para değildir; matrahtan indirilen tutarlardır. Vergi etkisi kişinin gelir ve tarife durumuna bağlıdır. Bordroda kullanılan tutarın yıllık beyannamede tekrar indirilmesi mümkün değildir. Başvuru ve işveren değişikliğinin bildirilmesi gibi işlemler ayrıca takip edilir.
Özel tüketim vergisi istisnasında tek bir engel oranı yoktur
Rehber, %90 ve üzeri engellilikteki farklı taşıt gruplarını; %90’ın altında olup aracı bizzat kullanmak için uygun hareket ettirici tertibat yaptıranları; ayrıca ortopedik engel oranı %40 ve üzerinde olup bu engeli nedeniyle sürücü belgesi alamayanlara ilişkin düzenlemeyi ayrı ele alır. Son grup için bütün engellerin toplam oranının %40 olması yeterli değildir; ortopedik engelin ve sürücü olamama durumunun ilgili raporlarla belirlenmesi gerekir.
Özel tertibat, sürücü belgesindeki kod, sağlık raporu ve aracın teknik niteliği birlikte değerlendirilir. Otomatik vitesin her engel türünde kendiliğinden uygun özel tertibat sayıldığı kabul edilmemelidir. Çocuklarda ÇÖZGER ve erişkin raporları bakımından kullanılan ölçüler de kendi hükümlerine tabidir.
2026 araç bedeli ve yerli katkı şartı
İlgili 87.03 kapsamındaki taşıtlarda 2026 için vergiler dahil bedelin 2.873.900 TL’nin altında olması ve ilgili düzenlemedeki en az %40 yerli katkı koşulu önemlidir. Her taşıt kategorisinde aynı bedel veya motor koşulu uygulanmaz. Bayi teklifindeki araç sınıfı, opsiyonlar, vergiler dahil tutar ve uygunluk belgeleri kontrol edilmelidir. “ÖTV hariç fiyat sınırın altında” açıklaması tek başına yeterli değildir.
Satın alma işlemi kişinin adına yapılır. Aracı kullanabilecek kişilere ilişkin tescil ve kullanım sınırlamaları, istisnanın hangi alt kategoriye dayandığına göre ayrıca incelenir. Vergi avantajı, aracı herhangi bir üçüncü kişiye sınırsız kullanım için tahsis etme hakkı sağlamaz. [1; ÖTVK m.7/2]
Beş yıl ile on yıl farklı sonuçlara ilişkindir
Rehber, yeni bir taşıtın istisnalı ediniminde genel olarak on yıllık aralık kuralını açıklar. Buna karşılık istisnalı alınan taşıtın istisnadan yararlanamayan kişiye devrinde ÖTV aranmasına ilişkin süre beş yıldır. Beş yıl sonunda vergisiz satış yapılabilmesi, aynı anda yeni bir istisnalı araç alınabileceği anlamına gelmez.
Örneğin istisnalı edinimin altıncı yılında aracını satan kişi, satışta ÖTV aranmayacak koşulları sağlasa bile yeni alımdaki on yıllık süreyi ayrıca kontrol etmelidir. Eski edinim tarihleri, geçiş düzenlemeleri, hurdaya ayrılma ve yargı kararına dayanan özel durumlar bakımından dosya özelinde inceleme gerekir. Araç satılmadan önce iki farklı sonuç ayrı yazılı olarak değerlendirilmelidir.
Rapor süresi, ölüm ve miras
Araç alımında en son tarihli geçerli rapor ve süreli raporda aranan kalan geçerlilik süresi kontrol edilir. Daha elverişli olduğu için eski raporu seçmek uygun değildir. ÖTV istisnasıyla edinimden sonra rapor süresinin dolması ile MTV istisnasının devamı için rapor yenileme ihtiyacı aynı değildir.
Araç bütün mirasçılara verasetle geçtiğinde ÖTV bakımından özel hüküm bulunur. Ancak diğer mirasçıların paylarının tek bir mirasçıya devri ayrıca değerlendirilir. Terekede başka mal bulunması, paylaşım ve feragat belgeleri sonucu etkileyebilir. “Miras aracı her şekilde vergisiz devredilir” genellemesi doğru değildir.
Engellilerin taşıtlarında motorlu taşıtlar vergisi ve gümrük vergisi işlemleri
MTV’de %90 ve üzeri engellilik ile daha düşük oranda özel tertibatlı taşıt koşulları ayrı düzenlenmiştir. ÖTV istisnası bulunması bütün bildirim ve MTV kayıtlarının kendiliğinden tamamlandığı anlamına gelmez. Süreli sağlık raporunun devamı ayrıca izlenir.
Yurt dışından özel tertibatlı araç ithalinde gümrük muafiyeti, teknik koşullar, ön izin, yetkili gümrük ve devir sınırlamaları farklı bir rejimdir. Yurt içi ÖTV istisnası şartlarını sağlamak ithalat işlemini otomatik olarak uygun hale getirmez. İzin alınmadan satış veya kullanım değişikliği yaptırım doğurabilir.
Konutta sıfır emlak vergisi ve katma değer vergisi
Türkiye sınırları içinde brüt 200 m²’yi geçmeyen tek meskeni veya bu meskende hissesi bulunan engelliler için ilgili koşullarla sıfır bina vergisi uygulanabilir. Engelliler bakımından gelir bulunmaması şartı ve belirli bir asgari engel oranı aranmaz. Meskenin kiraya verilmesi tek başına hakkı kaldırmaz; başka mesken, hisseler ve tatil amaçlı kullanım ayrıca değerlendirilir. Başvuru belediyeye yapılır.
Engelliler için özel üretilmiş araç gereçlerdeki katma değer vergisi (KDV) istisnası, bütün otomobillerin KDV’siz alınacağı anlamına gelmez. ÖTV, MTV ve KDV farklı vergilerdir.
Aynı rapor bütün başvurularda yeterli midir?
Her verginin rapor, oran ve teknik koşulu ayrı kontrol edilmelidir. Sağlık belgesinin bulunması, işlem için gerekli diğer izin ve bildirimleri ortadan kaldırmaz.
Konutta kira geliri olması sıfır oranı engeller mi?
Engellilere ilişkin sıfır bina vergisinde genel bir gelirsizlik şartı yoktur. Ancak tek mesken, büyüklük ve kullanım gibi diğer koşulların sağlanması gerekir.
Eski araç alımlarına ilişkin Danıştay kararı nasıl okunmalıdır?
Danıştay 7. Dairesinin E.2025/400 sayılı dosyasında 4 Temmuz 2025 tarihinde verdiği yürütmenin durdurulması kararı, bütün engelli araçlarında on yıllık sürenin kaldırılması anlamına gelmez. Tam metindeki somut olayda araç 23 Ağustos 2019'da istisnalı alınmış; beş yıl dolduktan sonra 16 Eylül 2024'te, yani 27 Aralık 2024 kanun değişikliğinden önce satılmıştır. Yeni alım kanun değişikliğinden önce tamamlanamamıştır. [4]
Daire, 14 Seri No.lu ÖTV Tebliği'nin 10. maddesiyle getirilen ilgili açıklamanın yürütmesini, hukuki güvenlik ve önceki rejim altında tamamlanmış hukuki durum değerlendirmesiyle durdurmuştur. Tebliğin 9. maddesine yönelik yürütmenin durdurulması istemi ise reddedilmiştir. Bu ayrım, kararın bütün tebliği veya kanundaki on yıllık kuralı iptal etmiş gibi sunulmasını engeller.
Karar bir yürütmenin durdurulması kararıdır; esas hakkında iptal hükmüyle aynı değildir. 9 Ekim 2026 araştırma kesitinde sonraki itiraz ve esas kararı doğrulanamadığından kesinleşmiş genel bir sonuç yazılmamıştır. Özellikle aracını kanun değişikliğinden sonra satan veya hiç satmamış kişi, bu karardaki olgularla aynı durumda olduğunu varsaymamalıdır.
Dosyada ilk istisnalı edinim, beş yıllık sürenin dolması, satış, yeni alım başvurusu, ret işlemi ve tebligat tarihleri ayrı gösterilmelidir. Satış kararı verilmeden önce yalnız eski alım tarihine bakılması geri dönüşü güç ekonomik sonuçlar yaratabilir. Vergi idaresinin somut uygulaması ve mevcut yargı kararları, kişinin kendi işlem zinciriyle eşleştirilmelidir.
İşlem öncesinde verilecek karar ve hazırlanacak dosya
Hangi vergi avantajının talep edildiğini baştan belirleyin. Sağlık raporunun kapsamını, araç veya konutun özelliklerini ve işlem tarihini ilgili düzenlemeyle karşılaştırın; eski araç alımlarını yeni alım koşullarıyla aynı değerlendirmeye tabi tutmayın.