Yatırım gelirinin vergilendirilmesi, yalnız “faiz” veya “temettü” adıyla belirlenmez. Gelirin kaynağı, aracın ihraç ve edinim tarihi, Türkiye’de kesinti yapılıp yapılmadığı ve yatırımcının mükellefiyet durumu önemlidir. Bazı gelirler tutarı ne olursa olsun yıllık beyana girmezken, bazıları düşük bir sınır aşıldığında tamamıyla beyan edilir.
Uygulamanın hukuki niteliği ve diğer yükümlülüklerden farkı
Menkul sermaye iradı, sermayenin kullanılmasından doğan getiridir; yatırım aracının satışından doğan kazanç farklı bir gelir kategorisine girebilir. Beyan sınırı ile vergiden istisna edilen tutar da aynı sonucu doğurmaz.
Menkul sermaye iradı ile satış kazancı ayrımı
Sermayenin kullanımından elde edilen faiz veya kâr payı ile yatırım aracının satışından elde edilen kazanç aynı gelir değildir. Bir yabancı tahvilin kupon faiziyle satış kazancı, aynı hesapta görünse de farklı kurallara tabi olabilir. Banka ekstresindeki toplam “yatırım kazancı” satırı tek başına beyannameye taşınamaz.
Türkiye’de Geçici 67 kapsamında nihai kesintiye tabi tutulan gelirler ayrıca değerlendirilir. Mevduat, fon ve sermaye piyasası araçlarında önce bu özel sistemin kapsamı belirlenir. Her banka ödemesinin Geçici 67 kapsamında olduğu veya yabancı hesabın bu kapsama girdiği varsayılmamalıdır. [1; Gelir Vergisi Kanunu m.75, 86, geçici m.67]
Menkul sermaye iradında beyan sınırı ile gelir vergisi istisnasının farklı sonuçları
2025’te kesintisiz ve istisnasız ilgili menkul sermaye iratları için 18.000 TL, 2026’da 22.000 TL beyan haddi uygulanır. Sınır aşıldığında yalnız aşan tutar değil ilgili gelirin tamamı beyan edilir. Bu had, aynı kapsamdaki kira ve menkul sermaye iratlarının birlikte değerlendirilmesini gerektirebilir.
Türkiye’de kesintiye tabi bazı gelirlerde ise 2025 için 330.000 TL, 2026 için 400.000 TL sınırı gündeme gelir. Gelirin türüne göre indirim veya istisna uygulanacaksa sınır kontrolünde ilgili kalan tutar dikkate alınır. Tek bir genel “yatırım gelirleri muafiyet tutarı” ilan etmek bu nedenle yanıltıcıdır.
Tam mükellef kurumdan alınan kâr payı
Gerçek kişinin tam mükellef kurumdan aldığı ilgili kâr payının yarısı gelir vergisinden istisnadır. Kalan yarının ve kanunen toplama dahil diğer gelirlerin beyan haddini aşıp aşmadığı incelenir. Beyan gerektiğinde brüt kâr payı, istisna ve kesinti ayrı gösterilir; stopajın mahsup kuralı uygulanır.
Örneğin 2025’te 800.000 TL brüt kâr payı alan ve bu örnekte başka geliri bulunmayan kişinin istisna sonrası 400.000 TL tutarı 330.000 TL’yi aşar. Dolayısıyla beyan gerekir. Bankaya yatan net tutarın yarısını esas almak yanlış olur. Kesintinin tamamına ilişkin mahsup imkânı, istisna sonrası tutarın beyanda yer almasıyla karıştırılmamalıdır. [1; Gelir Vergisi Kanunu m.22, 86]
Yabancı kâr payı ve eurobond
Yabancı şirketten alınan kâr payına, Türkiye’deki şirket kâr payının yarım istisnası otomatik olarak uygulanmaz. Yabancı iştirak kazançlarına ilişkin özel istisnada pay oranı, transfer ve diğer koşullar ayrıca incelenir. Türkiye’de yerleşen bazı kişiler için 2026’da getirilen yurt dışı gelir istisnası da ayrı ve başvuruya bağlı bir rejimdir.
Eurobond kupon faizi ile eurobond satış kazancı ayrı hesaplanır. Döviz cinsinden gelirlerde Türk lirası değerleme yapılması gerekir; kur farkının hangi kazanç içinde ve hangi esasa göre değerlendirileceği işlem türüne bağlıdır. Bankanın Türkiye’de bulunması, aracın bütün gelirlerinin nihai kesintiyle vergilendirildiğini göstermez.
Yabancı ülkede ödenen verginin Türkiye’de mahsubu da otomatik değildir. Aynı gelire ilişkin olması, belge, anlaşma ve kanuni üst sınır koşulları incelenir. Bankanın uyguladığı komisyon, yabancı vergi ve saklama ücreti ayrı satırlarda izlenmelidir.
Uygulanabilir bir yatırım gelirleri dökümü
| Kayıt | Neden gerekli? |
|---|---|
| Aracın adı, türü ve ISIN bilgisi | Ürünü doğru vergi rejimine yerleştirmek |
| İhraç, edinim ve satış tarihi | Geçiş hükümleri ve oranı saptamak |
| Brüt gelir, kesinti ve net ödeme | Eksik hasılat veya çift mahsup riskini önlemek |
| Gelir ve kur tarihleri | Türk lirası hesabını doğrulamak |
| Yabancı vergi belgesi | Mahsup koşullarını değerlendirmek |
Mevduat faizi çok yüksekse mutlaka beyan gerekir mi?
Geçici 67 kapsamında nihai kesintiye tabi gelirler bakımından sırf yüksek tutar yıllık beyan doğurmaz. Önce hesabın ve gelirin gerçekten bu kapsama girip girmediği tespit edilir.
Banka vergi kesmediyse gelir vergiden muaf mıdır?
Hayır. Kesinti yapılmaması, yıllık beyanla vergilendirilecek bir gelirin bulunduğu anlamına da gelebilir. Sıfır oranlı nihai kesinti ile kesinti kapsamı dışında olma farklıdır.
Net kâr payı neden brüte çevrilir?
Türkiye'deki tam mükellef kurumdan elde edilen kâr payında yıllık beyan sınırı, banka hesabına geçen net tutarla doğrudan karşılaştırılmaz. Önce dağıtılan brüt kâr payı ve kesilen vergi belirlenir; kanuni yarı istisna uygulanır; kalan tutar ilgili gelir toplama kurallarıyla değerlendirilir. Beyan gerekiyorsa kâr payından kesilmiş verginin tamamının mahsubuna ilişkin özel düzenleme dikkate alınır.
Örneğin brüt kâr payı 1.000.000 TL ise yarı istisna sonrası 500.000 TL kalır. Diğer koşullar altında bu tutar 2026'daki 400.000 TL beyan sınırını aşar. Kesinti oranının ve ödeme yılının kaydı ayrıca tutulmalıdır. Şirketin kârı hangi yılda elde ettiği ile ortağın kâr payını hangi yılda elde ettiği her zaman aynı değildir; eski dağıtılmamış kârlara ilişkin geçiş hükümleri de ayrı inceleme gerektirebilir.
Yabancı yatırımda belge ve kur sorunu
Yabancı banka ekstresi, işlem türlerini Türkiye'deki vergi sınıflarına göre ayırmayabilir. Kupon faizi, fon dağıtımı, satış geliri, sermaye iadesi ve kur farkı aynı toplam kazanç satırında görülebilir. Beyan için her işlem kendi hukuki niteliğiyle ayrıştırılmalıdır. Eurobond faiz geliri ile eurobond satış kazancı da aynı istisna ve maliyet hesabına tabi değildir.
Yabancı ülkede kesilen verginin Türkiye'de mahsubu, aynı gelirin Türkiye'de beyana dahil edilmesi, belge ve kanuni üst sınır koşullarıyla değerlendirilir. Yurt dışında yüksek kesinti yapılmış olması, Türkiye'deki bütün diğer gelirlerin vergisini azaltma hakkı vermez. İlgili çifte vergilendirmeyi önleme anlaşması, mukimlik ve gelir maddesi ayrıca incelenir.
Aile bireyleri ve dar mükellefler
Eşlerin gelirleri sırf aynı evde yaşamaları nedeniyle tek kişide birleştirilmez. Küçük veya kısıtlı kişinin geliri için kanuni temsil işlemi gerekebilir; gelirin hak sahibi değişmez. Ortak hesapta bakiyenin kime ait olduğu da yalnız hesapta ilk yazılan isimle kesinleşmez.
Dar mükellefin Türkiye'de kesintiye tabi yatırım gelirinde yıllık beyan sonucu, tam mükellefin dünya çapındaki gelir hesabından farklıdır. Vatandaşlık veya yabancı banka kullanımı tek başına mükellefiyet türünü belirlemez. Yıl sonu dökümünde gelir sahibi, mukimlik, ürün, ihraç/edinim tarihi, brüt gelir, kesinti ve uygulanacak beyan hükmü birlikte gösterilmelidir.
İşlem öncesinde verilecek karar ve hazırlanacak dosya
Yatırım gelirlerini banka veya aracı kurum bazında değil, gelir türü ve uygulanacak vergi rejimi bazında sınıflandırın. Yabancı gelirlerde brüt tutarı, döviz çevrimini ve yabancı ülkede ödenen vergiyi doğrulayın; yalnız hesaba geçen net tutarla beyan kararı vermeyin.