TÜRKİYE’DE DENETİMLİ SERBESTLİK UYGULAMASI

Ceza adaleti sistemimizin bir parçası olmasının onuncu yılına giren denetimli serbestlik kavramı, basitçe, bir kişinin özgürlüğünden yoksun bırakılmadan gözetim ve denetim altına alınması anlamına gelmektedir. Bu gözetim ve denetim, şüphelinin yakalanması veya teslim olması anından başlayarak yargılama sonunda verilen hükmün infazının tamamlanmasına ve hatta infaz sonrasında dahi belli bir süreye kadar uygulama alanı bulmaktadır.

Denetimli serbestliğe ilişkin hükümler ulusal mevzuatımızda son derece karışık ve dağınık bir şekilde yer almaktadır.

Anayasanın 19. maddesinde, "…bir küçüğün gözetim altında ıslahı,…toplum için tehlike teşkil eden bir akıl hastası, uyuşturucu madde veya alkol tutkunu, bir serseri veya hastalık yayabilecek bir kişinin bir müessesede tedavi, eğitim veya ıslahı için kanunda belirtilen esaslara uygun olarak alınan tedbirler’’den bahsedilmektedir.

Ceza Muhakemesi Kanununun adli kontrole hükmedilmesi halinde şüpheli ve sanığa yüklenecek yükümlülükleri düzenleyen 109. maddesi ve sanık hakkında hükmün açıklanmasının geri bırakılması halinde denetimli serbestlik tedbiri uygulanmasını öngören 231. maddesi denetimli serbestlik tedbirlerine hükmedilmesinin usul ve esaslarını düzenlemektedir.

Denetimli serbestlik ve yardım sisteminin ülkemizdeki örgütlenme yapısına bakıldığında, merkezde Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğüne bağlı bir Daire Başkanlığı; taşrada ise Cumhuriyet Başsavcılığına bağlı şube müdürlükleri ve bürolar şeklinde örgütlendiği görülmektedir. Taşra teşkilatının işlemleri merkez tarafından denetlendiğinden, sistemin merkeziyetçi bir yapıya sahip olduğu söylenebilir. 2005 yılında yürürlüğe girmiş olan 5402 sayılı Denetimli Serbestlik Hizmetleri Kanunu ile adalet komisyonlarının bulunduğu 131 merkezde denetimli serbestlik müdürlükleri kurulmuştur.

Denetimli Serbestlik Yasası Uygulanan Bazı Suç Tipleri

  • Malvarlığına Karşı Suçlar: Dolandırıcılık Suçu, Nitelikli Dolandırıcılık Suçu, Hırsızlık Suçu, Suç Eşyasının Satın Alınması veya Kabul Edilmesi Suçu, Yağma Suçu, Mala Zarar Verme Suçu, Güveni Kötüye Kullanma Suçu, Bedelsiz Senedi Kullanma Suçu, Karşılıksız Yararlanma (Kaçak Elektrik, Su vb.) Suçu.
  • Hayata Karşı Suçlar: Kasten İnsan Öldürme Suçu, Kasten İnsan Yaralama Suçu, Taksirle İnsan Öldürme Suçu, Taksirle İnsan Yaralama Suçu.
  • Hürriyete Karşı Suçlar: Tehdit Suçu, Cebir Suçu, Şantaj Suçu, Konut dokunulmazlığının ihlali suçu, Kişilerin Huzur ve Sükununu Bozma Suçu, Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma Suçu.
  • Özel Hayata ve Şerefe Karşı Suçlar: Hakaret Suçu, Özel Hayatın Gizliliğini İhlal Suçu, Konuşmaların Dinlenmesi veya Kayda Alınması Suçu, Kişisel verilerin kaydedilmesi suçu, Haberleşmenin Gizliliğini İhlal suçu, Kişisel verileri ele geçirme, yayma veya başkasına verme suçu.
  • Kamu Güvenine ve Adliyeye Karşı Suçlar: Özel Belgede Sahtecilik Suçu, Açığa İmzanın Kötüye Kullanılması Suçu, Resmi Evrakta Sahtecilik Suçu, Parada Sahtecilik Suçu, Mühürde Sahtecilik Suçu, İftira Suçu, Mühür Bozma (Fekki) Suçu, Suç Üstlenme Suçu, Suç Uydurma Suçu, Suçluyu Kayırma Suçu, Yalan Tanıklık Suçu, Yalan Yere Yemin Suçu, Suçu Bildirmeme Suçu, Ses veya Görüntülerin Kayda Alınması Suçu, Suç Delillerini Yok Etme, Gizleme veya Değiştirme Suçu, Hükümlü ve Tutuklunun Kaçması Suçu (Firar Suçu).
  • Cinsel Suçlar: Cinsel Taciz Suçu, Cinsel Saldırı Suçu, Reşit Olmayanla Cinsel İlişki Suçu, Cinsel İstismar Suçu, Müstehcenlik Suçu.
  • Diğer Bazı Suçlar: Bilişim Suçları, Bilişim Sistemini Engelleme, Bozma, Erişilmez Kılma, Verileri Yok Etme ve Değiştirme Suçu, Görevi yaptırmamak için direnme suçu, Görevi Kötüye Kullanma Suçu, İhaleye Fesat Karıştırma Suçu, Rüşvet Suçu, İrtikap suçu, Zimmet Suçu, İmar Kirliliği Suçu, Trafik Güvenliğini Tehlikeye Sokma Suçu, Sahte Fatura ve Vergi Kaçakçılığı Suçları, Uyuşturucu Ticareti Suçu.

Denetimli Serbestlik Şartları

  1. Denetimli Serbestlik Yasasından Yararlanmak İsteyen Hükümlünün Son 6 Ayını Açık Cezaevinde Geçirmesi Şartı

Son 6 ayını cezaevinde geçirme şartı, 01.01.2016 tarihinde yürürlüğe giren 5275 sayılı Ceza İnfaz Kanunu’nun geçici 4. maddesi değişikliği gereği 31.12.2020 tarihine kadar uygulanmayacaktır. 31.12.2020 tarihinden sonra denetimli serbestlik yasasından yararlanarak tahliye olmak isteyen hükümlülerin son 6 ayını açık cezaevinde geçirmiş olması gerekir (md.105/A-1). Mevcut uygulamada hükümlünün açık cezaevine geçiş hakkı elde etmiş olması yeterlidir.

  1. Hükümlünün İyi Halli Olması Şartı

Hükümlünün iyi halli olup olmadığı, cezaevi idaresi tarafından hazırlanan değerlendirme raporu dikkate alınarak karar verilir. Hükümlünün hazırlanan bu rapora karşı ceza infaz hakimliğine itiraz hakkı vardır.

  1. Hükümlünün Denetimli Serbestlik Yasasından Yararlanma Talepli Dilekçe Vermesi

Denetimli serbestlik tedbiri ancak hükümlünün talebi halinde uygulanabilir. Hükümlü, denetimli serbestlikten yararlanma talebini bir Denetimli Serbestlikten Yararlanma Dilekçesi ile İnfaz Hakimliği’ne bildirdiğinde, İnfaz Hakimliği bu taleple ilgili en kısa sürede karar vermek zorundadır.

  1. Çocuk hükümlülerin denetimli serbestlik yasasından yararlanabilmesi için toplam cezalarının 1/5’ini çocuk eğitimevinde geçirmesi ve koşullu salıverilmesine 1 yıl kalması gerekir.

Denetimli Serbestliğe Uymama

Hükümlü, kendisi için belirlenen tedbirlere uymak zorundadır. Örneğin, kamuya yararlı bir işte çalışmasına karar verilmişse bu yükümlülüğü ihlal edemez. Bir bölgede veya konutta denetim altında olması kararlaştırılmışsa o bölge veya konuttan ayrılamaz.

Denetimli serbestliğe uymama halinde kişinin yararlandığı infaz şekli ortadan kalkar. Denetimli serbestlik uygulamasının ihlali halinde hükümle tekrar cezaevine alınır.

Aşağıdaki suçları işleyen hükümlüler Denetimli Serbestlik hükümlerinden yararlanamaz:

  • Kasten öldürme suçu(madde 81,82),
  • Altsoya, üstsoya, eşe veya kardeşe ya da beden veya ruh bakımından kendisini savunamayacak durumunda bulunan kişiye karşı işlenen kasten yaralama,
  • Cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar(madde 102,103,104,105),
  • Özel hayata ve hayatın gizli alanına karşı suçlar: Haberleşmenin gizliliğini ihlal, kişiler arasındaki konuşmaların dinlenmesi ve kayda alınması, özel hayatın gizliliğini ihlal, kişisel verilerin hukuka aykırı olarak kaydedilmesi, verileri hukuka aykırı olarak ele geçirme ve yayma, verileri yok etmeme (madde 132,133,134,135,136,137,138),
  • Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal veya ticareti(madde 188),
  • Devletin güvenliğine karşı suçlar (örgüt üyeliği suçu dahil),
  • Anayasal düzene karşı suçlar,
  • Milli savunmaya karşı suçlar,
  • Devlet sırlarına karşı suçlar,
  • TMK (Terörle Mücadele Kanunu) kapsamına giren suçlar, örneğin örgüt propagandası suçu,
  • Örgütlü tüm suçlar (Örgüt üyeliği suçu, yöneticiliği veya kuruculuğu suçlarıyla birlikte işlenen yağma, hırsızlık, adam öldürme vb. gibi tüm suçlar KHK kapsamı dışındadır),
  • Koşullu salıverilme hakkı geri alınan hükümlüler (infazı yananlar) aynı hüküm nedeniyle,
  • Borçlar ve tazminatlar ödenmediği takdirde 5411 Sayılı Bankacılık Kanunu gereği bankacılık zimmeti suçu,
  • Cezaevinde disiplin cezası alıp da cezası henüz disiplin kurulunca kaldırılmayanlar,
  • Taahhüdü ihlal suçu işleyenler.

Av. Funda Kurt

Güneş & Güneş Hukuk Bürosu

Avukat, Avukatlık | Hukuk Bürosu | Antalya Avukat | Kemer Avukat | Antalya Hukuk Bürosu | Kemer Hukuk Bürosu | Antalya Arabulucu | Uluslararası Hukuk Bürosu | Uluslararası Avukat

Aile Hukuku, Avrupa Birliği Hukuku ve AİHM’ne Başvuru, Bankacılık ve Finans Hukuku, Birleşme ve Devralmalar, Ceza Hukuku, Deniz Ticareti ve Taşıma Hukuku, Doğrudan Yabancı Yatırımlar, Fikri ve Sınai Haklar Hukuku, Gayrimenkul ve İnşaat Hukuku, İcra ve İflas Hukuku, İdare Hukuku, İş Hukuku ve, Sendikalar Hukuku, Medeni Hukuk ve Miras Hukuku, Ortak Yatırım Girişimleri (Joint Venture), Otel Kira, Yönetim ve Finansman Sözleşmeleri, Rekabet Hukuku, Sağlık Hukuku, Sigorta ve Reasürans Hukuku, Sorumluluk ve Tazminat Hukuku, Sözleşmeler Hukuku, Şirket Borçlarının Yeniden Yapılandırılması, Şirketler Hukuku, Tahkim, Ticaret Hukuku, Uluslararası Ticaret ve Gümrük Hukuku, Vergi Hukuku, Yabancılar Hukuku, Nafaka, Boşanma